Dagboek 1930-1939
!930
Na onze aankomst uit Indië in Amsterdam op
zaterdag 9 mei 1930 gaan we wonen in de Michelangelostraat 38 driehoog.
Mijn vader heeft na terugkomst in Nederland ontslag genomen uit de Marine.
Na enige aarzeling besluit hij in dienst te treden van de Reddingmaatschappij
als assistent van zijn vader om die te zijner tijd op te volgen. Het kantoor is
gevestigd in het Koloniaal Instituut. Hij had de keuze tussen een betrekking bij
het Concertgebouw of bij de Reddingmaatschappij. Alhoewel hij aanzienlijk meer
kon verdienen bij het Concertgebouw, koos hij toch voor de Reddingmaatschappij,
omdat het werken met zee en de mannen, die er op uittrokken om mensen te redden,
hem meer aantrok..
Ons huis met erker in de Michelangelostraat 38 driehoog Amsterdam. Drie spijlen voor de ramen om niet naar beneden te vallen. Op voorgrond bakkerskar en twee fietsen en geen auto's
Uit dagboek van mijn grootvader De Booij staat nog een notitie betreffende
een vakantie in de zomer in Braunwald in Zwitserland.
22 augustus "Tompie is een jongen met levendigheid zooals ik
nog nooit heb gezien. Hij is klaar voor alles. Hij is niet gedwee of gemakkelijk
in een gareel te houden, natuurlijk. Ik ben daarom zoo blij, dat hij op
een Montessori school zal komen. 10 uur komen de kinderen terug (van bessen
plukken), Tompie met een geweldige blauwe snorbaard.
24 augustus gaan wij, Hilda, ik, Engel, Teautie en de kleine Tom naar de kerk,
waar een lange , nog jonge, ernstige man spreekt naar aanleiding van Mattheus
XXIII vs 29 tot het einde. Hij spreekt heel goed en zegt aan het slot hoe
droevig hij getroffen is geweest op een Internationale bijeenkomst van
christelijke jongemannen te Helsingfors wier gedachtegang was:" wij
zullen niet zijn als onze vaderen, wij zullen anders zijn, evenals de
farizeeërs zeiden.Wij zouden met hen geen gemeenschap gehad hebben aan het
bloed der profeten?" Wij zingen de liederen 135 en 258. De organist speelt heel
muzikaal op het zwakke orgeltje o.a. "Wilt heden nu treden". Tompie gedraagt zich heel ordelijk. Hij geeft 20 centimes aan de Kerk. Als we de
kerk verlaten zegt hij: "Volgende maal geef ik 30 centimes".
September. Tom jr oud 6 jaar : "Kan jij hard lopen Engelien?". "Ja
heel hard ""God die kan veel harder lopen". "Van wie hou je 't meest
Tompie ", vraagt Ot. "Vind je 't erg naar Moeder. Ik hou het meeste van God,
want die heeft alles gemaakt en die zorgt voor alles".
(In september 2006 vertelde mijn zuster Elsbeth over haar herinneringen uit die tijd. Door een bepaalde therapie heeft ze bepaalde dingen in haar eerste levensjaren kunnen herinneren. Uit de Indië tijd weet je vrijwel niets. Alleen op een vraag van haar therapeute bij wie zou je willen gaan staan bij je moeder of bij de baboe. Haar antwoord liet aan duidelijkheid niets te wensen over : bij de baboe. Tekenend is ook haar geboorte advertentie, er alleen maar sprake is van de geboorte ven een dochter, zonder vermelding van een naam, dat wel het geval was bij hun dochter Hilda. Haar komst in juli 1928 was waarschijnlijk iets te snel na het gevoelig verlies van Hildaatje in juni 1927. Ze heeft nooit het gevoel welkom te zijn geweest. Bij terugkomst uit Indië stonden haar grootouders de Booy bij de kade en zeiden ze tegen elkaar wie is dat meisje dat daar achteraan staat bij de reling. Dan is er nog een herinnering aan de vakantie in Braunwald. Volgens mijn zuster Elsbeth was ik erg lief voor haar, maar ze was agressief tegen haar omgeving en sloeg ze naar haar zeggen).
De geboorteadvertenties van mijn zusters Hilda en Hilda Elisabeth
Opmerkelijk os het feit dat bij de geboorteadvertentie van Elsbeth geen voornaam wordt genoemd. Wat daarvan de reden is niet duidelijk.
Tompie en Elsbeth tijdens vakantie in Braunwald Zwitserland 1930
Ik ben in september naar de lagere Montessori school in de Lairessestraat gegaan. Het is maar een kwartiertje lopen van ons huis. Ik herinner me niet veel van die eerste jaren op school. Ik dacht dat mijn schooljuffrouw mevrouw Spandau heette. Even iets over de geschiedenis van Maria Montessori en de lagere school in de Lairessestraat
Mijn lagere Montessorischool in de Lairessetraat 157 van Amsterdam. Waarschijnlijk de enige auto (Delahaye) in de straat.
In 1920 werd overgegaan tot de oprichting van de
Vereniging 'De Amsterdamsche Montessoroschool' gehuisvest in de De Lairessestraat
157, een nog niet geheel afgebouwd herenhuis, Tot voorzitter werd gekozen
wethouder Walrave Boissevain, en als hoofd mevrouw R.Joosten-Chotzen. In 1935 is
de school verhuisd naar de Albrecht Dürerstaat. In het huis van de Lairessestraat
werd later (tot op de dag van vandaag) een dansschool gevestigd.
Uit het dagboek van mijn grootvader Han de Booy over het jaar 1930
Zaterdag 9 mei
Tom en Ot weergezien na 4½ jaar.[...] Tom al spoedig te werk gezet aan de "Brandaris" vervolgens aan de "Neeltje Jacoba" en aan de "Zeemanshoop".
2
5 december, le kerstdag. Zacht, regenachtig weer. De toestand wat het land aangaat. Er is een stijgend aantal werklozen, thans naar ik meen 100.000. Er wordt veel gedaan voor de leniging van de nood. In ons Indië gaat het goed wat de politiek aangaat, overigens malaise. De sociaal-democraten hebben zich bij monde van Albarda verklaard tegen deelneming aan een mobilisatie. De Vrijzinnig democraten zijn weifelend. Wat hieruit zal voortkomen is nog niet te zeggen. Engeland: Een groot aantal werklozen, naar ik meen 2.000.000. De Round Table Conference waaruit vermoedelijk zal voortkomen de Dominion Status van Brits Indië. Duitsland. Een zeer groot aantal werklozen. De Nationaal Socialisten hebben een grote aanhang. Amerika: 5.000.000 werklozen. Frankrijk: geen werklozen. Italië tot dusver zeer vechtlustig, maar financieel gaat het slecht meet Italië, zodat die vechtlust misschien iets zal verminderen. Rusland. De mislukking van het vijfjarenplan of althans een dreigende mislukking. Het proces tegen een aantal professoren en ingenieurs. Een doorgestoken kaart.Dagboek 1931
Over dit jaar kan ik me niets goed herinneren. Ik blijf op de
zelfde school in de Lairessestraat. Het enige wat bewaard is een brief met
postpapier van Bruintje Beer. "Lieve vader veel geveelieter.(bedoeld
wordt gefeliciteerd) .hoe oud ben je ik
weet het niet meer zie je bruintje op het plaatje hollen wat gaai je vandaag
doen? nix doen of wel ies doen dag vader van tom. 20-12-'31 zaterdag De B".
Boodschappen doen met Vader en Elsbeth. Hier op het trottoir voor het centraalstation in Amsterdam
Links: Met de klas naar Artis met Dr A.F.J. Portielje. Met een papiertje in zijn hand, vierde kind van links staat mijn vriend Maarten von Balluseck. Rechts: Artis dierentuin. Ik sta op de onderste foto op de voorgrond gearmd met mijn vriendinnetje Nettie Brandes, achter mij staat Arnold Vigeveno
Dr Portielje heeft ons veel interessants verteld tijdens de wandeling door Artis. Zijn enthousiasme herinner ik me nog altijd.
Zomervakantie aan de kolk Hattem bij de familie van Hall. Vooraan midden Tom naast zijn tante Hilda van Hall
Uit het dagboek van mijn grootvader vinden we nog wat
details over dit jaar 1931.
Het begint niet mooi. De belangrijkste kenmerken van dit
nieuwe jaar zijn wel: 1. De bijna overal heersende werkeloosheid, het ergste in
Amerika, Duitsland, Engeland, toenemend bij ons en in Frankrijk. Ook in
Australië.2. De drang naar onafhankelijkheid van Brits Indië, waaraan Engeland
zal moeten toegeven en hetwelk zijn invloed zal doen gelden in ons Indië.3.. De
houding van de sociaaldemocraten in Nederland, die hun land liefhebbende dit
niettemin niet met de wapenen willen verdedigen.
1 januari. Een vervelende dag. Enkele gelukwensen van kleinkinderen en
van Tom en Ot
17 januari. Maak kennis met De Kat Angelino, die ik als tafelbuur heb.
Hij is de schrijver van een groot werk over Indië. Richtlijnen van het koloniaal
beleid; wil dat wij een practische politiek voeren, geen universiteiten
oprichten op een onderbouw van niets. Laat de Javaan zelf tonen wat hij kan.
Niet spreken van weggaan, maar werken uitvoeren in het belang van de economische
opbouw van het volk. Landbouwscholen. Engeland is een voorbeeld van hoe het niet
moet. Hij meent dat Engeland India verloren heeft. De Kat Angelino is ambtenaar
aan dept Koloniën voor Chinese zaken.
18 februari. De toestand in het buitenland is als volgt: Engeland in grote
financiële moeilijkheden. Toenemende werkeloosheid. Spanje in grote
politieke moeilijkheden. De koning doet vele pogingen een kabinet samen te
stellen. Rusland hard bezig aan het 3 jarenplan, is door zijn goedkope
werkkrachten en reusachtige productie een groot gevaar.
19 februari. Een man die lang werkeloos was heeft een schilderij van Rembrandt
in het Rijksmuseum ernstig beschadigd met een bijl.
Woensdag 1 april. 's Avonds naar Zwolle en Hattem met Hilda in de 3de
klasse, erg vol. Enige aardige meisjes studenten. Ook een jonge man, die niet
tot de padvinders zal toetreden omdat deze op het standpunt staan, dat ze hun
Vaderland zullen verdedigen wanneer dit in gevaar mocht komen. Verwonderlijk dat
men thans dingen openlijk kan zeggen die men in mijn jeugd en lang daarna niet
zou hebben kunnen zeggen. Zelfs is er tegenwoordig enige moed nodig om te zeggen
dat men zijn vaderland wel wil verdedigen.
10 october. Om 11.45 komt Jan B[oissevain] mij halen en gaan wij naar het
Stadhuis waar wij een gesprek hebben met Hendriks over de Montessorischool.
Er is sinds mijn vorig inschrijven [van 17 september] heel wat gebeurd.
In Engeland heeft het zogenaamde Nationale Ministerie het budget in orde
gemaakt, althans in theorie. Mascdonald deed dit onder vreesaanjaging voor de
gevolgen van een daling van het Pond. Hij vertoonde daarbij een enveloppe
beplakt met Duitse postzegels uit de inflatietijd, postzegels van milliarden
marken. Toch bleek het niet mogelijk de gouden standaard voor het £ te
handhaven. De wet die bepaalde dat het £ een vaste goudwaarde vertegenwoordigde,
werd ingetrokken. Het was een maatregel zo belangrijk dat de gevolgen ervan nog
niet kunnen worden overzien. Het pond staat thans omstreeks 9.50 gulden. De
Skandinavische landen volgden. Grote spanning op de beurs. Allen die Engelse
fondsen of in het algemeen fondsen bezitten en daartoe behoor ik ook,
lijden verliezen, ook allen die Pondencontracten hebben met Engeland. Thans staat
ook de dollar zwak. Aan de gulden werd enige tijd getwijfeld. De Nederlandse
Bank heeft ook een grote Pondenportefeuille. Vissering trad gisteren af als
Directeur van de Nederlandse Bank, is ziek en vervangen door Trip.
Er vertrekt nu iedere week een vliegtuig naar Indië, een kranige prestatie
Er vertrekt nu iedere week een vliegtuig naar Indië, een kranige
prestatie.
De Koningin is te Amsterdam geweest, heeft geen avondfeest gegeven wegens de
"malaise" en is, als gevolg van dezelfde "malaise" door werkelozen op de Dam
'niet vriendelijk', zelfs onhebbelijk ontvangen met de "Internationale" en
kreten van :"weg met de Koningin " enz. Overigens was de ontvangst uiterst
hartelijk. Bij het vertrek heeft de Koningin daarom in de courant dank gezegd,
tevens leedwezen uitdrukkend dat zovelen door de malaise lijden
10 november. s' Avonds algemene vergadering van de Montessorischool,
gevolgd door voordracht van Portielje. Ik leid die vergaderingen altijd heel
slecht.
1 december. Aan het diner tegenover mij Otto van Lennep. Plesman, directeur van
Schiphol, die ook tegenover mij zit zegt dat er op het ogenblik geen technische
bezwaren meer zijn tegen het bouwen en gebruiken van vliegtuigen voor 200
passagiers.
24 december. Zacht weer. Om 11 uur een bespreking bij Jan Boissevain met
Polenaar over onze Montessorischool en besloten 1e: dat wij op zullen treden
tegen den wanbetaler Drilsma en 2de: dat wij zullen voorstellen de leidsters te
vragen 10 % van hun salaris te offeren. Koffiegedronken bij Jan en gesproken
over Joden, dat Polenaar helemaal niet onaangenaam vindt. Polenaar heeft nog
Hebreeuws geleerd, maar weet er niets meer van
25 december. Bij Jo zaten we te luisteren naar de Koningin met Tom en Jo
der Kinderen en Heleen Boissevain. Jo der Kinderens gezicht altijd heel strak
als enige uiting van vroomheid plaats heeft. De groet van de Koningin was heel
mooi, diep gevoeld.
(In 1931 werd door Ir Anton Mussert samen met Cornelis van Geelkerken de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) opgericht)
Dagboek 1932
23 februari Een brief van mij aan mijn ouders, waarbij door mijn moeder is
bijgeschreven: hierbij flensjes door Tompie zelf gebakken voor vader en moeder.
"Lieve Vader ik vint je zoo lief en gaan wij naar Katwijk aan Zee van de zomer. Dag
van Tom. Lieve Moeder . Ik vint je zoo lief en zorgd voor mij zoo hoed daag van
Tom"
Het is de moeite waard om te citeren uit een brief van Kinnie van Tyen aan mijn
moeder van 21 juni 1932 om te memoreren dat Hildaatje 5 jaar geleden werd geboren
en na 6 dagen stierf..
"Lieve Ot, Vanmorgen toen ik wakker werd dacht ik "Hildaatje"en den heelen dag
als ik met mijn kleine meisje bezig ben moest ik aan jou en haar denken. 't Zoo
onbegrijpelijk dat 't al; 5 jaar geleden is, het is zo dichtbij als je eraan
terugdenkt. Die dagen van spanning om jou toen dien stralende Tom 's-avonds en
jou met je kleintje de volgende morgen, 't was zoo lief en goed en heerlijk. Ik
heb jou met haar ook altijd in mijn bureautje staan omdat 't in mijn leven ook
zoo heel bijzonders is geweest..Ik ben jullie zoo dankbaar dat jullie het niet
hebt gesloten maar 't ons mee liet beleven, dat jullie zoo' n verdriet tot zoo
iets moois konden maken. Ik zal nooit vergeten hoe Tom zijn kleine meisje in
zijn armen had toen hij haar moest afstaan. Ik kan niet onder woorden brengen
wat die tijd jullie leven ook voor mij geweest is en hoe de herinnering aan dat
kleine sterk is in me. En nu komt net je brief, wat innig lief van Tommetje wat
moet dat je warm maken, wat een heerlijkheid dat 't zoo met dat klein kereltje
meegroeit die liefde voor Hildaatje. Mijn gedachten gingen vandaag ook zoo naar
't plekje in Ambon. Hildaatje's tuintje weet je nog wat was Tompie dien tijd toch
een lieve troost! tot het te machtig werd om altijd zoo lief te zijn Ik
had vandaag graag bij je willen zijn Ot om met je samen zooveel te herdenken.
Heel misschien maak ik een plan voor maandag dan schrijf ik je nog even Mijn
gedachten zijn zooveel bij jullie deze dagen omdat die dagen van jullie kleine
meisje Hildaatje nog altijd een lichtend is in mijn leven zin. Dag je Kinnie".
Ter gelegenheid van de huldiging van Han de Booy als bestuurslid van de Montessori school bij zijn huis Bronckhorststraat 18 Amsterdam. Met licht pakje en petje vooraan is Tom de Booij
American Mixed Tournement op 19 juni 1932 Tennisclub Festina. Op deze foto de volgende familie leden, inclusief latere familieleden afgebeeld: Vader Tom, Tante Olga (zuster van mijn vader), Hanna van Eeghen-Wagener, mijn latere schoonvader Sam Strumphler en schoonmoeder Sophie Strumphler-van Riemsdijk
Vele malen word ik meegenomen naar de tennisclub Festina en mag daar dan tegen het muurtje spelen. Door steeds met de forehand tegen het muurtje te spelen, heb ik een eenzijdig tennisspel ontwikkeld. De forehand werd inderdaad later mijn sterke slag, maar de backhand was een zachte slice en de service is nooit goed gekomen. Ik heb - wanneer weet ik niet meer precies - les gehad van de Poolse trainer Gourovich.
Uit het dagboek van mijn grootvader over het jaar 1932:
En vandaag 1 januari zijn we naar het Vondelpark gegaan en
hebben met de kinderen en kleinkinderen chocolade gedronken in het melkhuisje en
de kleinkinderen en kinderen hielden hun handen op voor geschenken. Veel
sneeuwballen gegooid. Tom heeft 30 en 31 gewandeld in de bossen van het Loo en
heeft zeer genoten, heeft een kudde herten gezien, vlak bij. Het is niet
gemakkelijk met een zoon te werken. Wellicht ook niet voor een zoon om met een
vader te werken.
Dinsdagmiddag [19 jan.] vergadering Montessorischool en nu blijkt weer eens bij
mij hoe God de zaken dikwijls ten goede keert wanneer men allerlei zwarigheden
verwacht, en hoe ook omgekeerd tegenslagen ineens geschieden als men geen
vuiltje aan de lucht ziet. Ik had tegen die vergadering opgezien en ging er met
een vrolijk hart vandaan. Wij hebben een exploitatierekening die niet sluit, een
grote schuldenlast waarvan 5% rente moet worden betaald en we horen niets van de
Gemeente over de schoolbouw. Eergisterenavond is althans enige klaarheid
gekomen. Ik bracht slechts twee punten ter tafel: de exploitatierekening en de
schoolbouw. Wij hebben op voorstel van mevrouw Lugt besloten de leidsters bij te
staan zodat ze nog niet behoeven te worden gekort. Dit was een aardig voorstel
van mevrouw Lugt.
22 januari. 's Morgens bij Polenaar een onderhoud met de schoolgeldwanbetaler D.
Deze verbindt zich hetzij tot verrekening met een obligatie en dan betaling van
het gehele verschuldigde bedrag van f
285.- of tot betaling van f 114.-de helft van het overblijvende. Nu is het 3 febr. en ik heb reeds vergeten wat hij ons toezegde en hij laat niets meer van
zich horen
30 april verjaardag van prinses Juliana, die geloof ik 23 jaar wordt. Wanneer en
met wien zal zij trouwen? Zullen wij een republiek worden?
Admiraal Engelbrecht zeide van mij dat ik met ieder soort van mens kon
omgaan. Hij dacht daarbij niet aan mijn kinderen, want dat is wel het
allermoeilijkste, die omgang met kinderen. Hilda heeft het daarin ver gebracht
door niets niets van kinderen te verwachten en alles wat ze aan
liefde ontvangt niet als een recht doch als een geschenk te aanvaarden. Ik ben
nog wel eens boos, maak aanmerkingen, waarop Engelien (onze lieve Engel) dan
brutaal antwoordt, ja bepaald brutaal. Ik maakte geloof ik een opmerking
over haar niet spoedig komen toen ze voor iets geroepen werd (ik ben het
enigszins vergeten) waarop ze erg brutaal tegen mij sprak, blijkbaar woedend.
Zelfbedwang. Het was uit zeker opzicht vermakelijk haar zo te zien. Geen betere
opvoeders dan kinderen.
1 mei . Zondag. Overigens wat gelezen en gesuft en met Hilda gepraat,
die bedroefd is over de weinige hartelijkheid van Tom, maar die er toch niet
graag over spreekt omdat ze bang is dat ik dan minder vriendelijk voor hem zal
zijn.
28 mei is het laatste gat in de Zuiderzeedijk gedicht en de Zuiderzee nu
dus vermoord met al het moois dat zij bevatte. Het prachtige volksbestaan van
visserman. En dit op een ogenblik dat in het geheel geen behoefte bestaat aan
land en dat het aantal werklozen reeds zeer groot is. Dit aantal wordt nu
vermeerderd met al die vissers.
We hadden Chré bij ons na ons bezoek aan het klooster. De lange zwarte pij, de
slanke gestalte, het magere gezicht met de wat fletse ogen, de tonsuur. Hij
lijkt op zijn moeder, is spraakzaam, belangstellend, gezellig. Toen ik hem vroeg
of ik iets aan het klooster zou geven, zeide hij: geef mij dan liever een
horloge want dat heb ik niet. Dat kostte mij ¦ 30.-
Hij moest den abt vragen of hij het mocht gebruiken want eigendommen hebben de
monniken niet.
Op zaterdag 28 mei 1932 rond het middaguur lagen zo'n driehonderd vaartuigen van allerlei soort op de Zuiderzee. Ze hadden zich die ochtend verzameld rondom het sluitgat van de grote afsluitdijk. Aan boord van de schepen waren politici, aannemers, ambtenaren, ingenieurs van de Dienst Zuiderzeewerken en van rijks- en provinciale waterstaat en andere genodigden. Na jaren van plannen, onderzoeken, besluitvorming en bouwen waren de werken zover gevorderd dat het laatste gat in de dam gesloten kon worden
Dinsdag 20 september, . Opening van de Staten-Generaal. Dit gebeurt tegenwoordig met meer praal dan voor enige jaren gebruikelijk was. De Koningin wordt door de overgrote meerderheid van het publiek met grote hartelijkheid begroet, maar niet door de communisten die op die dag in Den Haag demonstreerden en die daartoe (want er waren 371 werklozen bij) door B & W van Amsterdam in staat waren gesteld doordat ze waren vrijgesteld van eenmaal stempelen. Ze konden dientengevolge naar Den Haag gaan en maakten daar herrie. Wijnkoop en nog een communist die lid van de 2de kamer zijn kwamen op het laatste ogenblik de ridderzaal binnen en schreeuwden "Weg met de Koningin", althans iets dergelijks, toen het "Leve de Koningin" werd aangeheven.
David Joseph (David) Wijnkoop (Amsterdam,
11 maart
1876 - Amsterdam,
7 mei
1941) was een communistische voorman in de
eerste helft van de twintigste eeuw. Wijnkoop was zoon van een
opperrabbijn
Joseph David Wijnkoop
Woensdag 28 september. Het aantal werklozen is bij ons ongeveer 300.000. Thans zou het de
tijd zijn voor de Sociaaldemocraten om met hun heilbrengend stelsel te komen,
maar ze hebben er geen en dat kan ook niet anders. Ze veranderen wel enigszins.
Ze denken niet meer aan revolutie. Merkwaardig is het aangroeien van de partij
der activisten, fascisten, die met zwarte hemden lopen. Elke partij wil weer
tonen dat zij er is. De Amsterdamse Jeugdcentrale met vele grote rode vlaggen
met tamboers en pijpers als die der mariniers, de Rooms Katholieke
Graalverenigingen met veel kleurige vlaggen en mantels, de Padvinders met Oranje
vlaggen enz.
Dagboek 1933
Tom op het ijs van de Amsterdamsche IJsclub op het Museumplein. Op achtergrond het Rijksmuseum winter 1933
De vakanties in Hattem bij de familie van Hall waren
zeer romantisch. Tante Hessie van Hall, zuster van mijn grootmoeder
Hilda de Booij-Boissevain, was getrouwd met Jan van Hall. Hij had een grote
houtzagerij in Zwolle. Door het wonen op een bovenverdieping in
Amsterdam was het heerlijk in de bossen van Hattem en ook de kolk, een
vroeger deel van de rivier de IJssel . Er was zelfs een tennisbaan wel van cement.
Aan de kolk in Hattem vlnr. oom André van Hall, Maarten von Balluseck, oom Charles van Hall, Moeder Ot, Tom ,oom Eylard, vader Tom
Links: Maarten von Balluseck en Tom aan de kolk in Hattem bij de springplank. Rechts: Ik hang aan de aarde
Klaarblijkelijk ben ik samen met mijn school vriend Maarten von Balluseck in zomer 1933 bij de familie van Hall gelogeerd. Dit heb ik kunnen reconstrueren uit het fotoalbum van mijn ouders, want deze foto's zijn ingeplakt voor hun reis van Parijs.
Mijn vader en moeder gingen 3 juli tot 14 juli naar Parijs. In het reisboek van mijn vader staat o.a.: De kinderen wel verzorgd achtergelaten. Tom bij Jacky von Balluseck en Elsbeth in Den Helder. Eindelijk na bijna 10 jaar weer eens samen op reis, zonder kinderen zonder zorgen. En dan Parijs(...) Interessant is wat mijn vader schrijft over het defilé op "quatorze juillet": Het publiek volgt met groote aandacht en merkbare sympathie en eerbied het defilé der troepen dat ruim 1 uur duurt. Er is een contact tusschen het publiek en de soldaten. Heel iets anders dan in Nederland. Hier voelt men de ernst en de bittere noodzaak. Hier heeft men de vreeselijke werkelijkheid zelf doorleefd en men begrijpt dat Frankrijks bestaan opnieuw afhankelijk kan zijn van deze troepen.(...) Vol met indrukken - er kon letterlijk niets bij -; verzadigd van het machtige schoons verlieten we Parijs. Intens dankbaar en voldaan. s'-Avonds 11 uur maakten we Tompie wakker, die erg gelukkig is om ons te zien. Een paar dagen later haal ik Elsbethje. Tom ging meteen den volgende dag naar Schouwen en eerst 29 juli zijn we weer allen vereenigd. Ik heb mijn ouders een brief gestuurd 7 juli: "Lieve vader en moeder. Hoe gaat het in Parijs? Ik vond de briefkaart mooi! Is het een mooie stad? Ik zou ook wel mee willen. Wij hebben een balkon op school en er groeit een toorts die hooger is als de juffrouw. Ze zijn geel en de bladen zijn net fluweel. Dag veel plezier van Tom de Booij"
In zomer 1933 ben ik met mijn vriend Maarten van Balluseck naar 's- Gravenmoer in Brabant gegaan. Ik mag bruidsjonker samen met Maarten zijn bij de trouwerij van de zuster van zijn Moeder tante Wanda. Zij trouwt met een zeeofficier Luitenant ter zee van Willigen.
Huwelijk Wanda Volk met luitenant ter Zee van Willigen in s'Gravenmoer 1933, Tom en Maarten bruidsjonkers
Familie Volk en van Willigen na huwelijk van Wanda zuster van tante Jackey
Luitenant ter Zee Peter van Willigen heeft zich tijdens zijn diensttijd bij de Mariene vele malen moedig gedragen en daarvoor vele hoge onderscheidingen ontvangen.
Het vakantie huisje van de familie Sillem in Haamstede, Schouwen.(In de tweede oorlog door de Duitsers afgebroken en na de oorlog weer herbouwd)
Ik herinner me heel goed dat ik voor het eerst op vakantie ging naar Schouwen bij mijn oom Willem en tante Thio. Ik was daar samen met Maarten von Balluseck. Het huisje heet de Verklikker. Ik schreef mijn ouders 19 juli: "Lieve Vader en Moeder. Hoe gaat het met je? Het is hier zoo mooi weer. Is het ook mooi weer in Amsterdam. We zijn naar de vuurtoren geweest, weet je hoeveel treden er zijn, er zijn 224 treden, hij was pas geverfd. Ik ben nog zoo blij met de portefeuille ik kijk er elke dag naar. De duinen zijn zoo mooi met de blauwe zee. het is toch zoon een mooi gezicht. Het is toch zoo een leuk huisje het huisje ligt middenin de duinen. Dag liefs van Tom de Booij". (ij geschreven met twee puntjes!),.
Tom in de klas in 1933 bij juffrouw de Vries. Derde van de linkse rij langs de muur. Mijn vriend Maarten von Balluseck is de jongen 5e van links
Spelevaren in de Noordzee bij Zandvoort
Waarschijnlijk vanwege het feit dat mijn moeder in
verwachting ga ik uit logeren bij mijn grootouders van moeders kant. Oegstgeest 15 december schrijft mijn grootmoeder aan mijn moeder o.a.:" Lieve Dikkie, Even zou ik je een complimentje maken over jullie zoon. Hij was
toch zoo alleraardigst en hebben we niets dan lof. Hij was gezellig spraakzaam,
futtig, niet overmoedig, een echte lieverd. Heeft hij 't een aardig tochtje
gevonden?"
21 december wordt mijn zusje Maria Johanna geboren
Geboorteadvertentie van mijn zusje Maria Johanna.
30 december ben ik met mijn vader naar Schiphol gegaan om mee te maken hoe het vliegtuig de Pelikaan uit Indië met nieuwjaarspost zou landen. Ik herinner me dat het ontzettend koud was en dat ik op de schouders van mijn vader zat en mijn voeten in zijn jaszakken stopten om de kou tegen te gaan. We hebben heel lang gewacht er was een dikke mist op komen zetten en we hoorden het vliegtuig boven Schiphol cirkelen tot opeens de vlieger een gat zag en kon landen Het was en hele belevenis.
Vlieger Soer in de cockpit van de F.XVIII de Pelikaan
Omdat een vliegtuig onklaar geraakt was om de luchtpost naar Indië te vliegen heeft directeur Plesman onmiddellijk opdracht de post over te laden in een andere machine: de F.XVIII Pelikaan. Behalve luchtvaarthistorici zou de naam "Pelikaan" zonder deze gebeurtenis niemand meer iets te zeggen hebben gehad. Plesman vond dat de post ondanks de tegenslag op tijd in Batavia moest zijn en gaf carte-blanche aan zijn bemanning: gezagvoerder Iwan Smirnoff, eerste vlieger Piet Soer, marconist C. van Beukering en bwk. J. Grosfeld. De bemanning besloot zoveel mogelijk het schema van de F.XX aan te houden, wat inhield dat er ook veel 's nachts werd gevlogen. In Jodhpur nam de Pelikaan de post van de Postjager over van de F.XII "IJsvogel". Na de noodlanding van de Postjager had een vliegtuig van Imperial Airways namelijk deze post naar Cairo overgevlogen, waar ze was overgenomen door de IJsvogel, die een reguliere vlucht naar Indië uitvoerde. De bemanning van de Pelikaan kreeg het niet gemakkelijk. Tot Cairo belaagden storm, regen, ijsafzetting en kou het vliegtuig en de dappere inzittenden. De verwarming kon het niet bolwerken. Na Cairo ging het beter, maar veel rust werd de bemanning bij tussenlandingen niet gegund, omdat op de diverse landingsplaatsen telkens Nederlanders aanwezig waren om de bemanning te verwelkomen. Het was goed bedoeld, maar de KLMers hadden er geen tijd voor. De Pelikaan landde op 22 december 1933 op liet vliegveld Tjilitan bij Batavia. Na een serie officiële ontvangsten en liet inhalen van de gemiste rust vertrok de Pelikaan op 26 december voor de retourvlucht met nieuwjaarspost voor Nederland. Na het trotseren van moeilijke weersomstandigheden verscheen de Pelikaan in de avond van 30 december boven Schiphol, waarvan het landingsterrein wegens laaghangende bewolking niet te zien was. Er volgden veertig minuten van intense spanning voor de 20.000 toeschouwers, die zich op de luchthaven hadden verzameld. Dankzij een gat in het wolkendek hoefde de bemanning het publiek niet teleur te stellen. De Pelikaan landde veilig
Uit het dagboek van mijn grootvader over het jaar
1933:
1933
Hr Ms de Zeven Provinciën
Zondag 5 febr. . Zo even het hoogst ernstig bericht
ontvangen van Tom [zijn zoon], die marinemedewerker van het Handelsblad is, dat
aan boord van de Zeven Provinciën, ten anker liggende voor Olehleh, oproer is
uitgebroken. Er waren 9 officieren aan boord. De Commandant en de overigen waren
aan wal. Het schip ging onder stoom en vaart nu rond. De commandant is er niet
in geslaagd zijn schip te achterhalen. Het schijnt zeer ernstig dat zo iets kan
worden voorbereid en uitgevoerd zonder dat er iets van uitlekt. Tom zal nu het
Handelsblad moeten adviseren wat in de courant moet worden geschreven. Mij
schijnt het toe dat de Departementale geest altijd funest is. Het is een geest
van bureaucratische schrielheid, daarbij oneerlijk, niet recht door zee.
10 februari. De Zeven Provinciën heeft zich overgegeven op sommatie en na het
doen vallen van een vliegtuigbom op het voorschip, waardoor een begin van brand
ontstond. Tom telefoneerde het mij vanmorgen om circa 7 uur. Het schip is dus 5½
dag onder de muiters geweest. Tom deelde mij mede dat het weder onder commando
was van de officieren die aan boord waren. Door die bom zijn een 25 mensen
gedood en andere gewond. Het geheel is een schande voor ons land. Zoals de zaken
stonden kon het optreden van de Regering wel niet anders zijn. Ten slotte
schijnt de bom eigenlijk te zijn bestemd om naast het schip te vallen.
Niël (magazijnmeester van de Reddingmaatschappij)en de bom. "Wel Niël en hoe gaat 't op Wittenburg." "Dat bommetje heeft
geholpen. Ze benne der heel wat beleefder geworden. Ze dachten dat de Regering
bang van ze was. Dat viel ze tegen."
30 maart, donderdag. Door het geval van de Zeven Provinciën komt Alfred
voorlopig niet terug. Hij is nu tijdelijk chef van de staf te Soerabaja en
bekleedt dus een heel belangrijke functie in heel moeilijke tijden.(Mijn oom
Alfred krijgt de opdracht van de Commandant Zeemacht om over de muiterij een
rapport te schrijven.). Overigens is
het meest belangrijke de toestand in Duitsland, waar Adolf Hitler nu dictator
is. De machtigingswet die aangenomen is geeft hem bijna onbegrensde
bevoegdheden. In verscheidene toespraken van hem en van minister Göring wordt op
min of meer bedekte wijze gewezen op de wenselijkheid van het verdwijnen der
Joden.*) De berichten die men ontvangt omtrent Jodenvervolgingen spreken elkaar
tegen. Thans wordt met boycot begonnen ingaande 1 april.
(30 januari 1933
wordt Hitler door de toenmalige rijkspresident van de
Weimar republiek,
Paul von Hindenburg benoemd tot
Rijkskanselier).
Adolf Hitler poseert met een groep SS's, vlak nadat hij tot rijkskanselier is benoemd (februari 1933)
17 april . Ik ben 2de paasdag 17 april naar Delft gegaan voor de nationale hulde
[wegens de geboorte van Willem de Zwijger, 400 jaar geleden]. Per taxi naar
Museumplein, daar mij aangesloten bij groep 40, de groep van de niet-aangeslotenen. [Om] 9 uur gewandeld naar het station, naar schatting een
paar duizend mensen. Een eigenaardig gevoel is het in zulk een stoet mee te
lopen. Op de NZ Voorburgwal komt de Amsterdamse Burgerwacht er bij, een troep van
100 man en een aantal dames, allemaal in hun Burgerwachtpakjes die ik niet mooi
vind. Ze dragen allemaal een rottingkje, hebben zwartwollen mutsen met kwasten
en zien er ernstig en flink uit. Daarop volgde een troep van de Vrijwillige
Landstorm en daarop kwam ik. Gehoon en gelach van het verkiezingsbureau der
communisten en bij het station roept een man: Dat is nou alles voor die kerel
die z'n hele leven z'n snavel dicht heeft gehouden! We komen op het station waar
ik Oyens ontmoet en samen gaan we 10.38 met een extra trein naar Delft. We
zitten in een wagen met de Burgerwachtmeisjes, waarvan er één nogal lawaaiig is
en vechterig. Delft prachtig en prachtig. Vele vlaggen en mensen. Ik loop eerst
achter een troep Scheveningse vissersvrouwen, schitterend, hun mooi gekleurde
mantels met die opstaand achterover hellende kragen. De helderwitte kappen en de
wijde rokken. Dan die fijne gezichten. Bij de Oude kerk rechtsaf en dan naar een
straat opzij. Daar blijven we staan en sluit ik mij aan bij de Oudstrijders
Militaire Willemsorde waar ik onder de oude Marinemannen terecht kom. 't Duurt
wat lang en ik sluit me daarom aan bij de Burgerwacht van Overschie die voorbij
kwam marcheren en waarvoor ruimte werd gemaakt. Zo kwam ik op de markt. Er
heerst een aardige stemming, zeer ordelijk. Eindelijk begint generaal Snijders,
daarna komen nog een 3tal anderen, en ten slotte de zogenaamde eedsaflegging bij
de steen. Ik sta dicht bij de steen. De gehele huldiging heeft geleden door de
invloed van de Vlamingen die er politiek in gebracht hebben. Ze willen weder één
worden met Nederland. Dat is de oorzaak geweest van de afwezigheid van Hare
Majesteit de Koningin en de Regering bij deze plechtigheid, die overigens zo
sympathiek was. Na de eed, die werd afgelegd onder leiding van naar ik meen een
Vlaming, althans iemand met een Vlaamse naam, kwam ik, door achter de
Adelborsten mede te lopen, in de kerk, waar allen zouden defileren voorbij het
graf van Willem de Zwijger. Zo kwam ik ook langs het monument dat wij met de Van
Speyck in l896 medenamen van Venetië. Het is heel mooi, van Canova, en er staat
o.a. op: Willem George Frederik, graaf van Nassau, geb. 1774 overl. 1799 te
Padua. Toen wij er in l896 kwamen bleek het graf ledig en vertrokken wij alleen
met het monument. Doordat ik mij tussen Marine en Leger had geplaatst, was ik
weer vroeg aan het station. Daar vroeg mij een meneer of ik iets gezien had. Hij
zeide dat ik mij ook een tijdje bij zijn groep had aangesloten en dat zijn groep
niets had gezien noch gehoord omdat er bij hen geen luidsprekers waren. Ook de
Scheveningse groep van vissersvrouwen had niets gehoord, noch gezien, waren niet
op de markt geweest. Ook de oudgedienden niet. De dragers van de Militaire
Willemsorde zaten uit vermoeidheid op de straat. De regeling was hier dus heel
slecht geweest, maar ik was alleen en kon dus dingen doen die een groep niet kan
doen.
11 mei. [op weg naar Terschelling] Te Leeuwarden Nella Hissink
[schoonzuster] aan de trein. Zij vertelt ons van een vergadering van het
Nationaal Jongeren Verbond waarbij circa 500 jongens waren en waar een communist
een stinkbom gooide en jongens van de Jongeren Vredesactie protesteerden tegen
het Wilhelmus. Alles wat Nella vertelt neem ik slechts onder beneficie van
inventaris aan.
(Nationalistische jongerenorganisatie opgericht in 1927; voortgekomen uit
de in 1925 opgerichte Jongeren Bond tegen Eenzijdige Ontwapening; stelde
onafhankelijk te zijn van iedere politieke en godsdienstige overtuiging; voelde
zich zeer verbonden met het Vorstenhuis en met defensieaangelegenheden, maakte
propaganda voor militaire luchtvaart en Koninklijke marine; zette zich af tegen
jongerenorganisaties als AJC en NBAS. De Studenten Vredesactie werd opgericht op
5 maart 1931; doelstelling was de vrede te bevorderen; oorlog werd als misdaad
beschouwd en iedere medewerking aan oorlog diende te worden geweigerd; dit
beginsel droeg men uit door middel van lezingen, propaganda-avonden e.d)
*)"Overigens is
het meest belangrijke de toestand in Duitsland, waar Adolf Hitler nu dictator
is. De machtigingswet die aangenomen is geeft hem bijna onbegrensde
bevoegdheden. In verscheidene toespraken van hem en van minister Göring wordt op
min of meer bedekte wijze gewezen op de wenselijkheid van het verdwijnen der
Joden". De zin in het dagboek zal voor mijn leven en dat van vele anderen een
grote invloed hebben. Reden waarom ik in mijn dagboek steeds iets over de
relatie Nederland met het Duitsland van Adolf Hitler zal vermelden. Ik was
namelijk toen al getuige (nog onbewust) van hetgeen wat ons in de loop van de dertiger
jaren boven het hoofd hing.
Op
7 januari
1933 trad de NSB voor het eerst in de
openbaarheid met een door 600 aanhangers bezochte 'landdag' in Utrecht. Toen
werd ook het partijweekblad
Volk en Vaderland (met als hoofdredacteur de
schrijver en uitgever
George Kettmann) geïntroduceerd. Ook werd op de
Utrechtse Mariaplaats voor het eerst gemarcheerd door de eerste formaties van de
zwart-geüniformeerde
Weerbaarheidsafdeling (WA). Een snelle groei
nam zijn aanvang: van circa 1000 leden in januari 1933 naar 21.000
3 juli. Maandag. Onderhoud met Tom. Hem gezegd dat ik het secretariaat
wens over te geven
Donderdag 21 december. Hedenavond is ten 10.40 geboren Johanna Maria,
dochter van Tom en Ot. Tom telefoneerde toen het kind 3 minuten oud was.
Zaterdag 30 december. De Pelikaan zal vermoedelijk heden aankomen, is al
te Rome. Hij kwam van Amsterdam in 4 dagen 40 minuten te Batavia. Dit is
geweldig. Tom en Tompie gaan naar de ontvangst. Intussen is het publiek op
Schiphol in spanning over de terugkomst van de Pelikaan. Er is een mistbank
boven het vliegveld maar het dalen gelukt ten slotte toch. Vele toespraken, die
wij bij aankomst thuis via de telefoon door de radio van Jo horen. Korte
antwoorden van de vliegers. Mussert moet ontslag nemen als Hoofdingenieur van de
Provinciale Waterstaat omdat hij niet wil verklaren steeds achter de regering te
zullen staan.
Einde dagboek van mijn grootvader Han de Booij over het jaar 1933
Dagboek 1934
In een brief aan mijn vader op 18 januari schrijf ik: "Lieve
Vader, Hoe gaat het met je? En ik heb een hanepoot van klei gemaakt. En ik ga
bij grootmoeder koffiedrinken En je hebt beloofd dat je de tooverlantaren zou
vertoonen, als je terug bent. Bij welke plaats is het schip gestrand ? Dáááá'g
veel liefs van Tom de Booij. Mijn vader had prachtige serie afbeeldingen van
Bruintje Beer.
De Bruintje Beer strips hebben in mijn latere leeftijd een grote rol gespeeld, vooral de twee hierna volgende plaatsjes. Bruintje Beer moet voor een zieke bok een genezend kruid halen uit het streng bewaakt kasteel. Hij krijgt een gouden fluit mee, als hij daar driemaal op blaast staat iedereen stofstijf stil voor een tijdje. Zo kan Bruintje Beer het kruid bemachtigen . Op de terugtocht ziet hij weer de reuzen met karwatsen , hij grijpt naar zijn fluit maar die was hij verloren, maar de reuzen rennen weg. De moraal: Eerst bang maken om je zin door te drijven, daarna hoeft het niet meer want dan zijn ze bang dat je het weer doet).
Moeder Ot met haar twee kinderen Tom en Elsbeth.
Nu beginnen langzaam aan de herinneringen te komen. Het kan ook zijn dat dit herinneringen zijn van eerdere jaren. Allereerst op school weet ik dat we 2 minuten stilte moeten houden op 11 november om 11 uur. Dit om daar mee te herdenken het einde van de Grote Oorlog (Eerste Wereldoorlog). Dat maakte een diepe indruk. Dan zie ik nog voor me dat de zoon van de dirigent van het Concertgebouw Eduard van Beinum tijdens het streep lopen in de gymnastiek zaal begint te gillen toen de piano was begonnen met spelen. Hij heeft misschien te veel muziek thuis gehoord. Mijn grote vriend is Maarten von Balluseck die twee straten verder op woont om de Rubensstraat. Ons held is Pietje Bell en we halen veel kattenkwaad uit.
Mijn held Pietje Bell
In de Euterpestraat trapten we het stokje weg, die de valluiken van de kelders open moesten houden voor de ventilatie omdat daar de was te drogen hingen. Dan hard wegrennen. Op de Lairesse straat hebben we de melkkraan van een melkboer opengedraaid, terwijl hij bezig was zijn klanten te bedienen. Een minder prettige herinnering heb ik aan het feit dat ik een luchtpistool richtte bij Maarten's voorhoofd en dat het voorstuk per ongeluk er uitschoot en knalde tegen het voorhoofd van Maarten. Hij heeft er een kuiltje om in zijn voorhoofd aan overgehouden. Zijn moeder tante Jackie heeft mij heel kwaad naar huis gestuurd. Bij het begeleiden van mijn zuster naar school heb ik dat niet altijd voorbeeldig gedaan. Mijn zuster heeft daar nog de volgende herinnering die ze aan haar kleindochter Annick Kalff schrijft op 20 juli 2004: In Amsterdam liep ik samen met mijn vier jaar oudere broertje naar school . Eerst heel, lief (zie foto's) maar uit het zicht van mijn ouders al gauw niet meer. Onderweg kwamen we langs een grote bouwput , een diepe kuil waar mijn broer verschillende vrienden maar vooral 'vijanden' vond,. tegen wie hij erg nodig moest vechten. Hij zette mij neer aan de rand van de kuil en. dat gedaan hebbende, voelde hij zich vrij en raasde op zijn 'vijanden' in. Als het vechten erg lang duurde begon ik te huilen, want ik wist dat we te laat op school zouden komen. Dan was dan ook het geval. Mijn vriendinnetjes Christientje Schippers en Anneliesje Kalff begrepen niet waarom ik zo vaak te laat kwam; maar juffrouw Luitjes zelf was nooit boos. Mijn ouders wisten , er geloof ik, niets van. Toch moet ik zeggen dat mijn broer Tom erg lief voor mij was, behalve natuurlijk op de plaagmiddagen als hij, met zijn vriend (Maarten) mij aldoor aan het schrikken bracht en mij "slaaf rood "noemde".
Zelf herinner ik mij niet dat ik haar bij de kuil zette maar bij terugkomst uit school zette ik haar neer op en veldje en ging dan met mijn vrienden voetballen. Mijn zuster herinnert zich, dat mijn vader klaagde over het feit dat ik altijd op straat aan het spelen was en dikwijls te laat bij het eten kwam en dan zonder eten naar bed werd gestuurd.
Ik breng mijn zuster Elsbeth 'braaf' naar en van school
Onder ons woonde een mejuffrouw Fontein en werden we steeds gewaarschuwd om geen lawaai te maken, want anders stoorde we haar. Dan staat mijn nog heel goed voor de geest hoe mijn vader een gelatinepudding (die hij voor de zoveelste maal kreeg opgediend) van driehoog naar beneden kwakte, het geluid daarvan zal ik nooit vergeten. Ook niet dat hij een tomaat gooide naar een tuin achter ons huis. Daar zat namelijk een Duits dienstmeisje te luisteren naar de radio waar een rede van Adolf Hitler uitschalde. Nadat zij na aan aanmaning de radio niet zachter wilde zetten gooide mijn vader en tomaat naar haar, die uiteenspatte tegen de ruit waar zij achter zat. Even later kwam de politie ons vragen wat de reden was van het gooien van de tomaat. Nadat hij het verhaal had aangehoord was zijn antwoord duidelijk: "Jammer dat het geen rotte tomaat was".
Het achteruitzicht van ons huis aan de Michelangelostraat .
Mijn Vader gooide van ons huis een tomaat naar de achtertuin waar een Duits
dienstmeisje naar een rede van Hitler luisterde
Dan waren er de straatgeluiden. Als we de radio aan hadden en luisterden naar
het radioverslag van Han Hollander van een voetbal wedstrijd in het Olympisch
Stadion hoorden we het gejuich voor een doelpunt eerder dan het geluid wat uit
het Stadion naar ons toekwam. Dan is er het angstaanjagend geluid van de
straatverkoper van de Cetem op zondagavond als we al in bed lagen. Cééétam galmde
het door de straten. Cetem is een afkorting van Centraal Telefonisch
Mededeelingsbureau, een bedrijf opgericht door Simon S. Weyl, dat bemiddelde in
handelstransacties en een berichtendienst onderhield. Jongens die de venters
achterna liepen en riepen: "De Cetem, de Cetem, steek 'm in je reet en vergeet'm".
Ook de kreet "alle uitslagen"
( bedoeld werden de voetbaluitslagen) was voor
humorrijke Amsterdammer een schot voor open doel. Al snel ontstond de
verwensing krijg de cetem,. waarmee werd bedoeld krijg alle
(huid)uitslagen bij elkaar, omdat niet iedereen deze verwensing direct
begrepen kwam ook de uitgebreide vorm voor namelijk krijg de cetem, dan heb
je alle uitslagen bij elkaar.
...
AVRO-directeur Willem Vogt (links) en de legendarische radioverslaggever Han Hollander op het dak van het Olympisch Stadion in Amsterdam op 11 maart 1928.
Elke zondagmorgen gaan mijn zuster Elsbeth en ik naar de zondagschool in het Minerva paviljoen van de Christian Science kerk. Mijn tante Thio Sillem is daar een vurig voorstandster van. (De Christian Science kerk (Nederlands: christenwetenschap; ook wel: Church of Christ Scientist) is een vertakking van het christendom met ongeveer 2,000 kerken in meer dan 70 landen. De kerk is in 1879 gesticht door Mary Baker Eddy in de Verenigde Staten, die zelf herstelde van ziektes zonder doktershulp, zij geloofde dat dit door haar christelijke geloof kwam. De Bijbel en Mary Bakers eigen boek Science and Health met Key to the Scriptures zijn samen de sleutel van de christenwetenschap). Ik ben met mijn vader naar het in die tijd wereldberoemde Sarasani circus in het Olympisch Stadion geweest. Zeer indrukwekkend en adembenemend. Vader had een klein zeilbootje en gingen we varen ergens op een plas ten westen van Amsterdam. Van mijn tante Jo (zuster van mijn grootvader) heb ik voor mijn verjaardag 50 gulden gekregen. Ik ben toen naar de Bijenkorf gegaan per tram en heb toen voor deze 50 gulden gekocht een eikenhouten bureau en een kastje, en een stalen stoel met gele zitting. Deze zijn nog jaren na de oorlog meegegaan. Groot was mijn opwinding dat ik mee mocht in de paasvakantie naar Limburg met mijn ouders en mijn tante Teun (zuster van mijn moeder), die geëngageerd was met Jan Perks. Hij was een zeeofficier, hoe kan het ook anders. Het meeste indruk op mij heeft het drielandenpunt bij Vaals.
(Van 1839 tot 1919 was het punt op de Vaalserberg een vierlandenpunt. Nederland, België en Pruisen, later Duitsland grensden hier toen aan het ministaatje Neutraal Moresnet. Napoleon werd in1815 verslagen en er werd diplomatiek overleg gevoerd wat men nu aan moest met de landsgrenzen. Tijdens het Congres van Wenen werd bepaald dat er nieuwe grenzen getrokken moesten worden. De grens tussen Nederland en Pruisen moest ook worden aangepast. In die tijd was er nog geen onafhankelijke Belgische staat en een groot deel van België werd Nederlands grondgebied. Uitgerekend een strookje land vormde de inzet van een politieke ruzie. De Nederlandse regering en de bestuurders van Pruisen konden het maar niet eens worden over het gebied in de buurt van het plaatsje Kelmis. Het ging eigenlijk om een stuk grond ter grootte van 344 hectare. De ruzie concentreerde zich voornamelijk om een zinkmijn. Deze grondstof was voor zowel Nederland als Pruisen een waardevolle aanwinst voor de economie. In 1885 is de zinkmijn al uitgeput. De Eerste Wereldoorlog was uiteindelijk de oorzaak dat Moresnet ophield te bestaan als staat. Na de oorlog duurde het nog even voordat duidelijk werd dat Moresnet als zelfstandige staat binnen het nieuwe Europa geen betekenis meer had. In 1919 werd besloten dat het gebied nu in Belgische handen kwam).
Ik sta hier geleund tegen de paal die het drielandenpunt in Vaals aangeeft tussen België, Duitsland en Nederland. Naast mij staan mijn moeder en vader
L
Links: Hier zit ik op de gietijzeren grenspaal met het jaartal 1843 en
de wapens Nederland en België. Rechts: Het hoogste punt van Nederland 332 meter
boven NAP.
Dit jaar ben ik in mei met vakantie gegaan naar het huisje van mijn grootouders De Booy in Formerum Terschelling gegaan. Het huisje heet "De Wijde Blik"
Het vakantie huisje van mijn grootouders de Booy de Wijde Blik op Terschelling. Tekening van mijn grootvader Han de Booij. (In 1941 of 1942 hebben de Duitsers het gesloopt en kwamen er bunkers in de duinen).
Ik herinner me dat ik van mijn grootvader palen met menie moet insmeren, een vies maar dankbaar karweitje. Ik moest met hem de palen in de grond zetten en voorzien met prikkeldraad. Aan mijn ouders schrijf ik 19 mei:"Ik verlang weer weer naar moeder en vader en elsbeth en maria. Ik vind het hier erg prettig en als ik weer thuis kom , zal ik weer erg mijn best doen om lief te zijn Dáág van Tom" Mijn moeder schrijft me terug en zegt o.a " Vanmorgen toen Betsy (ons dienstmeidje) met de thee binnen kwam, zei ik dadelijk "is er post van Tommetje?" en ja warempel 2 mooie briefkaarten waar we verschrikkelijk blij mee waren je begrijpt telkens zeg ik "wat zou ons joch nu doen? ik denk op de fiets naar de boerderij of hij is aan 't strand de Wijde blik is zeker enige Grootvader en Grootmoeder en Engelien bar gezellig, bent maar een bofbeestje !!! Er is een groote kans dat we v.d zomer weer naar 't Kolkhuis gaan in augustus. Ik kreeg een brief van juffrouw Westra, dat we ons kan hebben. Vader en Moeder gaan vanmiddag tennissen we hebben toch geen kindertjes thuis die ons nodig hebben !!! dag jong ik ben zoo blij dat je 't heerlijk hebt en dat je zoo lekker eet. Je zal wel als een dik Tommetje terugkomen !! Pas maar op je word net zoo dik als Vader. Dag veel groetjes aan allemaal en zoen van Vader en Moeder voor jou".
7 april Brief van Grootvader Han aan zijn zoon Tom, Beste Tom. Je zoon maakt het best, als steeds, vroolijk en hulpvaardig.
(Later heb ik van mijn zuster Elsbeth gehoord dat mijn grootmoeder tegen de melkboer zei op Terschelling: Als jullie geen geld hebben om met vakantie te gaan mogen jullie in ons huisje gaan zitten. Voor die tijd behoorlijk democratisch!)
In de zomer worden we uitgenodigd door de broer van mijn grootmoeder de Booij, Charles E.H. Boissevian en zijn vrouw Marie Boissevain-Pijnappel op hun magnifieke landhuis het Witzand in Blaricum. Iedereen van de familie was present. Wat een grote indruk op mij heeft gemaakt is dat op het erf een heel echte ijscoman was ingehuurd en je voor niks ijsjes kon krijgen!
De familiebijeenkomst op het huis Witzand van oom Charles en Marie Boissevain
Ook dit jaar zijn we weer familie naar Hattem gegaan, waar het goed toeven is.
Op de bank aan de Kolk in Hattem; vlnr Tom, onbekend, tante Hessie, mijn moeder, onbekend in haar armen mijn zusje Maria, augustus 1934
Uit het dagboek van mijn grootvader
over het jaar 1934:
Begrafenis Prins Hendrik juli 1934. Als rouwkleur had de prins verzocht om in plaats van zwart het wit aan te nemen. Hij wilde met een dergelijke 'witte begrafenis' duidelijk maken dat de overgang tot de eeuwigheid eerder een reden tot vreugde dan verdriet moest zijn.(Deze begrafenis weet ik me nog heel goed te herinneren).
Zijn levenswijze was zeker niet gezond en zo is het
misschien wel gelukkig dat hij is overleden en niet na een lang ziekbed, maar nu
hebben wij een Koninklijk Huis, bestaande uit de Koningin en Prinses Juliana, die naar het schijnt zeer moeilijk aan een man kan
worden geholpen. Er is weinig keuze en de keuze die er is, wil niet. Men heeft
mij verteld dat zij had verklaard geen neiging te hebben tot een huwelijk en dat
eindelijk Colijn en nog een hooggeplaatste haar onder het oog hebben gebracht
dat dit geen houding is voor de aanstaande Koningin.
26 augustus. Ik ben naar Aken gegaan naar aanleiding van de berichten
betreffende Cateau en van Nan (haar dochter) die beiden ziek zijn te Aken in het
hospitaal. Te Aken zeer veel bruine Hitlermannen, heel lelijke uniform,
overigens vind ik de mensen vriendelijk en hulpvaardig, ook opgewekt. Het Hotel
Quellendorf is zeer tevreden, "eindelijk" zeggen ze. Op een aanplakbiljet: Der
Führer hat während des Kampfes um Deutschlands Wiedergeburt im Auto, Flugzeug,
oder Eisenbahn 1½ Millionen Kilometer zurückgelegt! Du sollst für Deutschlands
Einheid am 19. August nur wenige 100 Meter im Wahllokal gehen.Tu deine Pflicht.
Das ganze Volk sagt Ja!.Het gehele volk heeft echter niet ja gezegd. Het aantal
"neen" zeggers is gestegen tot ruim 4 miljoen en kan de blanco stemmen of
niet-stemmen samen wel op 6 miljoen gerekend worden. In het hotel lees ik in een
boek (van Walter von Molo) over de nieuwste geschiedenis van Duitsland o.a. het
volgende: "Deutschland ist das heiligste was ich kenne. Deutschland ist meine
Seele, mein Halt, mein Alles..." *)
23 september. Wij zijn de vorige week in grote spanning geweest evenals zeer
vele landgenoten, over het verwachte engagement van Prinses Juliana met Prins
Karel van Zweden. Het was niet maar een gerucht, maar er waren zeer duidelijk
kentekenen dat dit engagement zou worden publiek gemaakt na de troonrede op
dinsdag 8 september. Maar er gebeurde niets en we hoorden dat de koning van
Zweden de eis zou hebben gesteld dat Prins Karel een jaargeld van f 300.000 zou moeten
hebben. Nu horen we niets meer. Men zegt dat Vroom en Dreesman 60.000 Zweedse
vlaggen in voorraad had. De burgemeesters hadden allen een aanschrijving
ontvangen hun vlaggen in orde te hebben. Wij begrijpen niet dat deze zaak niet
op een handiger wijze is kunnen worden behandeld.
Vandaag 16 october vergadering Reddingmaatschappij. Er werd besloten tot een 5%
salarisverlaging. Tom en ik gaan daardoor elk f 400.- omlaag. Het wordt tijd dat
ik weg ga van de Reddingmaatschappij, maar dat meen ik niet.
9 november. Heden is Tom benoemd tot secretaris van het Zeemanshuis, vergoeding
f 1000.- in mijn plaats. Hij zal echter niet in het Bestuur zitten, aangezien
het hebben van een betaalde functie in het bestuur tegenwoordig niet gewild.
Einde dagboek 1934 van mijn grootvader Han de Booij
* Uit zijn dagboek blijkt dat mijn grootvader zich sterk
betrokken voelt bij de ontwikkeling in Duitsland. In dit verband wil ik een
brief aanhalen die Jhr Jhr A.C.D.de Graeff als minister van Buitenlandse
zaken 28 januari 1934 schreef aan zijn gezant in Duitsland J.P. graaf
van Limburg Stirum (Jhr de Graeff was landvoogd van Indië, toen mijn andere
grootvader A.F. Gooszen vlootvoogd was van Nederlandsch Indië):
"De steeds wassende Mussert-beweging hier geeft het kabinet groote zorgen. Naar
buiten doen wij daarvan niet blijken,. maar het is een zaak die elken
ministerraad opnieuw besproken wordt. Wij hebben de NSB op de lijst van verboden
vereenigingen. dit wil zeggen voor landsdienaren verboden vereenigingen moeten
plaatsen, omdat het prestige der regeering niet toeliet dat Mussert openlijk
contra-orders gaf tegen de bevelen der regeering, maar het is een maatregel die
verder niets uitwerkt dan dat eenige honderdtallen nieuwe volgelingen zich om
Mussert hebben geschaard. De jeugd is natuurlijk het meest geïnfecteerd. maar in
allerlei kringen, ook daar waar men het allerminst zou verwachten, zooals
bijvoorbeeld in katholieke milieux, vindt Mussert zijn vereerders en aanhangers.
Hitler is hun ideaal en Mussert is zijn profeet. Waarheen dit alles nog leiden
zal. valt niet te zeggen, maar dat er gevaar bestaat dat Mussert, als hij zich
daartoe voldoende krachtig gevoelt. een poging zal doen om naar de macht te
grijpen, valt niet te ontkennen. Ook in het leger. de politiek en - mirabile
dictu - in het bijzonder bij de rechterlijke macht is het Mussert-isme sterk
doorgedrongen. Met de Duitsche machthebbers staat hij ongetwijfeld in
verbinding. misschien ook in financiële relaties. Verder schijnt het dat Van
Beuningen, Fentener van Vlissingen, Rudolf Patijn en anderen de beweging
steunen, ook geldelijk."
We zullen ook later zien hoe zeer het Nederlandse bedrijfsleven op Hitler Duitsland hun kaarten hadden ingezet..Terwijl ik in Amsterdam Zuid woonde wordt elders in de stad gevochten. Niets daarvan gemerkt. Zelfs in het dagboek van mijn grootvader wordt daar met geen woord over gerept. Het volgende gebeurde in de juli dagen van 1934: In verband met de crisistijd heeft de regering 1 juli 1934 gesloten de steun voor de werkelozen met 10% te verlagen. Dit betekende dat het gemiddelde steunbedrag van 12,72 gulden per week met 1,56 gulden werd teruggebracht. In de volksbuurten van Amsterdam wordt heftig gereageerd. Op 4 juli trekt een grote groep demonstranten door de Jordaan. De politie grijpt keihard in. Barricades worden opgesteld om de politie tegen te houden. Overal wordt geschreeuwd, gevochten en geschoten. Ook de volgende dagen gaat het door. Op 7 juli wordt de Jordaan bezocht door de Minister-president Hendrik Colijn*) die orders geeft aan het leger en de politie om de opstand met geweld te onderdrukken. Maandag 9 juli wordt het verzet gebroken. Resultaat: zes doden (waaronder een marechaussee),47 gewonden gevallen,107 arrestaties .
Oproer in de Jordaan van Amsterdam in de juli dagen van 1934
*) In het boek van Herman Langeveld Schipper naast God. Hendrik Colijn
1869-1944 staat het volgende over het oproer in de Jordaan
p.106-107:
"Op zaterdag 7 juli, terwijl de ongeregeldheden nog voortduurden, begaf Colijn
zich samen met de minister van Defensie mr. dr. L. N. Deckers naar Amsterdam
voor overleg met burgemeester W. de Vlugt en de leiding van politie en leger. De
Vlugt was niet alleen een antirevolutionaire partijgenoot van Colijn, maar ook
een persoonlijke relatie: Colijns tweede zoon was verloofd geweest met een
dochter van De Vlugt, zonder dat dit engagement echter in een blijvende
verbintenis was uitgemond. Ondanks deze vriendschap lijkt het erop alsof Colijn
De Vlugt tijdens dit onderhoud krachtig de les heeft gelezen omdat hij de
ongeregeldheden niet met meer geweld had onderdrukt. De Amsterdamse wethouder
Walrave Boissevain schrijft althans in zijn memoires dat Colijn zich
aanvankelijk zeer verontwaardigd toonde over het feit dat de politie (tijdelijk)
was teruggetrokken. De Burgemeester wist zich echter te rechtvaardigen en de
houding der politie te doen goedkeuren' Het door Boissevain beschreven
incident toont dat de hardheid die Colijn als jong officier op Lombok en Atjeh
had getoond, nog altijd een wezenstrek van hem was: in een situatie waarin al
verscheidene doden en grote aantallen gewonden waren gevallen, beklaagde hij
zich over onvoldoende hard optreden van de politie. Die hardheid komt ook tot
uiting in de opdracht die zaterdagmiddag om twee uur, onmiddellijk na het
onderhoud van Colijn met de Amsterdamse autoriteiten, van het Amsterdamse
hoofdbureau van politie naar alle onderdelen uitging: 'Iedere baldadigheid
(opbreken bestrating, vernieling verlichting, enz.) moet terstond met de meeste
kracht, desnoods door vuurwapenen worden onderdrukt. Het gezag heeft de
onafwijsbare plicht het verzet met de meeste kracht tot iederen prijs neer te
slaan'. Het gaat niet te ver hierin Colijns hand te zien. Het tegenoffensief van
de autoriteiten bestond overigens niet alleen uit het met harde hand neerslaan
van iedere vorm van verzet; het verzegelen van de persen van het communistische
dagblad De Tribune maakte er eveneens deel van uit.
(Gek idee, dat ik een paar straten verder op waarschijnlijk in die tijd tegen het tennismuurtje van Festina in het Vondelpark heb gespeeld).
Dagboek 1935
31 maart wordt begonnen met de bouw van ons huis in Aerdenhout. Voor het
grootste deel van het benodigde geld werd geleend van mijn oom Alfred de Booy
(broer van mijn vader), en waarschijnlijk ook van de beide grootouders. De
zuster van mijn vader tante Olga waren al eerder in 1934 van Amsterdam naar
Aerdenhout. Ik herinner me dat we in 1934 daar op bezoek zijn geweest en dat
mijn ouders toen het plan hebben opgevat om daar ook een stukje grond te kopen
en een huis te bouwen. Let wel het is midden in de crisistijd! Zo kochten zij in
de Catslaan een stuk grond waar aardappelen op werden verbouwd.
Het eerste ontwerp van
de architect van Tijen werd door de schoonheidscommissie afgewezen het was te
modern
voor die tijd. (Wim van Tijen was een broer van de beste vriend van mijn
vader Rem van Tijen. Hij werd gezien als een vooruitstrevend architect
"geëngageerd socialist".Opgeleid in Bandoeng, waarbij hij Soekarno leerde kennen
en hielp in 1916 de lokale bevolking van het toenmalige Nederlands Indië met
irrigatieprojecten). Het tweede ontwerp dat wel succes had was van de iets
meer traditionele architect Frits Eschauzier. ( F.A. Eschauzier (1889-1957) is vooral bekend geworden
door de vele landhuizen die hij ontwierp Een belangrijk deel van zijn
succes berustte op zijn persoonlijke manier van werken, waardoor elke opdracht
perfect werd toegesneden op de beoogde gebruiker, en de wel degelijk aanwezige
vaste waarden in Eschauziers oeuvre nauwelijks zichtbaar zijn.
Uit het gastenboek (groen leren kaft met goudopdruk 'de Duinpan'): " Het ontwerp werd goedgekeurd en gebouwd door de aannemer P. Rijnierse en Zn Begonnen medio maart 1935. Het schoot goed op en 1 mei ging de vlag op het dak, welk moment toevallig door ons werd bijgewoond. 3 weken later was het huis 'inde vorm'. 31 juli begonnen elektricien, Dols en Co enz enz aan de afwerking en 9 augustus sliepen wij er voor het eerst".
Catslaan 3, begin van de bouw van ons huis maart 1935
Links: De voorkamer met de open haard in aanbouw. Rechts: 1 mei 1935 de vlag in top
9 mei 1935 19 mei 1935
25 augustus 1935
Vanwege het feit dat mijn ouders het heel druk hebben met de aanbouw van
het huis in Aerdenhout, gaan mijn vriend Maarten von Balluseck en ik logeren bij de familie
Sillem in hun huisje de Verklikker op Schouwen. De reis van Amsterdam
gaat per vliegtuig. In welk jaar weet ik niet, maar ik heb al enkele jaren
daarvoor met mijn vader van Rotterdam naar Haamstede gevlogen in een Koolhoven
vliegtuigje In een brief aan mijn vader schrijf ik : "De route Amsterdam-Rotterdam-Haamstede-Vlissingen- Knocke vlogen eerst Douglasen op, maar
nou zijn ze afgedankt. Je weet toch wel dat de Gaai en de Maraboe zijn
neergestort. En nou vliegen er Fokkers op, ik bof niet erg dat er geen
Douglasen meer vliegen. Wel gefeliciteerd met het stuk wat je in de courant
gezet heb. Ik verlang zoo naar mijn eigen kamertje en naar de verassing. Mijn
fouten gaan erg vooruit, van je vrind Tom". Aan mijn moeder schrijf ik" We spelen
hier altijd casti met ons allen gister stonden wij 20 punten achter, toen hebben
wij met 52-52 begonnen met slag en zijn geëindigd met slag
dus wij hebben gewonnen. We hebben hier altijd corvee en ik ben met Wim samen en
Kathleen met Mia enz, dat betekent dat om de beurt opruimen, dekken, vegen enz.
We zwemmen hier elke dag . De stormbal hangt. Ik heb met vannacht met Gon
geslapen het was erg gezellig en vannacht slaapt Siëts bij me Dááág van
Tom. (Het adres is naar mevrouw O.H. de Booij door mij geschreven met
puntjes op de ij). Van deze vakantie herinner ik me veel meer dan
vorige vakanties in Haamstede. In
de vallei achter het huis was een tenten kamp waar we sliepen. Ook s' middags
moesten we een middagdutje doen en moesten dan heel stil zijn, wat niet zo
gemakkelijk voor me was. Dan met de bolderwagen naar het strand. Ook weet ik nog
goed dat Maarten ziek was en veel pijn had (tandkiespijn of koorts ) en tante
Thio als goed Christian Scientist zei dat het van zelf over ging en wilde er geen
dokter bij halen. Ze zei: "God is liefde en pijn bestaat niet". Later was de moeder van Maarten, tante Jacky
Engelkens hier furieus
over. Tante Thio runde de tent op een voortreffelijke manier, maar
was wel streng. Oom Willem noemde mij steeds Tom Mix naar de figuur in de
boeken van Karl May. Ik noemde hem dan ook de Oude Schaterhand naar de figuur
"Old Shaterhand". Hij kon zo
smakelijk lachen. Beiden, waren ze, ook later, mijn tweede moeder en vader.
Ik mocht een keer op een konijn schieten Ik schoot het konijn dood, maar viel
door de terugslag van het geweer in het zand. Alom gelachen. Ik heb het konijn
mee genomen om thuis op te eten, maar ik geloof dat het de vuilnisbak is ingegaan. Voor de veel oudere Wim Huydecoper had ik veel ontzag.
Vakantie in West Capelle met Oom Koos en tante Jackey Engelkens. foto links te paard met Hanneke Engelkens, dochter van oom Koos eerste huwelijk (foto's uit album Maarten von Balluseck)
Het Fokker vliegtuig waarmee ik naar Haamstede ben gevlogen
Het prieeltje bij de Verklikker, Tom op de schouders van Wim Huydecoper. Man met snor mijn oom Walrave Boissevain (wethouder van Amsterdam)
Met de bolderwagen naar het strand. Maarten von Balluseck en Tim staan met lampetkannen met water voor de wagen. Van links naar rechts Sietse Land, Wim Huydecoper, de kinderen van oom Willem Sillem en tante Thio Sillem-Boissevain, Kathleen, Atie, Olga, Peter, ook de kinderen van mijn tante Romée Boissevain-Kalff: Gon, René, Liebeth,Mia, ook nog een dominee van de Christian Science kerk en zijn vrouw
Ik herinner me nog heel goed dat ik na de vakantie niet naar ons huis in Amsterdam ging, maar naar het nieuwe huis in Aerdenhout. Wat een luxe, ook dat ik mijn eigen kamertje had. Ik kan me nog elk hoekje en gaatje van dit huis en tuin herinneren. Ik weet ook dat ik in het begin het op straat spelen erg heb gemist en ook mijn vriendjes.
Wat mij nog levendig voor de geest staat is de tocht met de motorreddingboot Insulinde met Mees Toxopeus als schipper. Ik mocht soms het roer van de Insulinde van hem overnemen. Ik was nog te klein om over de stuurhut heen te kijken en moest op het kompas varen. Maar als ik achterom keek en het kielzog zag, was het alsof een dronken zeeman aan het roer stond.
Tom als stuurman reddingboot Insulinde, zomer 1935.
De kinderen de Booij en van Marle: vlnr Tom de Booij, Willem van Marle, Hilda van Marle, Elsbeth de Booij, Henriette van Marle en Maria de Booij.
Zomer 1935: Moeder Ot met haar twee kinderen Elsbeth en Tom
De logees schreven hun naam en opmerkingen in het fraaie gastenboek, waar mijn ouders erg trots op waren. Zo ook de bekende tekenaar en cartoonist Jo Spier . Jo spier en zijn vrouw kwamen 30 augustus als een van de eerste gasten bij ons logeren. De haard heeft in de begin jaren veel gerookt. e
In september ga ik naar de lagere Montessori school in Haarlem in de 6e klas onder Meester van der Wind, een heel aardige man. Het was er iets strenger dan in Amsterdam. In mijn klas zit een jongen Eikenboom, wiens vader commandant was van de Zeven Provinciën ten tijde van de muiterij. Het was toen een schande en mijn vriend leed er onder. Ik vond op het internet de volgende tekst die over zijn vader gaat. In het tijdschrift Panopiticum:
De twee meest geblameerde menschen van Nederland zijn op het oogenblik,
dat ik dit schrijf, ongetwijfeld prof. dr. H.T. Colenbrander*) en
kapitein-luitenant ter zee P. Eikenboom, de commandant van ‘De Zeven
Provinciën’. (...) Maar uit al deze wederwaardigheden draag
ik niets zoo sterk mee door het leven als een hevige, onberedeneerde
sympathie voor den heer P. Eikenboom, die zoo normaal bevreesd is geweest
voor zijn existentie en zoo precies op het juiste oogenblik getoond heeft,
wat alle collectieve dwang-ideeën waard zijn, als men niet aan de
bittertafel van de ‘Witte’ heeft plaatsgenomen, ten einde met de vrienden
oud-commandanten een ingezonden stuk voor de N.R.Ct. te schrijven,
maar midden in de onaangenaamheden zelf op de wip gezet wordt tusschen het
eeuwige recht op een jaartal in de geschiedenisboekjes en het lot van de
officieren in de film Potemkin. Blijkbaar was het temperament van den
heer Eikenboom ten eenenmale niet geschikt om tot die enorme
zelf-vergetelheid te geraken, waaraan men (mits de juiste enscèneering
toevallig aanwezig is) de reputatie van een Van Speyck te danken heeft.
Terwijl de Van Speycks uitzonderingstemperamenten zijn, die op het critieke
moment moediger voor den dag komen dan gewoonlijk, zijn de Eikenbooms regel;
de gangbare phrasen van de bittertafel herinneren zij zich niet meer, als
zij, de eenige maal wellicht in hun gansche bestaan, voor iets anders worden
gesteld dan glimmende ponjaards, recepties op ‘soozen’ en nagekauwde ideeën
van Piet Hein; zij zijn laf, en in die lafheid wordt zelfs een
zeeofficier voor ons plotseling weer een mensch, een sympathieke medemensch
in het Adamscostuum van het colbert. Maar niet aldus oordeelen de
oud-gezagvoerders, de oud-helden van de ‘Witte’. Uit hun ingezonden stukken
in de N.R.Ct. spreekt oprechte woede, omdat zij gepensionneerd zijn
en het den heer Eikenboom niet meer voor hebben kunnen doen, hoe men de lont
in het kruit werpt, hoe men alle pensioen voorgoed onmogelijk maakt door
glimlachend te sterven, kortom: hoe men doodgaat in een vlaag van
begenadigde domheid. Als de heeren van Sandick en van Nouhuys de pen voeren,
sidderen de biljarten, en de vrienden oud-gezagvoerders vragen elkaar na het
avondblad gelezen te hebben: ‘Wist jij, dat die Van Nouhuys schrijven kon?
Is hij misschien familie van dien schrijver Van Nouhuys, je weet wel, van
Eerloos en Het Goudvischje? Nou enfin, hij zegt het goed; wat
doet zoo'n vent officier te worden? Die Eikenboom...’ Ik weet het, mannen,
de heer Eikenboom is geen held, en waarschijnlijk heeft hij, als zoovele
collega's, bij zijn beroepskeuze meer gedacht aan den hartveroverenden
ponjaard en den daarbij passenden nimbus op de bals van de ‘soos’ dan aan
den plicht harakiri te plegen voor het pensioen van den oud-gezaghebber Van
Nouhuys; in de dagen, toen hij nog zeer jong was en geheel onrijp voor de
‘Witte’... Maar het ergste is, dat ik waarachtig geloof, dat de
protesteerende oud-gezaghebber Van Nouhuys, in bepaalde omstandigheden en
voorzien van een bepaald temperament, in staat zou zijn geweest tot een
heldendaad à la Van Speyck; en erger nog is, dat ik geen grein sympathie
voor zijn vaderlandlievende zelfopoffering zou kunnen voelen, na lezing van
zijn ingezonden stuk, omdat het (alweer: gegeven een zeker temperament) bij
zulk een ingekankerde domheid uiterst gemakkelijk moet zijn den heldenmoed
te vertoonen van een omgekeerd afgedraaiden Jan van Schaffelaar,
opvliegend tegen ‘De Zeven Provinciën’, waar de heer Eikenboom slechts
op eerbiedigen afstand volgde. (geschreven door Menno ter Braak).
Uit het dagboek van mijn grootvader
over het jaar 1935:
Woensdag 5 juni. We leven in een tijd vol zorgen. Alles
achteruitgaande of op een laag peil gezonken Scheepvaart. We verkopen onze
schepen aan Rusland. De landbouw en veeteelt kunstmatig in leven gehouden. Geen
mogelijkheid om onze producten tegen een lonende prijs uit te voeren.
Hoe zal de toekomst zijn wat ons land betreft. Zal prinses Juliana trouwen en
kinderen krijgen of zal ze geen kinderen nalaten. Zullen wij dan een monarchie
blijven. Zo niet, wat dan. Veel wordt gedacht wat niet wordt gesproken. De
gedachten aan aansluiting bij een grote mogendheid komen dan op aansluiting bij
Duitsland, Engeland, of aansluiting bij België en herstelling van het Koninkrijk
der Nederlanden onder een Belgische Koning. Niets voor mij. Liever Republiek.
30 november. In de laatste tijd is een sterke oppositie ontstaan bij Dr.
Montessori tegen de Montessori-Lycea die bezig zijn zich op te richten. Zij wil
het Amsterdamse Montessori-Lyceum wel de vergunning laten haar naam te dragen
doch volgende lycea niet en zal misschien overkomen om advies te geven. Zij
schijnt vooral als ideaal de zogenaamde Erdkinder te hebben. Montessori was toen
van mening dat na de lagere school kinderen een poos geen "schoolwerk" moesten
doen, maar zich vrij moesten ontwikkelen bijvoorbeeld door het land te bewerken,
een handwerk leren enz. Ik meen dat in Duitsland toen een poging in die richting
gedaan is
(Tussenvoesgel: In augustus 1935 gebeurt er iets wat de
gemoederen danig in beweging heeft gehouden. Het gold het officiële bezoek
van de leider van de Nationaal Socialistische Beweging (NSB) Anton Mussert
aan Nederlandsch Indië. Hij is daarbij tot tweemaal toe ontvangen door de
Gouverneur Generaal van Nederlandsch Indië Jhr Mr B.C. de Jonge. Geert Mak
schrijft in zijn boek 'De eeuw van mijn vader' over dit bezoek pagina 182:
Anton Mussert brengt triomfantelijk zijn 'Houzee' groet bij zijn vertrek uit Nederlandsch Indië augustus 1935
1936
Januari Rapport Haarlemsche Montessorischool:Verzuim:
0 schooltijden.
Tom voelde zich op de nieuwe
school al spoedig thuis. Hoewel hij bij buien moeilijk aan 't werk
kon komen, toonde hij in de regel een flinke werkkracht. Aanvankelijk ziet hij
wel tegen iets nieuws op, maar beheerst hij de moeilijkheid, dan is hij spoedig
met volle energie aan 't werk Rekenen. : Hierbij kwamen enkele
hiaten naar voren; daardoor ook kostten de vraagstukjes hem soms moeite. Hij
cijfert niet nauwkeurig. Taal : T.:maakt
teveel slordigheidsfouten in de spelling en vergissingen in de
werkwoordvormen. Hij heeft de neiging om alles eerst fout te zeggen en te
schrijven. Op ontledingen heeft hij een aardige kijk
Aardrijkskunde en Geschiedenis hier heeft hij veel
belangstelling voor; hij leert z'n lessen
goed en weet er heel wat van. Verder is z'n
algemene ontwikkeling zeer goed.
22 februari Koperen bruiloft feest van mijn ouders, maar liefst 51 mensen aan een rijk voorziene dis. Ik zelf heb tijdens het feest teveel champagne gedronken en was behoorlijk aangeslagen voor de eerste keer in mijn leven.
De bruid en bruidegom de Booij, Naast de bruid haar schoonvader Han de Booij en naast de bruidegom zijn schoonmoeder Jet Gooszen-Peereboom Voller
Het koperen bruiloftsfeest van mijn ouders 22 februari 1936, vlnr zittende: John van Marle, Carel van Boetzelaar, Rem van Tijen, Bob Boissevain, tweede rij: Grootvader Gooszen, Grootvader de Booy, de Bruid, Tom, de Bruidegom, Grootmoeder Hilda de Booij-Boissevain, Grootmoeder Jet Gooszen-Peerboom Voller,tante Dien Gooszen-Kampfraath. derde rij JoSchulte, Lies Boissevain-Uijt den Bogaard, Kinnie van Tijen, Dea van Hall, Alfred de Booy ,x, Engelien de Booy, Koos Engelkens, Willem Sillem, Jackey Engelkens-Volk, Nan Boelen-Ranneft, John van Hall, Jan (Canada) Boissevain, Annie Gooszen. Aanwezig maar niet te zien op foto: Elsa van Hall, Mies Boissevain- van Lennep, Fik de Beaufort, Theo Sillem-Boissevain, André van Hall, Gon Boissevain, Willem van Marle, Henriette van Marle, W. G Kuyck, Hilda van Marle, Hansine de Beaufort, Jacques Willebeck le Mair, Carel van Asbeck, Elsbeth. R.Kuyck-Smit, Mies.Boissevain-, Nella van Boetzelaar-de Beaufort, Jeanne van Hall-Boeseken, Marie Boissevain Pijnappel, Lenie Gooszen, Teun Perks-Gooszen, Jan Perks, Jo Schulte-Eckhardt, Sonja Boissevain-van Tienhoven, Maurits van Hall
Drie van de bruiloftsgasten zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereld Oorlog
Rechts: Rem van Tijen, beste vriend van mijn vader, 4 juni 1942 gearresteerd en omgekomen in concentratiekamp Nuremberg-Langenwasse tijdens ondervraging zelfmoord gepleegd door uit het raam te springen. Hij wist te veel militaire geheimen en wilde deze niet prijsgeven aan de Duitser.
Links :Tante Annie Gooszen omgekomen tijdens transport van Kamp Vught naar Duitsland 16 januari 1944, gestikt in overvolle wagon. Rechts: oom Bob Boissevain omgekomen in concentratiekamp Zwieberge(Halberstadt, Magdeburg) 12 april 1945
De volgende dag 23 februari receptie aan huis, waar veel mensen kwamen, behalve de familie en kennissen uit de buurt, ook veel mensen van de Reddingmaatschappij: zoals Jan van Kan uit Noordwijk en J. Molenaar, Leen Kerkman en 3x Koper uit Zandvoort
Toneel stukje opgevoerd voor het koperen bruiloftspaar door Maarten von Balluseck,Willem. Tom, Elsbeth, Maria
Paaseieren zoeken in achtertuin van de Duinpan Vlnr: dienstmeidje Mara, Tom, Moeder Ot, Elsbeth, Maria
Tom, Elsbeth en Maria in de Duinpan
Links: Duitse dienstmeisje Mara, met mijn zusje Maria. Rechts: Het bedoelde mosveldje van de Duinpan, werd later een grasveldje en moest regelmatig worden gesproeid
Voorjaar de 6e klas van de lagere Montessori in Haarlem aan de Louise de Colignylaan. Links achteraan de schoolmeester van der Wind. Eerste rij met pet en bretels Tom rechts er naast Tijs Volker, tweede van rechts vooraan Kees Haak, achterste rij derde van links Tini Keller en helemaal rechts Viola de Wit met er naast Bul (zo werd hij genoemd) Backer met snor
In juli eind rapport Haarlemsche Montesorri school. Verzuim 2 schooltijden TOM heeft inderdaad bereikt, wat hij zelf meende te kunnen bereiken. Een zeer voldoende examen was er het bewijs van. Rekenen was nog z'n zwakste vak; vooral 't oplossen van vraagstukjes ging hem niet zo best af. Met taal kon hij nog veel fouten in de spelling maken. Toch begreep hij moeilijkheden veel beter. Zijn ontledingen werden ook beter, tenslotte maakte hij ze vrijwel zonder fouten. Toonde hij dus in verschillende opzichten klaar te zijn voor de Middelbare school; z'n leeftijd en het nog niet volledig beheersen van alle leerstof in aanmerking genomen, zal hij het volgende jaar nog moeten blijken, of hij werkelijk rijp is voor 't M.O. getekend P.v.d.Wind.
1 Augustus 1936 huwelijk Teun Gooszen en Jan Perks. Mijn zuster Elsbeth was bruidsmeisje.
Moeder's verjaardag 20 augustus
Vakantie zomer 1936. Eerst naar Hattem waar ik mijn moeder schrijf op 22 juli o.a "Ik ben snelle Ford goed aangekomen. Vanochtend gaan we een mixed double spelen met Gon, Siet, Charles en ik . Ik heb op het paard van André gezeten, flink hoog. Ik heb vanochtend om 8 uur gezwommen met André. Zaterdag ga ik op jacht met André in Ommen. Het is hier zalig. Ik slaap in Eylards kamer. Wij hebben al bosbessen geplukt. daag van je Tom. 23 Juli schrijf ik nogmaals : Vandaag dubbel die gisteren niet doorging. Gon en ik hebben van Siet en Charles verloren (6-3, 3-6,6-2) Gisteren gingen we een balletje slaan en krak zei mijn racket en een kapsnaar en een snaar waren kapot en gisteravond was het weer klaar, want Eylard had het gistermiddag meegenomen een grapje van 55 cent, ik heb het betaald van mijn geld ( een gulden van tante Roemee) omdat ik geslaagd ben en een gulden van oom Jan omdat hij een tijd wegging, bof ik even. Daarna zij wij gaan zwemmen, toen heerlijk gegeten en daarna naar het dorp om mijn fiets te halen. In het Kolkhuis hebben we allerlei foto's gezien, toen zijn wij gaan eten en daarna de auto van André naar de stal gebracht en (Bosco) het paard van André goedenacht gezegd en toen naar bed. Tante Hessie vond de zeep erg fijn! Zorg je goed voor Jan en Flip. Daag vele groeten van je zoon Ik krijg als antwoord van mijn moeder o.a "Ik vroeg Vader of hij Flip en Jantje in 't hok wilde zetten maar hij verzette alleen de box zodat Flip en Jan gauw een gaatje vonden waar zij door konden en warempel daar liepen zij door de duinpan !! 't is een heel jacht geworden maar met goed resultaat eindelijk had vader ze zo moe dat zij zelf in 't hok sprongen. Maria kijkt veel naar je portretjes die erg goed gelukt zijn, kreeg je je fiets onbeschadigd, hij was verzekerd. Dag liefs Moeder". Van een konijn herinner ik me dat ik toen ik ze voor de zoveelste keer los waren Flip met zijn neus tegen de stok die ik in mijn handen had liep en op slag dood was. Het was gewoon te erg en heb verschrikkelijk moeten huilen. Ik voelde me een moordenaar..
Begin augustus naar Schouwen. 4 Augustus schrijf ik "We hebben vanochtend een hek dat zo goed als wel ondergestoven was uitgegraven Maarten en ik zijn de enige jongens hier. Een goede reis gehad, eerst zijn we met de auto naar Zierikzee en met de fiets verder naar Haamstede. We hebben een flinke storm Vanmiddag hebben we gezwommen. Mijn steenpuisten zijn beter, misschien komt er weer een op. De tentenvallei is helemaal bezet met stro en takkenbossen. Gelukkig dat jij ook eens vakantie hebt. Ik heb André en Eugen een brief geschreven, daag van je Tom schrijf je eens?"
De Olympische spelen werden van 1-16 augustus in Berlijn werden gehouden Hitler kreeg hiermee de kans van het Olympisch Comité met als voorzitter Brundage, zijn propaganda machine voor de hele wereldpers in werking te stellen. Maar tot zijn ontzetting was de de grote held uitgerekend de zwarte Amerikaanse atleet Jesse Owens, die maar liefst 4 gouden medailles won 100m (10.3 sec) 200 m (20.7 sec.) , 400m (39.8 sec.) estafette en versloeg de Duitser Long in het verspringen met een sprong van 8.06 meter.
Naoto Tajima (brons), Jesse Owens (goud), Luz Long (zilver). Uitreiking medailles voor verspringen. Olympische Spelen 1936 Berlijn
Het was vooral de door Leni Riefenstahl (1902-2003) gemaakte film van de Olympische Spelen, die zeer tot mijn verbeelding heeft gespeeld. Alhoewel het duidelijk een propaganda film voor het nazisme was, is mij dat in die tijd niet opgevallen. Pas na de Tweede wereld oorlog is de film negatief beoordeeld.
In september naar de eerste klas van de Montessori afdeling van het Kennemer Lyceum in Overveen . Het is een klein kwartiertje fietsen door het prachtige bos van Elswout. In 1935 is er een Montessori afdeling van het Kennemer lyceum bijgekomen onder de leiding van Mevrouw H.L. Spanjaard in navolging van het Amsterdamsche Montessori Lyceum. De eerste klas bestond uit 7 leerlingen.
Lid geworden van de hockeyclub BHC (Bloemendaal Haarlem Combinatie) (Er zijn vele fusies geweest in de loop der tijden: . Bloemendaalsche Hockey Club "Bloemendaal" (1907), Haarlemsche Hockey Vereeniging "De Musschen" (1907), Haarlemsche Dames Hockey Club "HDHC" en later "BDHC" (1914), Musschen-Haarlem-Combinatie "MHC" (1915) en de Bloemendaal-Musschen-Haarlem-Combinatie "BMHC" (1936). Het huidige HC Bloemendaal bestaat sinds 1973 na een fusie van "BDHC" en "BMHC).
Overzichtsfoto Kennemer Lyceum Overveen, Rechts achteraan de afdeling AVIO, IVO en Montessori afdelingen. De rechterflank van het hoefijzervormige gebouw is de Montessori afdeling.
De rector van het Kennemer Lyceum was Dr A. de Vletter. Wel eens de "Rooie de Vletter" genoemd. Ik vond het een aardige man. Hij heeft van 1940-1945 in Duitse gevangenschap doorgebracht.
Rector van het Kennemer Lyceum Dr A.de Vletter
In december krijg ik mijn eerste rapport: Algemene opmerkingen. Tom heeft zich met hart en ziel in zijn nieuwe school ingeleefd. Hij is vol belangstelling. Soms zó dat daardoor de rust ontbreekt om tot goed werk te komen. Hij is "vlug en vluchtig", maakt veel onnodige slordigheidsfouten, maar is ook gaarne tot correctie bereid. Hij moet nog leren (z'n leeftijd!) dat de qualiteit van het werk een even belangrijke factor is als de quantiteit. Hij is in alle opzichten nog wat jong voor deze omgeving, ook in zijn verantwoordelijkheidsgevoel voor de goede gang van zaken in de groep als geheel (zorg voor materiaal en andere eigendommen van de school). Nederlands:Werkt vluchtig en maakt veel fouten. Drukt zich zowel mondeling als schriftelyk moeilyk en zeer verward uit. Leest vrij slecht. Frans: Tom werkt voor Frans met opgewektheid en ijver. Hij schiet regelmatig goed op. Duits :Tom is vol ijver en goede wil, maar nog wel heel speels en gauw afgeleid. Zijn werk wordt de laatste tijd echter steeds beter; is nu ook meestal wel op tijd af. Wiskunde: Werktempo: in het begin snel; in de laatste tijd sterk verminderd. Netheid : enige tijd matig; wordt nu gelukkig veel beter. Begrip: behoorlyk. Belangstelling en aandacht voor het werk is afnemend. (opmerking). Tom moet in elk geval volhouden nauwkeuriger te werken, waarmede hij onlangs begon. Aardr. Gesch:Tom werpt zich vooral dit kwartaal op de Geschiedenis, waarvan de veelvuldige manuale bezigheid hem naar de zin schijnt. Ook voor Aardr. schijnt hij 't meest te voelen voor min of meer automatische arbeid. Ik acht hem echter ook tot ander werk in staat. Overigens prettig en werkzaam. Nat.Hist:Goede houding. Veel belangstelling en goed inzicht. Is heel flink opgeschoten. Tekenen:middelmatig, weinig resultaten. Gauw afgeleid en afleidend. Sport:Prestatie voldoende. Maakt goede vorderingen. Zeer beweeglyk. Heeft wel belangstelling. Handenarbeid: Prettige leerling; werkt goed.
Hockey wedstrijd op BDHC in Overveen. Zittend vlnr, Annetje von Mühlen-van Riemsdijk x.Minie Dyserink, mevr. van Alphen (vrouw van de burgemeester van Zandvoort) mevr Rahusen-Feith , Jan van Marken, Minie de Clercq, John van Marle, achterste rij x, Tom x, x, x., de Clercq, x, Tom sr, x, Feiko Elhorst, Fietje van Marken-Cremer,Tak Bangert. Ot de Booij-Gooszen, x Olga van Marle, x, x.
Sinterklaasgedicht van mijn vader:
Zeg Tom, wil jij naar Zwitserland
Eigenlijk is 't boven onzen stand
Maar och, m'n jochie, we gunnen 't je wel
Al steken de botten haast door ons vel
Van honger en zorgen waar we 't geld zullen halen
Om Tommetje uitrusting van te betalen
Een mutsje, een dasje en nog zoo meer
Lang Leev 'deez' luxe jongeheer
Och Tommetje wil je dansen
met neefjes en rijke hansen
in een keurig pakje met dasje van zij
Och, wat is ons jochie dan blij
"Wat heerlijk om 'm dat te geven
Al hebben we zelf niets meer om te leven
Maar voor ons beste ventje
Sparen we ' ons laatste centje
Al in z'n Kamertje nog zo mooi
Toch wil hij meer, die Tom de Booy
Prenten voor muur en voor de wanden
En 'n kaart van alle landen
Je wenschen worden steeds vervuld
Heb je nu nog eventjes geduld
Al hebben wij ook een leege maag
Je ouders zwoegen, dag in, dag uit
Maar hebben 't over voor hun guit
Een hockeystick, een grammofoon
een vleugel met 'n mooie toon
Een racket met ene goed klank
M'n laatste geld moet van de bank
Maar Tom zal alles krijgen
Als zullen we 't zelf afpijgen
Uit het dagboek van mijn grootvader over het jaar
1936:
Dinsdag 31 maart. De Italianen hebben op schandelijke wijze Harrar door middel van vliegtuigen in brand gestoken. Ik ga nooit meer naar dit
land van schooiers. Vuile bandieten zijn het (De Italianen namelijk). Hitler
heeft het klaargespeeld 99% van de stemmen op hem te doen uitbrengen.
Zondag 28 juni. Goed weer, later mooi. Om 11.15 komen Engelien en Tom per auto
en samen naar Witzand waar een 60 tal kinderen, kleinkinderen en
achterkleinkinderen. Een mooie dag. Het is een ellendig denkbeeld dat Witzand
wellicht het volgend jaar zal zijn verkocht. Wat een prachtige bloemen. Charles
en Marie houden zich heel flink. Ik houd een speechje en loof f 10.- uit voor een
Landdaglied.
Na het overlijden van "Grannie" (Emily Boissevain-MacDonnell) werden er in de
maand juni "landdagen" georganiseerd waar alle nakomelingen van Grannie en
grootvader Boissevain welkom waren, samen met hun echtgenoten. Deze
bijeenkomsten vonden op het Witzand plaats en toen dat niet meer mogelijk was,
naar ik meen op de Hoge Kley te Amersfoort. Ik meen dat er na 1939 geen
bijeenkomsten meer zijn geweest.
1937
Rapport 20 maart 1937.Tom heeft flink zyn best gedaan. Zyn onrust en bewegelykheid maken hem
weleens tot een moeilyk element in de klas. Hy doet ook daar zyn best.
Nederlands Heeft een matige hoeveelheid verwerkt, maar het met veel animo
gedaan. Spelling lydt nog onder vluchtigheid. Netheid is zeer verbeterd. Als Tom
volhoudt zal het wel gaan. Is thans nog niet geheel voldoende.
Frans Tom schiet flink op; hy werkt met yver en animo regelmatig door.Duits Tom heeft de laatste tyd flink aangepakt en levert nu geregeld werk
in met voldoende resultaten.
Wiskunde Tom is met meetkunde goed opgeschoten en leverde aardig verzorgd
werk. Ondanks zyn gejaagde manier van aanpakken begrypt hy het vak behoorlijk.
Aan algebra werkte hy alleen in het begin van dit kwartaal. Aardrykskunde en geschiedenis. Over deze leerling ben ik tevreden.
Begint wel eens meer dan hy voleindt. Voor beide vakken goed.Biologie. Heeft behoorlyk gewerkt. Tekenen Kan behoorlyk, maar moet rustiger werken. Sport Ruim
voldoende. Doet goed zyn best. Handenarbeid. Werkt regelmatig goed.
In mijn klas zit een meisje, dat ik behoorlijk gepest heb, ze heet Lily Smith. Helaas is het begin van de brief van haar moeder aan mijn Vader niet meer bewaard gebleven. Hier volgt het vervolg van de schokkende brief: "(...)gedurende de schooluren komt er meer der gesar voor, waar Lily niet tegen is opgewassen. Zij is dan ook, in die korte tijd dat zij op het Lyceum is, al enige malen thuis gekomen in een toestand een zenuwcrisis nabij. Dit heeft ook invloed op haar werk, ze is van nature zeer leergierig, maar nu begint haar interesse te verminderen, zij begint slap te worden en onverschillig, futloos. Ik wijt dit dan ook aan dat zenuwslopend gesar. Zij is pas elf jaar en dan nog zeer klein voor haar leeftijd van nature al hypernerveus. Dat Tom juist haar uitkiest als slachtoffer, pleit niet voor hem, het geeft zo'n laffe indruk. Flinker zou het staan, iemand te nemen , die beter tegen hem is opgewassen! Ik hoop dat U mij dit schrijven niet kwalijk neemt, het is mijn laatste toevlucht. Een gesprek met Dr de Vletter en mevrouw Spanjaard schijnt niet afdoende geholpen te hebben. Zoudt U mij het genoegen doen willen doen eens met Tom te praten ! Een dergelijk schrijven gaat ook naar de Heer H. J. Kessler, daar Guus en Tom de aanvoerders schijnen te zijn. Als het zo doorgaat zullen ze hun " We zullen haar van school pesten "nog bewaarheid zien. Ik wil niet dat zij in een zenuwinrichting terecht komt. Indien Tom slechtst helemaal geen notitie van haar van wil nemen, zal zij ( en ik) het zeer op prijs stellen. U dank zeggende voor Uw bemiddeling verblijve ik hoogachtend, A.M. Smith, geb. Adam
16 april 1937 Antwoord van mijn vader : "Geachte mevrouw Het deed mij veel verdriet dat mijn zoon Tom, mede oorzaak is van de toestand waarin uw dochtertje is gekomen en ik hoop van harte dat zij de ondervonden plagerijen zal vergeten indien zij in den vervolge met rust gelaten wordt gelaten -het is jammer , dat ik er niets van heb geweten - van de zijde van de school heeft men ons namelijk niet ingelicht, omdat ik er anders allang werk van had gemaakt. Vanavond heb ik uw brief met Tom besproken en hij heeft mij ernstig beloofd uw dochtertje Lily geheel met rust te laten. Eerlijk ben ik er wel van geschrokken dat hij en zijn vrindjes zoo laf zij geweest om een jonger meisje zo te pesten. Ik hoop zeer dat U mij direct zult willen waarschuwen indien U klachten over Tom hoort, er moet een eind aan dergelijk gedrag koen, niet alleen voor uw kind is dit noodig, dat is het in Tom's bestwil, dat hij zoo spoedig mogelijk leert om een andere houding aan te nemen, ik heb er eerst aan gedacht om Tom naar U te laten komen om zijn excuses te maken en te beloven dat hij uw dochtertje met rust zal laten, doch ik weet niet of U dit op prijs zou stellen. Inmiddels met de vriendelijke groeten". H. Th de Booij.
Een dag later antwoord mevrouw Smith " Zeer geachte heer . Hartelijk dank voor Uw schrijven, ik ben erg blij, dat U een en ander zo vlug heeft behandeld , het zal erg prettig zijn als Tom zijn beloften nakomt, dat is voor mij meer waard dan excuses. Indien u het beter voor hem acht, zal ik hem natuurlijk gaarne ontvangen. Excuses vragen is meestal enigszins pijnlijk, als hij door zijn gedrag zijn goed wil toont, dan ben ik al meer dan tevreden. Nogmaals u mijn dank zeggende voor uw bemiddeling, verblijf ik hoogachtend." A.M. Smith geboren Adam. .
Inderdaad heb ik mijn excuses aangeboden aan mevrouw Smith. Het was niet makkelijk dat bezoek, maar zij was heel hartelijk en was erg blij dat ik mijn leven zal beteren. Daarna zijn er ook geen klachten meer gekomen. Zij woont in een piepklein huisje aan de Elswoutlaan waar ik dagelijks langs fiets. Dit is helaas niet de enige keer dat ik iemand heb gepest. Waarschijnlijk in deze zelfde slechte periode. Het was ook een leerling van het Kennemer Lyceum en wel de latere beroemde pianist en componist Sas Bunge. Ik pestte hem door bijvoorbeeld hem met mijn fiets af te snijden, dit gebeurde bij de paardenstal aan het begin van de Elswoutlaan Zijn moeder kwam bij mijn ouders kwam klagen. Ik was bij dit gesprek en heb mijn excuses gegeven. Al met al een zwarte periode in mijn leven. Ik was in die tijd de kleinste jongen van het Kennemer Lyceum 1 meter 44 cm. Misschien heeft dit er mee te maken om mijn onzekerheid af te reageren. Ook mijn slechte rapporten droegen niet bepaald bij om mijn onzekerheid weg te nemen.
.
Het Kennemer Lyceum organiseerde altijd schoolkampen in Lunteren. Zo ook dit jaar en mag ik mee.
Schoolkamp Lunteren. Voor de boshut. vlnr zittend Heinz Tillmans, (x) Tijs Volker. Staande Kees Haak, x, Janus van der Linden, Bredemeyer onze Aardrijkkunde leraar, Tom, Guus Kessler.(Opvallend is dat ik veel kleiner ben dan mijn klasgenoten)
Paasrapport: Hooggeachte Heer,Tom heeft ook dit kwartaal door zijn grote belangstelling en snel werktempo aardige resultaten bereikt. Zijn grote moeilijkheid blijft echter nog steeds zijn gebrekkige aandachtsbepaling. Hij kan geen moment uit het oog verloren worden en stoort zichzelf en anderen veel. Wij merkten op, dat hij soms ververmoeid op school komt. Doet hij niet tè veel aan sport? Gaat dat niet wat boven zijn krachten? Wij meenden goed te doen U in het belang van den jongen dit mede te delen. Nederl. Hoewel nog weinig werd afgedaan, is er stellig verbetering te zien, vooral in de uiterlijke verzorging. De spelling blijft zwak. Duits: Tom kan beslist beter. Frans: Van Frans stonden ons geen gegevens ter beschikking. Tom kàn heel goed en werkte soms heel goed, maar over het geheel genomen te weinig. Gesch./ Aard.Toms prestaties geven reden tot tevredenheid, al zou nog beter werk geleverd kunnen worden, indien constante aandachtsbepaling en, verhoogde, netheid tot zijn werkhouding gingen behoren. Wiskunde:Tom heeft zich alleen in het laatste deel van dit trimester met Wiskunde beziggehouden. Vooral zijn Algebrasommen zijn goed verzorgd. Ook levert hij aardige Meetkunde oplossingen in, doch ziet meestal onnodig tegen een paar verbeteringen op. Natuurkunde:Tom's gehaastheid zit het doen van goede proeven in de weg. Hij kijkt daardoor langs de verschijnselen heen en zal gauw iets breken. Als de proeven niet vlug genoeg naar zijn zin gaan, verflauwt de aanvankelijke belangstelling, die niet zo diep gaat. Biologie: Wel met veel belangstelling gewerkt, maar hij heeft een gebrekkig doorzettingsvermogen. Hij beschikt over een helder inzicht, maar is zeer ongeconcentreerd. Tekenen: Tom heeft niet getekend. Handenarbeid: Oordeel opgewijzigd. Lich.Opv. Zijn prestaties zijn ruim voldoende en zijn gedrag goed. Een pittige jongen. Hoogachtend Uw dw. Dr A. de Vletter
Vakantie zomer : Door Grootvader uitgenodigd om naar Zwitserland te komen. Met de trein van Amsterdam naar Basel alleen gereisd. Heel spannend. In het Hauptbahnhof is vooral de wachtkamer zeer indrukwekkend. Heel hoog plafond met prachtige wandschilderingen. Mijn grootvader wachtte mij op. We zijn door gereisd naar Göschenen en toen door naar Andermatt. Daar zien we militair machtvertoon van het Zwitserse leger, wat een beetje lachwekkend overkomt. Vandaar naar Fiesch in het Rhône dal. Langs de Rhône gletsjer. Twee vergelijkende foto's laat zien hoe sterk de gletsjer sinds 1937 zijn teruggetrokken.
Rhône gletsjer. Links in 1937, Rechts: 2001. Vergelijking wordt vergemakkeld door de autoweg als markeringspunt te nemen
In een heel rustiek hotel geslapen. Ons gezelschap werd uitgebreid door mijn oom Alfred, tante Engelien en haar vriendin Sara Hulshoff. Mijn grootvader gaat niet meer mee en wacht ons op bij Goppenstein waar hij ons weer geselschap zal houden .Hij is toch maar 70 jaar en laat deze tocht over aan de jeugd. Van Fiesch gewandeld langs prachtige Marjelen See (die al helemaal verdwenen door de terugtrekking van de gletsjer ) vandaar langs de imposante Aletschgletsjer ( ook hier twee vergelijkende foto's om te zien hoe indrukwekkend het smelten is van onze ijskap dankzij de milieu verontreiniging). We slapen in de Concordia hut en gaan vandaar met gids naar de Lötschen Lücke en dalen dan af langs door schilderachtige Lötschenthal naar het station Goppenstein. Daar voegt Grootvader zich bij ons en lopen via de Lötschen pas naar Kandersteg waar onze prachtige bergtocht eindigt. Hoe groot de indruk voor mij deze tocht is geweest, laat zich makkelijk raden gezien mijn verder levensloop als bergklimmer.
De Marjelen See. Nu geheel verdwenen
Aletschgletsjer. Links: 1937, rechts : 1999. Goed te zien hoeveel er ijs is afgesmolten sinds 1937
Rustpauze op de Aletschgletjser Links: vlnr. Oom Alfred, Saar Hulshoff, Engelien, Gids. Rechts vlnr.:Gids, Saar, Engelien,Tom
Links:Concordia hütte. Rechts: In de verte Lötschenlücke 3178 meter
Links: Op weg naar de Lötschen pas hoogte. Voorop mijn grootvader Han. Rechts: een eigenwijs jongetje
Lötschen pas hoogte 2690 meter
Begin van mijn dagboek:
8 september woensdag Vandaag begint mijn school ik zit in de tweede klas. 's Ochtends had ik gestudeerd (piano). Het regent. Ik ga naar school met mijn vriend. Eerst Engelse les erg leuk, het 5e uur had ik muziek les,erg vervelend.'s Middags heb ik tweede hands boeken gekocht 90 ct uitgespaard. Nu ga ik naar bed het is half negen. 9 September donderdag. Vandaag was het een schooldag niet veel bijzonders uitgevoerd. Franse les heel moeilijk de juf vond het dood gewoon dat wij dat konden. 's Middags piano les alleen het fietsen er naar toe was niet leuk brr wat een hondenweer weer was het. Het is vanavond erg laat geworden omdat ik zoveel huiswerk had. 10 September vrijdag. Vandaag weet ik niet veel te schrijven. Het is allerberoerdst weer, regen, wind, storm brr!! Ik begin mijn dagboek altijd met "vandaag". Ik heb sport op school gehad het was leuk 2 uur . 1 uur heb ik getennist met Guus Kessler, wij hadden rackets van de school, geen goede en als het regent had Meneer van Baasbank gezegd, dan moet je ophouden, maar we deden net alsof het niet regende, maar onderwijl goot het. Het 2e uur hadden wij gymnastiek. De dag verliep heel gewoon. Vanavond is mijn vriend bij me geweest we hebben een beetje gekletst. Nu ga ik naar bed. 11 september zaterdag. Vandaag kan ik iets meer vertellen. Op school heb ik niets bijzonders gedaan Maar 's middags heb ik met Hein een hutje gerestaureerd, het zat vool spinnen webben, morgen gaan we weer door het zal een gezellig hutje worden . Het diende vroeger als kolenhok nou lijkt het er niets op. We gaan het ook teren, dat zal een geknoei geven. Vanavond ben ik weer bij Hein geweest, we hebben samen gebokst met bokshandschoenen. Ik moest om negen uur thuis zijn en kwart over negen in bed liggen. Ik was 10 min te laat, omdat ik bij Hein een kopje thee heb gedronken en de tijd vergeten. De straf is, dat ik morgenavond om half acht in mijn bed moet liggen, ik vind deze straf een beetje streng, maar misschien is het toch wel goed. Nu ga ik slapen. 12 september zondag. Vandaag heb ik een leuke dag gehad. We zijn doorgegaan met het hutje. Ik zat onder de teer, het leek net alsof ik zelf zou verrotten. We hadden twee soorten, voor binnen de lichte, voor buiten de donkere, we hadden geen lichte meer toen we twee wanden niet geteerd waren, zaten we in de rats. Het is altijd vervelend om een werk half af te hebben, we gingen kijken of er soms bij meneer Boom ( de buurman van mijn vriend) we zochten en zochten een eindelijk tot we een benzine blikje open maakten zagen we de lichte teer precies wat we nodig hadden. Ik moet nou ophouden, want ik moest eigenlijk om half acht in mijn bed liggen, maar nu het is al half negen. Morgen moeten we weer naar school. Maandag 11 september Vandaag is het een schooldag Vanochtend heb ik me verslapen want mijn klok stond stil hetgeen erg vervelend was. Ik moest nog huiswerk maken en wat studeren, ik kon net mijn huiswerk klaar krijgen. 's Middags tussen de koffie heb ik nog gestudeerd. Ik heb met mijn buks erge lol gehad eerst zat er niets in, toen heb ik er een stukje aardappel ingedaan had, Elsbeth wist niet dat ik dat gedaan had en zei schiet maar er zit toch niets in en ik schoot op haar benen. Ze schrok zich een rotje .Nou hou ik op. Foei Tom dat ik niet heb bijgehouden Maandag 1 november. Vandaag ben ik weer een nieuwe leven begonnen, want ik ben een tijd niet op tijd gekomen en niet goed gewerkt op school en thuis niet mee geholpen enz., maar hier is nu een streep door ik zal trachten beter mijn best te doen. Op school heb ik vandaag goed gewerkt eerst een franse proef was erg moeilijk toen heb ik Duits en Frans gewerkt .Tussen de koffie heb ik piano les gehad, meneer was erg tevreden het ging ook leuk, ik heb een mooi stuk van Bach, heerlijk 's middags heb ik niet veel bijzonders gehad, we hadden het 7e uur sport, we hebben gezwommen. Nu ga ik naar bed. Dinsdag 2 november. Vandaag is er niet veel gebeurd. Tussen de koffie ben ik naar de Cineac gegaan het was erg leuk, ik zag ook de voetbalmatch Holland Frankrijk, ik ben bijna te laat op school gekomen, want toen ik net zat ging de bel met een hoogrode kleur van het harde fietsen. Na schooltijd ben ik naar huis gegaan en heb mijn huiswerk gemaakt. Vandaag heb ik goed gewerkt en goed gedragen, het gaat al vooruit. Hup Tom. Woensdag 3 november. Vandaar heb ik een leuke dag gehad ;'s Ochtends ben ik met de goede been uit bed gestapt ik gooide eerst mijn raam wagen wijde open en deed in mijn nakie ochtendgymnastiek toen aangekleed en een fikse wandeling gemaakt, erg gezond dit grapje ga ik elke morgen doen. Op school is niks gebeurd. 's Middags heb ik leuk gehockeyd. Donderdag 4 november. Vandaag is het altijd een drukke dag tussen de middag pianoles en na 3.10 bijbelles. s' Avonds heb ik met vader een schaakspel gedaan maar niet van het begin, maar de stand zoals met de revanche wedstrijd Euwe-Aljechin uit de radio. Euwe was voor en ik was Euwe en toch heeft vader het nog kunnen winnen, Aljechin verloor door een paar blunders van mij.
Kerstverslag van het Kennemer Lyceum 4 december 1937
Algemene opmerkingen: Tom heeft ons in het eerste gedeelte van dit
kwartaal zeer teleurgesteld. Hij heeft weinig gedaan, was lastig en erg vrij, op
het brutale af. De laatste tijd is hierin verbetering gekomen en bij sommige
vakken blijkt dit reeds. Hij moet veel serieuser en harder gaan werken, critisch
zijn op zijn werk en zich de tijd gunnen om behoorlijk na te denken.
Nederlands: Hij zal alle zeilen moeten bijzetten, vooral de spelling is zeer
slecht. Frans: Tom heeft het te licht opgenomen, zijn werk draagt het
stempel van haastigheid en oppervlakkigheid. Hij kan meer en beter. Duits:
Vooral de laatste tijd komt er meer en beter werk uit zijn handen. Hij maakt nu
behoorlijke vorderingen. Engels: Is ijverig en heeft veel en goed werk
ingeleverd. Geschiedenis: In de laatste tijd krijgen wij een gunstige
indruk. Volhouden! Aardrijkskunde: Langzamerhand geeft Tom wat meer reden
tot tevredenheid. Vlug zich de stof: eigen maken wreekt zich voortdurend wanneer
hij er op voortbouwen moet. Volhouden Tom en naar onze raadgeving luisteren!
Wiskunde: Zijn belangstelling is over het geheel genomen niet groot. Algebra
onvoldoende gewerkt, Meetkunde kan zeker ook veel beter. Het is jammer voor een
jongen, die verstand genoeg heeft, dat hij na de Kerstvacantie geen Natuurkunde
mee zou kunnen doen, omdat hij met Meetkunde niet genoeg opgeschoten is.
Biologie: Heeft enige keren gewerkt, maar geeft het veel te gauw op.
Tekenen Zou veel beter kunnen; is te speels en te weinig zelfstandig.
Sport: Ruim voldoende. Zijn gedrag is na een minder goed begin de laatste
tijd veel verbeterd. Handenarbeid:Zijn gedrag is zeer onvoldoende.
Kan zeer behoorlijk werken. Namens de leerkrachten van de Montessori afdeling
.Namens de leerkrachten van de Montessori-afdeling, Hoogachtend, Uw dw Dr A.de
Vletter
Uit het dagboek van mijn grootvader over het jaar
1937:
4 jan Er wordt veel in Duitse couranten en ook in Engelse en in de
Telegraaf geschreven over een vlagincident, hierin bestaande dat tijdens een
voetbalwedstrijd verkeerde Duitse vlaggen zijn gehesen. Verder dat het Duitse
volkslied, zijnde het Deutschlandlied en het Horst Wessel lied hier niet
gespeeld worden maar wel het "Lippe" lied. De zaak werd in Duitsland zo ernstig
opgevat dat passen werden geweigerd aan bruidsmeisjes en bruidsjonkers voor het
huwelijk van Prinses Juliana. Het is zeker dat het niet mogelijk zou zijn hier
de hakenkruisvlag te tonen zonder dat er relletjes zouden komen. Ware Prinses
Juliana met een Zweed of Engelsman getrouwd dan zou men zeker hier vele Zweedse
of Engelse vlaggen zien, nu ziet men hier geen enkele Duitse vlag. Dit voelt men
in Duitsland. Maar Duitsland heeft onze achting en vriendschap niet verdiend.
Donderdag 7 januari. r zijn werkelijk ernstige moeilijkheden geweest met
Duitsland, maar onze regering heeft een waardige flinke nota gezonden. In het
gebouw van K en W zijn drie volksliederen gespeeld. Eerst het Wilhelmus. 2:
Deutschland über alles en het Horst Wessel lied. 3: God save the King. Alleen
bij 1 en 3 heeft het publiek meegezongen, bij 2 was het een ijzige stilte. De "Lippe"
versieringen waren vooraf verwijderd uit het gebouw.
Zaterdag 17 april. Juliana en Bernhard zijn teruggekomen van hun 3 maanden
huwelijksreis. Over de wijze waarop zij deze 3 maanden hebben doorgebracht wordt
nogal critiek uitgebracht. De Prinses ziet er veel aardiger uit dan toen ze
vertrok. Ze is slank geworden en heeft een goed figuur gekregen.
Op maandag 24 mei Toestand in Nederland. Men kan nu wel
zeggen dat het Nederlandse volk onze Koningin grote achting toedraagt en dat het
niets anders wenst dan continuatie van de constitutionele monarchie. Ook Juliana
is geliefd, maar ze moet met haar Bernhard oppassen en geen dingen doen die
aanstoot geven.
Bij de verkiezingen heeft de persoon van Colijn een grote overwinning behaald en
Mussert een zware nederlaag geleden. (Op
26 mei
1937 vonden Tweede Kamerverkiezingen
plaats. Grote winnaar van de verkiezingen is de
ARP, en meer nog minister-president
Colijn. Zijn partij gaat drie zetels vooruit en
komt op 17. Dat de
Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) van
Mussert als nieuwkomer vier zetels haalt, lijkt
een groot succes. De teruggang ten opzichte van de
Statenverkiezingen van
1935 is echter zodanig, dat het voor de
nationaal-socialisten in feite zeer teleurstellend is. Lijsttrekker Mussert
neemt om die reden geen zitting in de Kamer).Het aantal werkelozen neemt af maar niet
hard. Men moet rekening houden met het feit dat jaarlijks een 40.000 nieuw
aantal aan werk moet geholpen worden door de toename der bevolking en dat de
machine doorgaat met haar perfectionering. Leger en Vloot worden versterkt, maar
niet hard. Nog steeds zal de Nederlander eerst dan iets voor verdediging
gevoelen als het gevaar in de onmiddellijke nabijheid is of althans dicht
genaderd. En dan zal het misschien te laat zijn. Er wordt ernstiger gestreefd
naar discipline maar de zorg voor de kleding laat altijd nog te wensen over, bij
de Vloot iets minder dan bij het Leger. Hollandse dienstmeisjes zijn niet of
zeer moeilijk verkrijgbaar. Toch stelt de Haarlemse tram conductrices aan.
Met de spelling van onze taal is het nu zo: Bejaarde mensen, de Regering in haar
brieven en publicaties, de couranten (met enkele uitzonderingen), de kantoren,
vele schrijvers van boeken, gebruiken de oude spelling en schrijven dus "heeren"
en niet "heren". De scholen en daarmede de Jeugd gebruiken de nieuwe spelling.
ook de Winkeliers gebruiken de nieuwe spelling in hun opschriften. Dat de Jeugd
de nieuwe spelling gebruikt doet denken dat ten slotte de ieuwe spelling, die
door vele onderwijzers zeer wordt gewaardeerd, het zal winnen van de oude.
15 juni. Heden avond werden wij verblijd en ontroerd door de persoonlijke
mededeling van Prinses Juliana (per radio) dat zij in gezegende omstandigheden
verkeert. Dit is zeker wel de eerste maal dat een kroonprinses zich tot het
gehele volk, als ware het een gezin waarvan zij deel uitmaakt, wendt met zulk
een mededeling. De stem van de Prinses klonk mooi, zacht, welluidend. Ook de
stem van Prins Bernhard was warm, gevoelig. Hij spreekt natuurlijk met een duits
accent.
9 november. Over de omgang van opgroeiende meisjes met jongens. In "Het Kind"
van 16 october hebben onder het hoofd "Brieven uit een mondain stadje"
ontstellende dingen gestaan. Een moeder heeft aan "Het Kind" gevraagd wat ze
toch met haar dochter moet doen (opmaken en vrije omgang met jonge mannen enz. ).
Haar brief wordt gevonden door haar dochter, die nu zelf antwoordt aan "Het
Kind" en dit antwoord wordt geplaatst (aangenomen dat dit alles niet gefingeerd
is). Het meisje zegt o.a. "vluchten doen we niet meer. Integendeel, we zoeken de
verleiding op. Maar we blijven ons beheersen. We raken elkaar niet aan, ook al
slapen we samen in één tent. Anderen denken er anders over, die vinden dat je al
heel jong moet beginnen met je uit te leven. Ze vinden elkaar buiten of op een
kamer van een der jongens. Voor de gevolgen zijn ze niet bang: ze kennen alle
middelen om zwangerschap te voorkomen. Dit is niet de meerderheid, maar zo zijn
er heel wat, in toenemende mate". Het is een heel ernstig vraagstuk hoe ver wij
kunnen gaan met de vrijheid van jonge meisjes. Toen ik een jongen was bekeken
wij de meisjes van onze stand als bovenaardse wezens, die geen fouten hadden.
Toen wij later in aanraking kwamen met prostituees werd daardoor de eerbied voor
de vrouw niet minder, de andere vrouwen werden er nog meer door geïdealiseerd.
Moeten wij nu in die jonge meisjes wezens zien die "geheel op de hoogte zijn van
de middelen ter voorkoming van zwangerschap en deze geregeld toepassen"? Het
schijnt me dat het nog niet zover is.
Toen wij jongens en jonge mannen waren wekte de omgang met jonge meisjes van
onze omgeving geen bewuste erotische gevoelens, in die zin, dat jonge mannen die
meisjes toen niet bekeken met geslachtelijke verlangens. Ontstond bij den jongen
man teere gevoelens van bewondering, dan bewaarden die hem tegen de verleiding,
waarvoor hij anders misschien zou zijn bezweken. Hoe denk ik dankbaar aan de
hartelijke ontvangst die we in verschillende havens van de zijde der bewoners
ontvingen. Zijn wij in de laatste 50 jaren vooruit of achteruit gegaan. In vele
opzichten zijn wij vooruit gegaan, maar de jonge vrouw heeft een grote vrijheid
gekregen die slechts door de besten op verstandige wijze kan worden gebruikt.
Verbieden, dwang van de zijde der ouders is in de tegenwoordige omstandigheden
heel moeilijk, meestal zonder nut. Wat alle ouders kunnen doen is zelf een
voorbeeld geven, trachten de vrienden van hun kinderen te zijn, zo mogelijk ook
de vrienden hunner vrienden, medewerken aan de vestiging van een hecht
familieleven, dan zal het hun ook makkelijker vallen hun kinderen te vertrouwen
en dat vertrouwen zal weer kracht geven aan het kind.
1938
Dagboek Vrijdag 7 jan. Ik heb nog een paar dagen vacantie, we
beginnen de 11 jan dus dinsdag .'s Ochtends heb ik om 9 uur ontbeten en toen
moest ik Maria bezig houden en naar bed brengen. Ik heb eerst en spelletje
gedaan en daarna gestapt naar het dorp 20 minuten lopen en in Franken wat
lekkers gekocht en naar huis gelopen in een plasbui. En toen heb ik Maria naar
bed gebracht en wat voorgelezen. Ik ging in mijn kamer wat zitten lezen en plotseling werd op de deur
gebonsd en Hein ( mijn vriend) kwam binnen en vroeg of ik soms mee ging naar de
Cineac. Ik zei natuurlijk "Graag". We spraken af dat
hij me om 3 uur zou afhalen. In de Cineac kregen we een leuke film en nieuws.'s-
Avonds gingen Hein en ik per taxi naar dansles want het goot van de regen.
Het was erg leuk. Ik heb met een meisje gedanst wat er letterlijk niets van kon. Na de dansles zijn we naar Fluks gegaan en wat gegeten
met nog een paar andere vrienden. Teruggaand moesten wij met de tram en naar de Tempeliersstraat en daar aangekomen ging er net voor onze neuzen een tram weg.
Die was dus fietse!! We hebben in een wachthuisje 20 minuten gewacht. Hein had een
knipkaart maar wist niet of op deze nog 2 opzaten en ik had geen genoeg geld
om het te betalen. We stapten een beetje zenuwachtig in de tram. We gaan
tegenover een meisje zitten met en mieters gezicht en in een woord ik was er
straal, verliefd op en Hein ook. Het was een knap kind. Ik kwam 10 mij te laat
thuis door die tram En zo stapte ik in bed met een prettig gevoel , ik weet
niet waarom. Zaterdag 8 januari .'s Ochtends heb ik met Maria gewandeld, ze heeft een
dubbeltje van vader gekregen en heeft er een rolletje pepermunt voor gekocht.
Ik ging naar Hein , daar aangekomen zei Hein ik ga vandaag naar de stad en zouden
's middags naar de stad gaan. Toen hebben we een spelletje biljart gedaan en toen
koffie gedronken.'s Middags in stad geweest wel leuk. 's Avonds spelletje
gedaan Monopolie. Zondag 9 januari vergeten bij te schrijven.
Niet veel bijzonders gebeurd. s' Ochtends gewerkt. Tussen de koffie piano les,
leuke les. s' Middags in het begin mijn kamer opgeruimd en verder met Hein
monopolie gespeeld. Morgen school! Dinsdag 11 jan. Mijn eerste schooldag in het jaar 1937. Het was leuk en
goed gewerkt. Ik ben verhuisd naast een vriend en ook dicht bij een heel
aardig meisje, de aardigste van de klas. Verder niet veel bijzonders te vertellen.
Woensdag 12 jan. Toen ik
's-ochtends naar school ging goot het
in letterlijkezin des woords. Ik ben in een plas gevallen met mijn tas er zijn
heleboel schriften en boeken nat geworden en een paar boeken en schriften
naar de maan. s' middags thuis hard gewerkt en Elsbeth gepest. s'Avonds monopolie gedaan en naar bed.
Donderdag 13 jan Vermoeiende dag. 's-Ochtends gewoon
school tussen de middag pianoles toen weer school en daarna naar Bijbelles bij Backer en s'
avonds veel huiswerk en Engelse les van Brotherhood. Het heeft de
hele dag niet anders gedaan dan gegoten en plensen is beter uitgedrukt brr wat een
weer, dit spreekwoord wat ik nou opschrijf is erg toepasselijk op deze drukkendag "na
gedane arbeid is het goed rusten". Zondag 16 jan. Leuke dag gehad s
Ochtends
in de tuin gescharreld en huiswerk gemaakt en s'middags naar mijn eerste concert
geweest van H.O.V. Het was erg mooi vooral de solist Jaap Emmer. Die had een viool
die hij zelf gemaakt had. Hij speelde met het orkest en vioolconcert van
Mendelssohn. Na de pauze speelde het orkest een symfonie van
Schubert. In het begin hoorde ik niet de muziek omdat ik afgeleid werd door alle
instrumenten die speelden de bassen, de violen, paukens, bazuinen en
de dirigent was ook zo'n grappig gezicht, ik dacht dat zijn dirigeerstokje zo dik
was als een stokje van een goochelaar het is net zo dun als een rietje. Nou
ga ik lekker slapen. Hele tijd niet bijhouden ik begin weer. Maandag 24
jan.
Vandaag is de baby nog niet geboren (het Prinsenkind) ik juist zo gehoopt.
s' Ochtends gestudeerd en toen naar school daar geen bijzonder gehad. Tussen
de koffie pianoles en toen weer naar school s Avonds huiswerk gemaakt en nu naar
bed. Dinsdag 25 jan. Niets bijzonders gebeurd alleen s-avonds noorderlicht gezien het was
prachtig soms was het weer rood en dan witte strepen erdoor. In de krant heb ik
een stuk uitgeknipt wat je op de volgende bladzijde is te zien
Woensdag 26 jan. Ook niet bijzonders gebeurd, alleen s' middags gepingpongd met Backer, Janus en Guus we oefenden voor de Ping Pong wedstrijd. s' Avonds huiswerk gemaakt en nu naar bed. Zaterdag 29 jan Vandaag was het een fijne dag Mijn eerste bal van Martin. s' Ochtends had ik het 4e uur aardrijkskunde erg moeilijk, maar net voldoende gemaakt Dat is de hoofdzaak. s' Middags heb ik geslapen en voor het bal verkleed. Ik ging het concertgebouw binnen, ik zag allemaal mooie meisjes, ik had een korte broek aan mijn vrienden hadden allen lange broeken aan, ik was de enigste maar later merkte ik het niet meer.
Academie J.G. Martin & Zonen in de Schaghelstraat was vermaard in de gehele regio en trok vooral jeugd van gegoede komaf. Later kwam er ook een filiaal in Amsterdam.
Ik zag meteen de meisjes waarmee we afgesproken hadden en ging aan een
tafeltje zitten het was tjokvol. Er waren twee bands de Grashoppers en de
Melody Makers .In het begin keek ik er aldoor naar. Toen pas ben ik
begonnen te dansen. Met Guusje ging het fijn, het was alleen propvol . Het
werd een fijne avond en om één uur lag ik in mijn bed met de gedachte aan mijn eerste
bal! Zondag 30 jan. 's Ochtends word ik om half tien wakker ik voelde me
kiplekker na die avond !? Ik ging naar Hein en zijn we gaan pingpongen
en dachten om twee meisjes te vragen voor te komen pingpongen, het waren Edith de
Kadt en Ineke Schmid , we hebben nog een beetje gedanst met de grammofoon. Verder
niets bijzonders. Maf ze !!
Prinses Beatrix, geboren 31 januari 1938 Soestdijk
Maandag 31 januari. Vandaag is het een historische dag. Een prinsesje is geboren! Ik begin met mijn leuke dag te vertellen. Eerst ging ik 's ochtends naar school, het eerste uur was om, het tweede is het gebeurd, ik was aan Duits bezig ik kon niet goed werken, ik voelde het zo'n beetje. Plotseling hoorde ik klassen schreeuwen, ik hoorde sirenes, klokken luiden, toen rende ik naar buiten pakte mijn fiets en ging naar huis toe, daaraan gekomen stond moeder en zei dat ik gauw mee moest gaan taartjes eten bij de Vries; het was heel erg lekker ! toen heb ik het huis van voren versierd met takken en oranjevlaggen. Verder heb ik mijn koffer gepakt en naar Amsterdam gegaan om bij Maarten de feestdagen door te brengen. Toen ik daar aankwam gingen we naar de Cineac wat reuze leuk was. De stad was tjokvol. s' Avonds zijn Maarten, het dienstmeisje en met zijn vriend en ik naar de stad gegaan. Eerst zijn we naar restaurant Heck gegaan, daar was een Hongaars strijkje, en ik heb een glas kwast gedronken. Toen zijn we de verder avond door de stad gehost. Ik heb wat heel grappigs gezien en dat was er kwam weer een hele stoet jongens en meisjes aanhossen en er was ook een meisje wat er naar keek en van die hosenden jongens maakte en buiging voor haar (ze kreeg en kleur als vuur) en ze ging ook mee hossen, toen zijn we weer naar huis gegaan, we lagen om kwart voor twaalf in bed, ik sliep gauw in!. Dinsdag 1 februari De Nationale Feestdag 's Ochtends werd ik om half acht al wakker. Verder heb ik s' ochtends nog wat met het pistool van Maarten op de ruiten van de buren geschoten dat ging leuk!! 's Middags zijn we naar de bios gegaan een prachtfilm Elephant boy.
De film Elephant Boy
's Avonds ben ik naar huis gegaan en toen naar mijn bed. Woensdag 2 febr. Weer een schooldag het 4e uur zei de juff. in Engels dat ik vrijdag om 4 uur moet terug komen omdat ik lachte, de school gaat om 3.10 uit en dan moest ik 50 minuten wachten nou o toen heb ik net zo lang gebedeld tot ik om 3.10 mocht terugkomen dat wijf is zou gauw om te praten. s' Middags heb ik een wedstrijd gespeeld een herendubbel met pingpongen verloren! mijn partner was slecht jammer ! daarna ben ik naar Til gegaan daar heb ik leuk met Janus gepingpongd. Nou ga ik weer naar bed als gewoonlijk. Donderdag 3 feb. Een drukke dag. s' Ochtends Ges., les verliep vlot, wiskunde les ook goed, tussen de middag pianoles. Franse les ging niet zo goed maar Nederl. weer wel. Nu ga ik maffen het is kwart over acht. Maandag 6 febr. Vandaag is het de dag waarop ik van Moeder en Vader met het alarm pistooltje mag schieten. Het komt voornamelijk door moeder die heeft het gevraagd aan Vader. Tussen de middag heb ik een erge leuke pianoles gehad , het ging goed. Verder niets bijzonders gebeurd alleen prachtig weer. Dinsdag 7 feb. Niets gebeurd. Woensdag 8 febr. Vandaag had ik twee proeven een Duitse en een Engelse ik heb ze allebei vrij goed gemaakt, s'Middags gepingpongd tegen Janus heb ik gewonnen en de tweede ronde tegen Jan Lap (18 jaar) verloren. s' Avonds veel huiswerk 3 uur Natuurkunde, Engels Ges., Frans.
24 februari onderzocht door de Nederlandsche Stichting voor Psychotechniek in Utrecht. Het is een charmant en innemend karakter; het maatschappelijk contact is eer en tintelend, levendig geeft hij op alles een antwoord heeft voor ieder een praatje. Hij neemt met een unverfrohren optimisme en categorieën de omgeving over, en voelt a.h.w. onmiddellijk aan,.waarmee hij de buitenwereld kan plezieren. Dit is echter tegelijkertijd een groot gevaar voor hem. Hij is door deze nagenoeg onweerstaanbare houding uitermate verwend en al te zeer over het paard getild. Zijn succes heeft hem bedorven en bederft hem nog voortdurend. Voor hem is weinig noodzaak zich in te spannen, niet alleen is iedereen spoedig door zijn gezelschap getroffen, maar ook heeft hij een zeer vlug en vlot overzicht wat de situatie betreft, de intelligentie is zeer scherp, maar van nature reeds weinig diep. Het werken gaat dan ook met veel vertoon van(afwezige) ijver gepaard. Wezenlijk inspannen doet hij zich niet, van echte belangstelling van het werk om-het-werk is weinig sprake. Het persoonlijk contact interesseert hem, echter ook voor zover het succes brengt, effect heeft. Hij kiest vrijwel altijd en overal de weg van de minste weerstand, d.i. die van eigen succes, is in werkelijkheid lui en tamelijk eigenwijs. Niets is hem meer vreemd of onbekend , aan "aha"komt hij niet meer toe. Het zal heel moeilijk zijn in de goede richting voort te helpen, aangezien hij inderdaad een alleraardigste jongen is, die alle gestrengheid vrijwel weet te ontwapenen. Het zal echter zijn behoud zijn, wanneer men men hem zijn "goedkope"succes niet gunt, hem dwingt tot ernst en diepte, geen genoegen neemt met oppervlakkige schijn van werken,. hij moet ervaren,dat uiteindelijk succes ligt in degelijke arbeid en flinke inspanning.. Zeer streng aanpakken zal daartoe nodig zijn Het doorlopen van de school zal hij zeker moeite hebben . Het is echter wel gewenst dat hij de H.B.S."doorploetert". Opgemaakt 3 maart 1938
Vergeten ! Foei! Maandag 28 febr. Vandaag begin ik weer met frissche moed, met wassen, gymnastiek, goed studeren , werken enz. Goed gewerkt, s' ochtends en tussen de middag pianoles het was erg leuk ! het ging goed. Ik heb er plezier in !! s' Middags niet veel bijzonders gebeurd. Vanavond zijn de plannen voor de zomervakantie besproken en deze waren, de 15 juli tot en met 1 aug naar Zwitserland met Grootmoeder van moeders kant, dan gaan we een huisje op Terschelling huren en daar van de 3 tot de 31 aug. zitten. Misschien ga ik ook nog met moeder naar Ommen de 1 tot en met de 10. Dinsdag 1 maart. Ik heb vandaag mijn maandgeld ontvangen. 's Ochtends hard gewerkt. Tussen de middag naar de Cineac erg leuk !! Bijna te laat op school gekomen. s' Middags Natuurkunde en handenarbeid. Ik had mijn schrift vergeten met Duitse proef die we morgen hebben. s' Avonds naar de Bonte Dinsdag avondtrein, het was erg grappig en een luizig nummer van Hans Mossel gehoord: "The snake Charmes" miters. Nu naar bed. Woensdag 2 maart ;'s Ochtends vrij kwart over zeven toen ik wakker was, komt Elsbeth binnen zegt dat de konijnen uit het hok zijn en het deurtje staat open. Ik kleed me vlug mogelijk aan en ik ga naar buiten om ze te pakken met mijn alarmpistool om ze schrik aan te jagen. Elsbeth had haar konijn al gepakt, nu moest ik de mijne nog hebben. Toen ik de hele tuin had doorgezocht vond ik niets. Toen kwam ik op het idee om in het houthok te kijken of hij daar soms in zat, ik zag niets maar ik hoorde wat krabben, nou hij moest er natuurlijk zitten, ik wacht ervoor maar er komt geen springertje uit ( zo heet mijn konijn ) ik legde er een kool voor in de hoop dat hij honger had en er van zou knabbelen maar geen konijn . Ik ga dus naar school. Toen hadden we een Duitse proef , ik heb er wel wat van terecht gebracht. Verder op school niets bijzonders gebeurd. s' Middags is Heinz met me mee gegaan naar zijn huis, daar hebben we gepingpongd net zoals tennissen en geijshockeyd. Het was erg leuk. Toen ik te laat thuis gekomen was zei Elsbeth tegen me dat ze mijn konijntje heeft gepakt. s' Avonds huiswerken naar bed. Donderdag 3 maart Niet veel bijzonder gebeurd, maar toch wat droevigs. s' Ochtends naar school en gewerkt en tussen de middag pianoles gehad. s' Middags proef van woorden 1 fout in gemaakt. Na school heb ik Bijbelse les gehad vervelend. Toen ik thuis kwam zei Elsbeth tegen me dat Maria de konijntjes er uit had gehaald het klinkt een beetje gek maar het is zo en haar konijntje had ze weer terug maar de mijne is al de hele dag spoorloos verdwenen, het zal wel door het gaas zijn gegaan en op straat zijn gegaan of ik weet niet waar, maar ik weet wel dat het weg is. Ik ben erg boos tegen Maria opgetreden (ze is 4 jaar ) maar 't maakte niet de minste indruk op haar, 't is een duivel. Na ga ik naar bed Maandag 14 maart s' Ochtends gestudeerd en toen en proefje op school. Er waren 7 kinderen ziek. Tussen middag pianoles, ik heb het baby'tje van hem gezien het zag er zo gezond uit, hij was gelukkig met zijn dochter Hanna Carla. 's Middags naar Thijsses hof. Thuis heb ik 500 keer achter elkaar tegen het muurtje geslagen en toen 2 stronken uit de grond gerooid, ik was toen wel een beetje moe. Vanavond is het een prachtige maannacht. Donderdag 15 maart. s' Ochtends niets bijzonders op school gebeurd. s 'Middags ook niet maar s' Avonds heb ik wat leuks meegemaakt, ik heb van 7.50- 8.00 Colijn gehoord en toen daarna Seiss Inquart en Hitler en daarna nog Prins Bernhard, wat heeft Hitler een stem.
Rapport 24 maart 1938. Algemene opmerkingen: Er is sinds het vorig kwartaal een goede verbetering in Tom's werkhouding te constateren. Hij heeft beter en vooral regelmatiger en meer gewerkt dan voorheen. Nu komt nog steeds dringend de eis naar voren, dat het werk degelijker wordt, netter en beter doordacht. Als Tom wat dieper in de stof doordrong, in plaats van er zich vaak met een "Jantje van Leiden"af te maken, dan kon hij tot de beste leerlingen behoren. De leraren zijn overeengekomen om nog meer dan voorheen bij Tom hierop aan te dringen, opdat wij hem ook deze moeilykheid helpen te overwinnen. Nederlands:Tom heeft wel gewerkt. Maar de spelling en grammatica blijven heel slecht. Frans: Tom heeft bijna uitsluitend Nederl-Frans gewerkt en een behoorlijke hoeveelheid afgeleverd. Zijn oppervlakkigheid en nonchalance remmen de resultaten nog. Het huiswerk is meestal goed. Duits: Hij werkt voldoende. De resultaten zijn nog onbevredigend. Hij moet nog iets dieper in de stof doordringen. Engels: Hij is zeer goed opgeschoten. Over het geheel zeer bevredigend. Hij toont belangstelling. Geschiedenis: De leraar is maar matig over zijn werken tevreden. Aardrijkskunde: Hoewel netheid van het werk voor Tom nog een zware eis, is de qualiteit van het .Aardr. werk overigens aanzienlijk beter dan voor Kerstmis. Hij werkt ook minder onregelmatig. Wiskunde: In de laatste tijd gaat het iets beter met Tom's Meetkunde, hoewel de bewijzen nog nauwkeuriger kunnen. Algebra, dat vrijwel bleef liggen, moet hij weer flink aanpakken. Biologie: hij heeft weinig praktisch gewerkt. De leraar verwacht hem nu weer eens geregeld op de les. Tekenen: hij komt zelden. Sport : Hij blijft een goede leerling. Hij kon zich wel wat beter leren beheersen. Hand.arb: Onveranderd. Namens de leerkrachten van de Montessori school. Hoogachtend uw dw Dr A.de Vletter
Schoolkamp Lunteren Pasen 30 maart 1938
Schoolkamp Lunteren
Voorjaar 1938. Tocht met Maarten von Balluseck en zijn ouders naar de Ardennen. Van deze voettocht heb ik een verslag gemaakt: Eindelijk was het uur van
vertrek aangebroken, ik had er erg naar verlangd. Het was 9.12 toen ik in de trein
naar Amsterdam stapte om daar met tante Jackey en oom Koos en Maarten met de
auto naar de Ardennen te rijden. Ongeveer 10.15 kwam ik bij hen aan en om 12.14
zijn we met de auto vertrokken, het weer was druilerig en het motregende
en het was nog koud ook. De reis verliep vlot. We moesten de jachthond van hun (die heette "Tref") hij moest
bij een jachtopziener blijven om afgericht et
worden. We brachten hem naar Nijmegen toe waar de jachtopziener woonde. Toen zijn
we doorgereden over Limburg naar de grens. Prachtig land is Limburg de
boomgaarden
stonden in bloei. Intussen was de regen opgehouden en het weer werd zachter maar
nog erg bewolkt. We laden benzine want in Holland is de benzine 14 cent en in
België 18 cent per liter, daar was de grens, het viel erg tegen er was geen
Douane beambte te zien. Oom Koos ging er uit om zijpapieren te laten tekenen, toen kwam de Belgische
douane beambte om te vragen of we nog iets hadden aan te geven,
toen zeiden we allen "Niets". Maarten en ik hadden ieder nog een alarm pistool
in onze zak, dat mag je eigenlijk niet over de grens meenemen. We reden in België,
het was grappig om te zien het verschil tussen Holland en België, de menschen zien
er zo goor en ongewassen uit. In Holland is dat anders. De straten zien ook
viezer.
Over Luik gingen we naar Durbuy waar we zouden overnachten. Het was 7 uur
toen we daar aankwamen. De reis had dus 7 à 8 uur geduurd. Het eten had
lekker gesmaakt, we moesten meteen naar bed. Voor we naar bed gingen hebben Maarten
en ik nog een Russische biljart gedaan het kostte 1 fr (6 cent). Toen naar
bed. Het bed was heerlijk verend. Dit was de eerste dag van de tocht. Ik sliep gauw in. Ik werd om half acht wakker we zouden
vandaag naar Hotton lopen. Na het ontbijt
maakten we ons klaar voor de tocht. Het weer was gunstig en kwam zo nu en dan
een zonnetje door. We moesten de paaltjes volgen waarop "Sentier de l' Ourthe"stond.
Na een uur gelopen te hebben, moesten we een trap van 150 treden op en
zagen Barvaux liggen. We wandelden naar Erezée, het was niet zo'n leuke tocht,
vrij saai!. In Erezée hebben we gegeten heerlijk forelletjes,die een uur
geleden gevangen waren. Hier was ook een Russisch biljart, waar Maarten en ik gek op zijn, ditmaal
hebben we het weer gedaan, ik had het gewonen met
3000-1000. We wandelden naar Hotton, het was in het begin nog al leuk, toen
kregen we een eindeloze weg voor ons, daar was een prachtig uitzicht over
Hotton en de Ourthe we zaten op een rotspunt en hier heb ik twee kiekjes genomen
.
Links: Op weg naar België vlnr :Tom, Tref de hond, tante Jackey en oom Koos. Rechts:: Fraai uitzicht over de rivier de l'Ourthe Maarten , oom Koos en tante Jackey (Foto album Maarten von Balluseck)
Toen zij we naar beneden gegaan om in Hotton de tram naar Laroche te nemen om daar te overnachten. We kwamen bij de tram halte en we waren nog geen twee minuten of hij kwam er aan. We hoorden later dat er 3 keer per dag één ging wat een geluk. Het was een stinkende tram, ik was blij toen ik er uit was. Nou nog een behoorlijk hotel zoeken. We zagen boven opeen heuvel een mooi hotel liggen, het heette "du Chalet".
Dorpje Laroche , op voorgrond ons hotel Le Chalet anno 1937 ( in 2006 heb ik deze foto toegestuurd gekregen van de eigenaar van het hotel wat er nog steeds staat en van zijn ouders waren toen wij daar logeerden)
In het dorp vroeg tante Jackey of het een goed hotel was, ze zeiden van ja ! Daar aangekomen hadden we een prachtig uitzicht over Laroche een schitterend dorpje was het. De mensen waren al aan het eten toen we daar binnen gingen . Onze kamers werden aangewezen, het waren nette en leuke kamers maar er was maar een twee persoonsbed wat niet zo leuk is. Ik knapte me wat op. Ik ging naar beneden, het was er erg gezellig. Toen we net klaar waren met het lekkere eten en nog een beetje praten ging het licht in het hele hotel uit, we zaten in het stikdonker .Meteen kwamen de kelners met een kaars op een flesch aandragen. Na een kwartier was het licht weer gemaakt. Maarten en ik gingen naar bed, er was geen biljart, jammer maar men kan ook niet alles hebben. Toen we in bed lagen kwam tante Jackey nog boven ons toe te stoppen, het was een beetje nauw met ons tweeën, verder was het een lekker bed. Ik werd deze nacht 4 keer wakker, deze nacht had ik niet zo fijn gemaft. Ik stuitte steeds op de harde ellebogen van Maarten. Om 7 uur werd ik wakker door een klokgelui het was enig, want de zon straalde en er was geen wolkje te zien. Heerlijk vooruitzicht!. Na het ontbijt ben ik door het dorp gaan wandelen en ik wou een filmpje hebben, maar ik durfde niet in de winkel om het in het frans te vragen. Toen ik bij het hotel terugkwam moesten we opbreken, We moesten nog wat inkopen doen, ik kocht een filmpje en een stok met een plak (een zilverplaatje) mijn andere stok heb ik aan een jongetje gegeven. De tocht was zo besproken we zouden naar Nadrin toegaan en dan met de bus naar Houfalize .We liepen dus naar Nadrin, we kwamen op een rotsblok waar men zo'n een mooi uitzicht had.
Een rustpauze na een lange wandeling
Het was er prachtig. Ik hebt toen een nieuw filmpje in mijn toestel gezet. We gingen door een bos en stegen aanmerkelijk en in een bosje lag een oud Katholiek kapelletje, ik ben er even in geweest, het was erg leuk ingericht. Het plafond van blauw en gouden sterren Na een 1 1/2 uur gelopen te hebben gingen we wat zitten in een naaldbos. Ik heb met genoegen een sinaasappel en een appel op gegeten. Toen we nog een uur gelopen hadden kwamen we op een erg steil weggetje. Tante Jackey vond het niet leuk zo steil. Je hield je maar vast aan een boom. We zagen voor ons liggen een dorpje en toen we verder kwamen zagen we de Ourthe, het was een schitterend gezicht, er lag een brug over (zie kiekje).
De rivier de l'Ourthe tussen La Roche-en Ardenne en Nadrin
De zon scheen uit alle macht, het was zo heerlijk!.Je zag hier en daar een forellenvisser. In het dorpje hebben we 4 stukken chocola gekocht en we kwamen op een weelderige plekje, waar een beekje kabbelde en waaruit we hebben gedronken, het water heeft een sterke ijzersmaak. We kwamen in een dal, dat precies leek op een dal in de Rocky Mountains. Ik zal het proberen te beschrijven. De l'Ourthe stroomt in het midden en naast de rivier lag een weiland meer lang dan breed en meteen na het weiland kwam er de helling...Hier eindigt mijn verhaal helaas.
Jeugdelftal BMHC uitgekomen op de Nederlandse jeugdkampioenschap v.l.nr eerste rij Tom Aberson, Pietje Swens, Ronnie Huyser, Manus. 2 rij Tijs Volker. Tom de Booij, Henk Bouwman. Achterste rij Richard Rahusen, Cohen, Bob van Waveren, Bertie Dekker
Tijs Volker,Kees Haak heb ik ook meegemaakt in de 6e klas lagere school in Haarlem
Rini Keller als Viola de Wit heb ik meegemaakt in de lagere school Haarlem
Klas Montessori Lyceum. Voorste rij: vlnr Kini Keller, Til de Kadt, 2e rij Heinz Tillmans, Hein Waller, Tom de Booij, Joost Kleeblad, derde rij Janus van der Linden, Bob van Waveren ,Arnold Vigeveno, Kees Haak, Tijs Volker , achterste rij Gonnie Bensink, Kitty de Roos, Guus Kessler
Dinsdag 10 mei. Heb ik een leuke dag gehad s' Ochtends kon ik niet uit mijn bed komen omdat ik een leuk Engels boek aan het lezen was. Op school ging het leuk. Tussen de middag naar huis gegaan, mooi weer was het Rina heeft ons lekkertjes getrakteerd voor haar zilveren bruiloftsfeest. Na schooltijd heb ik het werk voor overmorgen al gemaakt om morgen avond als weer moe ben van tennissen geen werk te hebben. Het is al kwart voor negen. Ik heb zo wat 4 uur gewerkt. Altijd maar doorwerken Tom. Woensdag 11 mei. Leuk op school gehad gevraagd om 's middags bij Kitty de Roos te komen tennissen Het was erg leuk mieters gespeeld. Donderdag 12 mei Doopplechtigheid. Op school niets veel bijzonders. Een rotsreek van den "rooien "baas dat hij ons geen vrij heeft gegeven de andere scholen hadden wel een uurtje vrij om er naar te luisteren. Tussen de middags erg leuke pianoles gehad. Een sonate van Beethoven opgekregen. s'Avonds heb ik de heruitzending van de Doop van Prinses Beatrix gehoord. Nu naar bed.
Koningin Juliana en Prins Bernhard met de zo juist gedoopte Prinses Beatrix
Rapport 4 juli 1938
Algemene opmerkingen: De in het vorig kwartaal ingetreden verbetering
in Tom's werkhouding bleef aanhouden. Overigens moeten wij herhalen het
daarin omtrent het gebrek aan degelykheid van het werk gezegde. Tom wordt nu
wat ouder en hij moet zich inspannen om, wat hij doet, goed te doen.
Zijn kennis blijkt vaak"voos"te zijn. Deze moeilykheid van hem is U bekend en
wij hopen, dat U van Uw kant er ook toe mee kan werken om hem daarop te wijzen.
Nederlands: Ondanks zijn beter aanpakken, ziet de leraar
voor Nederlands - geen verbetering. Met de spelling ligt hij
nog erg over hoop.' Als het op intellect aankomt, stelt hij erg teleur.
Hij drukt zich verward en onbeholpen uit. Dat gaat zo beslist niet.
Frans: Tom heeft een flinke hoeveelheid stof verwerkt, met aardig
resultaat. De opmerking uit het vorig verslag moet nog steeds herhaald worden.
Het huiswerk was ook dikwijls, erg vluchtig geleerd.
Duits: Tom heeft flink gewerkt . Hij is aardig opgeschoten. Huiswerk
steeds in orde. Engels: Uitstekend.
Geschiedenis: Hij heeft er wel aan gewerkt. De resultaten
vallen nogal mee.
Aardrijkskunde: Tom heeft onrege1matig gepresteerd; ietwat teleurstellend na het vrij goede resultaat tussen Kerstmis en Pasen. Hij is nog
onvoldoende eigenaar van de verwerkte stof. Tom wordt nu ouder dus kan verwacht
worden, dat hij een te grote dosis speelsheid als niet bij zijn
leeftijd passend, zal overlaten aan de kleintjes. Wiskunde:
Algebra:goed. Meetkunde: meestal wel ijverig; maar nog te oppervlakkig.
Biologie: Heeft buiten de lessen weinig Biologie gewerkt.
Tekenen: Lijntekenen tegenwoordig. Werkhouding dikwijls nog erg kinderachtig.
Sport:Laten wij hopen, dat zijn zeer goede sportprestaties hem niet naar het hoofd stijgen.
Op het ogenblik een pittige knaap.
Handenarbeid:Heeft niet zo goed gewerkt, als in 't vorig kwartaal: kan beter.
Namens de leerkrachten van de Montessori-afdeling, Hoogachtend
uw dw, Dr A. de Vletter
In juli naar Zwitserland op uitnodiging van Grootvader en Grootmoeder Gooszen, tere van de terugkeer van Wim van Hengel en zijn gezin uit Indië. We gingen naar een groot luxe hotel in Wengen. In de eetzaal zagen we een prachtig alpenglühen. Op een alpen weitje boven Wengen hebben we een picknick gehouden en was het oom Wim van Hengel die met eieren begon te gooien dolle pret. De verhouding van mijn vader en mijn grootvader (zijn schoonvader) is nooit zo goed geweest vooral niet in de tijd dat hij geëngageerd was met met moeder. Mijn moeder logeerde bij haar ouders in het luxe paleis van de vlootvoogd van Indië .Toen mijn grootvader als commandant zeemacht een vlootparade afnam zag hij dat in de jol van mijn vader geen zeil was en hees toen het sein zeil hijsen. Later werd mijn vader bij hem op het matje geroepen. Nu zijn er ook weer spanningen. Mijn vader wilde met Gigs mijn nichtje de Jungfrau beklimmen, daarvoor moesten we als inlooptocht maken door de noordkant van de Tschuggen beklimmen. Grootvader Fik zag dat helemaal niet zitten, maar mijn vader heeft het toch doorgedrukt. Zo klommen we langs de noord kant van de Tschuggen met onze gids Hans Gertsch
Op weg naar de Tschuggen via de noordkant ,Hans Gertsch, Gigs, Tom
Op de top aangekomen heb ik van de Eiger Noordwand een foto gemaakt met mijn Kodak Baby Brownie, een heel klein goedkoop toestelletje.
Foto van de noordwand van de Eiger op het moment dat de vier bergklimmers, Heckmair, Vörg, Kasperek en Harrer bezig waren met de eerste bestijging. De foto door mij genomen van de top van de Tschuggen.
Later las ik in
de krant dat op het moment dat ik de foto nam de vier eerste beklimmers in de
wand zaten. Zij bereikten de top 22 juli 1938. Het waren de Duisters Anderl Heckmair en Ludwig "Wiggerl" Vörg en de
de twee Oostenrijkers Fritz Kasparak en Heinrich Harrer
( In 1937 heeft
het kanton Bern een verbod afgevaardigd
dat het verboden was de wand te beklimmen en als berggidsen eventueel in nood
verkerende bergklimmer zouden mee doen aan een reddingspoging zij zouden worden
geroyeerd als berggids. Het was in die tijd een van de grootste alpiene
prestatie. In 1937 heeft het kanton Bern een verbod afgevaardigd
dat het verboden was de wand te beklimmen, dat als berggidsen eventueel in nood
verkerende bergklimmers mee deden aan een reddingspoging zouden zij worden
geroyeerd als berggids. Ludwig Vörg is aan
het oostfront in Rusland in 1941 gesneuveld, Fritz Kasperek is bij de
beklimming van de Nevado Salcantay in 1954 met een "Wächte" naar beneden
gevallen. Ik heb later deze foto in 1997 op gestuurd aan de twee nog levende beklimmers van die eerste bestijging de
Duitser Anderl Heckmair en de Oostenrijker
Heinrich Harrer. Ze waren er erg blij mee, want het laat zien hoe de sneeuw en ijs
condities waren van een afstand bekeken van de hele wand ten tijde van hun beklimming.
Kort daarna is 1 februari 2005 Heckmair gestorven en even later 7 januari 2006
Heinrich Harrer) .
Na een paar dagen zij we in de vroege ochtend met het
treintje van Wengen omhoog
gegaan naar Jungfraujoch, dat op 3400 hoogte ligt. Vader, Gigs, onze gids Hans
Gertsch en ik zijn eigenlijk veel te laat vertrokken voor het beklimmen van een vierduizender. Bij de eerste moeilijke pasage,
toen we een 'bergschrund' moesten moesten
passeren, kreeg ik de hoogtebergziekte. Ik had als 13 jarige jongen
klaarblijkelijk niet genoeg
gelegenheid gehad om me et acclimatiseren aan de hoogte. Ondanks mijn bergziekte
heb ik toch de top van de Jungfrau van 4158 meter bereikt, de derde hoogste
berg van het Berner Oberland. Daarna van Jungfraujoch weer met het treintje
terug naar Wengen. Het werd mijn
vader niet in dank afgenomen. Het was ook niet bepaald verantwoord om met en
dertienjarige in een dag van Wengen naar Wengen de Jungfrau te
bestijgen. Verder herinner ik me niet veel meer van deze dagen.
Links: Aankomst van de hele familie in Wengen vlnr Leo van Hengel (broer van oom Wim van Hengel). Moeder Ot, tante May, Maytje van Hengel, Vader Tom, Tom, Hank van Hengel, Elsbeth mijn zuster, Gigs van Hengel, Grootmoeder Jet, Oom Wim van Hengel, grootvader Fik. Rechts:In de tuin van het hotel in Wengen vlnr. zittende aan tafel Moeder, Tom, grootvader Fik, Maytje, Elsbeth, grootmoeder Jet en Gigs van Hengel.
Links: Wengeralp vlnr. Maytje. Moeder Ot, Tom, Gigs , Elsbeth. Rechts: Vlak onder Kleine Scheidegg Hank van Hengel,Tom. Moeder Ot, Elsbeth, Gigs, oom Wim, Maytje, tante May
Links: Op de Eigergletsjer, vlnr Vader Tom, Elsbeth, Maytje, Gigs,Grootmoeder, Tom, Hank, Grootvader, tante May. Rechts: Vertrek van Jungfraujoch naar de top van de Jungfrau 4158 meter. Vlnr. Gids Hans Gertsch, Gigs van Hengel, vader Tom en Tom.
Links: De stippellijn is de route die we gevolgd hebben om de Jungfrau van 4158 meter te bestijgen. Rechts: Eigergletsjer, waar we van trein moeten verwisselen na de bestijgen van de Jungfrau. Vlnr Hans Gertsch, vader Tom, Tom, Gigs van Hengel
In de zomer vakantie Terschelling . Ik herinner me niet veel van deze vakantie. Mijn grootouders hadden daar een vakantie huisje. We hadden daar in de buurt een huisje gehuurd.
Links vlnr. Tom, Hilda van Marle , Maria, Juffie Lans, Elsbeth, Moeder Ot. Rechts: vlnr Elsbeth aan de pomp, Hilda van Marle., Maria, Juffie Lans, en Maarten von Balluseck
Links: Maarten en Tom in Terschelling. Rechts: Logeerpartij in s'Gravenmoer bij grootouders van Maarten von Balluseck . Maarten en Tom bezig aan tuinieren
Vervolg Dagboek. Op 12 september hield Hitler zijn langverwachte rede te Neurenberg. Wij luisterden ernaar in onze huiskamer. De spanning was gedurende de laatste dagen steeds toegenomen. Het slot viel mee want er volgde geen oorlogsverklaring. Iedereen was tevreden en dacht het zo'n vaart niet zou lopen. Zelf was ik er niet zo zeker van, ik had het boek van Hitler 'Mein kampf' al gelezen.
Links: Titel blad van 'Mein Kampf' van Adolf Hitles. Eerste band :'Die Abrechnung'1925. 8e druk 1933 . Tot dan 418.000 exemplaren afgedrukt. Rechts: omslag van het tweede deel van 'Mein Kampf': 'Die nationalsocialistische Bewegung' 1927. 9e druk 1933.
Dinsdag 13 sept. . Gewone schooldag. Pianoles gewoon ! en op school ook gewoon. Het is nu hard werken in de derde klas, ik vind het leuk op school. Nou moet ik werkelijk naar bed. Ik heb een lang artikel uit het Handelsblad uitgeknipt en in mijn dagboek geplakt over de rede van Hitler voor de eerste Rijksdag. Ik verbaasde mij over het feit dat mijn vader zei dat het allemaal wel mee viel met die Adolf Hitler,
Krantenartikel in het Handelsblad van 13 september 1938
Woensdag 14 september. Op school heb ik erg leuk algebra gehad we hebben een nieuwe leraar Algebra. Hij heeft mij me de driehoek van Pascal uitgelegd, ik vind algebra erg leuk. s' Middags gehockeyd wel leuk, toen huiswerk gemaakt en naar bed. Einde dagboek citaat
Iets wat ik niet in mijn dagboek heb vermeld maar wel wel als de dag van gisteren herinner is het nieuws waar mijn vader erg blij mee was. Op 28 september 1938 werd een akkoord getekend in Muenchen tussen Frankrijk ( Edouard Daladier), Groot Britannië (Neville Chamberlain), Italië ( Benito Mussolini) en Duitsland ( Aldolf Hitler). Hierin staat dat Duitsland het Sudetenland mag inlijven van Tsjechoslowakije. Tsjechoslowakije was niet bij de besprekingen uitgenodigd en kon niet anders dan onder druk van de westerse mogendheden instemmen. Het werd door zijn westerse bondgenoten in de steek gelaten. De Britse premier Chamberlain, eenmaal teruggekeerd in Londen, verzekerde dat hij de vrede had veilig gesteld. Dit document werd algemeen gezien als een overgave aan Hitler. De Conferentie van München werd een symbool van verzoeningspolitiek door concessies en de Tweede Wereldoorlog begon ongeveer een jaar na de ondertekening. ( Hoe wrang is om te bedenken dat in maart 1939 Tsjecho-Slowakije en 1 september Polen onder voet worden gelopen en de Tweede Wereldoorlog begint).
Links : Chamberlain en Hitler. Rechts: De gelukkige Britse premier Neville Chamberlain op het vliegveld van Londen. Hij houdt triomfantelijk het akkoord van Muenchen in zijn handen waarin staat dat Duitsland Sudetenland mag inlijven.
In die tijd heb ik me verdiept in de eerste wereld oorlog. Ik keek daarbij in de boekenkast van mijn vader Grote indruk heeft het boek van Erich Maria Remarque "Im Westen nichts Neues "geschreven in 1929. In het begin staat deze schokkende zin: "Dieses Buch soll weder eine Anklagennoch ein Bekenntnis sein. Es soll nur den Versuch machen, über eine Generation zu berichten, die vom Kriege zerstört wurde, - auch wenn sie seinen Granaten entkam". De passage dat de Duitse en Farnse soldaten in de loopgraven met elkaar Kerstmis vierden om even later elkaar weer over hoop te schieten, liet mij toen beseffen wat de waanzin is van deze oorlog. Waar de soldaten als kanonnenvoer worden gebruikt voor de heersende elite van beide zijden.
Links : Erich Maria Remarque (pseudoniem van Erich Paul Kramer) (1898- 1970). Rechts : Titel blad van zijn boek Im Westen nicht Neues ( druk van1929 Im Propyläen-Verlag/Berlin)
Remarque vocht aan het Westelijk Front en werd verscheidene keren gewond. Op 31 januari 1929 verscheen zijn roman: Im Westen nichts Neues. De eerste uitgever aan wie hij het boek aanbood, weigerde het te publiceren. Ondanks de enorme politieke controverse werden er het eerste jaar al reeds 1,2 miljoen exemplaren van verkocht. Zijn boeken werden in het openbaar verbrand in 1933 en zijn werk werd verboden in Duitsland. In 1938 werd hem zijn Duits staatsburgerschap ontnomen.
Tussenvoegsel: Ik heb in 2006 een boek gekocht wat weer diepe indruk op mij heeft gemaakt, omdat het daarbij ophaalde mijn emoties van uit de tijd in de dertiger jaren toen ik zo bezig was met de eerste wereld oorlog. Het boek is van Michael Jürgs: " De kleine vrede in de Grote Oorlog met als subtitel: " Het westelijk front in 1914 toen Duitsers, Fransen en Britten samen Kerstmis vierden"..
Ontmoeting van Britse en Duitse officieren op eerste kerstdag 1914. Links van de Duitse soldaat met de punthelm staan Engelse soldaten
Dan was er nog een boek dat ik talloze malen bladzijde voor bladzijde heb doorgebladerd en nog zijn alle beelden - nu nog na al die jaren - op mijn netvlies gebrand. Het boek heette "1910-1930 Zwanzig Jahre Weltgeschichte in 700 Bilder". (Transmare verlag Berlin 1931). Aan het eind van de inleiding van Friedrich Sieburg staan de volgende indrukwekkende zinnen: " Auf eine neue und zunacht grausame Art werden die Menschen und Völker zum Gefühl des Verbundenseins gebracht. Was werden sie mit diesen Gefühl beginnen? Wer davon ein Bild hätte, der würde mit Freuden jedes Bild dieser letzten zwanzig Jahren in ewige Dunkelheit versenken".
Hieronder enkele foto's uit dat boek die op mij zo'n overweldigende indruk hebben gemaakt.
Das war ein Mensch Das waren Baüme Das war Verdun
Tot zo ver mijn impressies over de Eerste Wereld Oorlog (Het heette toen nog de Grote Oorlog, omdat de Tweede Wereld Oorlog nog niet was begonnen!).
October 1938
In mijn dagboek heb ik ingeplakt het programma van het vierlanden hockey
toernooi, omdat ik het hoogst merkwaardig vond, dat voor het Duitse elftal een
hele pagina was ingeruimd, terwijl de andere drie elftallen: Frankrijk, België
en Nederland slechts een halve pagina genoegen moesten nemen en het des te
merkwaardiger was, dat het Duitse elftal op de foto de Hitler groet bracht. Toch
was het een uitgave van de Koninklijke Nederlandsche Hockey Bond!
Uit de inleidende woorden van het programma citeren we : ..de "zwaarste "wedstrijden speelde Nederland tegen Duitschland, doch ieder wedstrijd - is - zonder uitzondering een vreugde geweest, schonk, geheel afgezien van winnen of verliezen, de volle sportieve bevrediging, die men er van had verwacht. Hechte vriendschapsbanden zijn op die wijze over en weer ontstaan en dat niet alleen tusschen de spelers, doch uit de aard der zaak evenzeer tusschen de "officials"der vier bonden die tezamen de pijlers vormen van de internationale hockey-organisatie."
t
Vervolg dagboek Een nieuwe bladzijde van mijn leven. Maandag 17 october Van morgen was ik zo verdiept in en mooi boek dat ik helemaal vergat hoe laat het was. Toen ik op de klok keek was het tot mijn schrik al 8 uur en half negen moet ik school zijn. Ik kleedde me als een haas aan en kwam toen over acht beneden, ik had nog een minuut om mijn pap op te eten, die laat ik nooit staan. Vanochtend is er niet veel bijzonders gebeurd. s' Middag sport wel leuk 3-0 gewonnen (hockey) het 2e uur vergadering leuk. s' Avonds moest ik veel huiswerk maken want we hebben voor dinsdag veel op. Dinsdag 18 october Vanochtend niet veel gebeurd en s 'middags pianoles, het ging beroerd. Biologie erg leuk op school ik heb het over het geraamte gehad. Vanavond moest alle licht uit er was een verduisterings proef. Dit was erg leuk precies om 9 uur moeten alle lichten uit zijn en om tien uur mochten ze weer aan. Bij ons was alles in duisternis gehuld. Woensdag 19 oct Vandaag is er een brief gekomen van de Lawn Tennis Bond dit betekent o.a dat ik gratis wordt getraind en paar lessen krijg .Wel moet ik dan helemaal naar Den Haag . Moeder en vader moeten nog eens over spreken of het goed is Zie de brief die ik hierin plak. Vanmiddag heb ik boodschappen met Elsbeth gedaan. Vanavond niet gebeurd.
Brief van de Nederlandsche Lawn-tennis bond De Haag 18 october 1938
Donderdag 20 oct. s'Ochtends en s'middags niets gebeurd maar s'avonds heb ik dans les gehad, ik had nu eindelijk een lange broek aan de meisjes vonden het natuurlijk raar. Na dansles zijn we naar Heck gegaan ik heb heerlijk gegeten een pommesfrites 7 1/2 ct, bufetaria parfait 15 cent + ijsco 5 cent idioot veel, maar voor de eerste keer vond ik het voor me zelf wel goed. Vrijdag 21 october Niets gebeurd geen zin om het te beschrijven. Zaterdag 22 october Vandaag was het een grote dag voor mij. Vanochtend is er niets gebeurd, maar vanmiddag met de auto van de heer Roos naar Den Haag gegaan met Let. We kwamen daar aan, ik moest me verkleden. Er waren twee banen, het ging erg leuk je ben veel beter binnen dan buiten omdat er geen wind is. Ik heb drie partijen gespeeld. Ik moet voortaan zondagmiddag van 3-4 uur komen en zaterdagavond van 5-8. Zondag 23 oct Niets gebeurd. s' Middags heb ik de voetbalmatch H.D gehoord vroeg naar bed. Maandag 24 oct Een gewone schooldag. Het was voor het eerst weer eens koud,. ik heb veel huiswerk. ik heb het nog niet af, maar ik ga toch naar bed. Dinsdag 26 oct Vanochtend heb ik weer school gehad niets bijzonders om 12 uur voelde ik mij niet zo lekker, maar ik ben toch naar pianoles gegaan. 's Middag kwam de burgemeester C.A. den Tex op bezoek toen wij natuurkunde hadden. Ik heb gramofoonplaten te leen gehad van Herman 7 platen,ik heb ze allemaal gedraaid het zijn fijne.( Herman Cats is de later de schoonvader van mijn zoon Mauk geworden!) Ik ben vanavond vroeg naar bed gegaan.
Brief van mijn Duitse tennisleraar Henning van 28 oktober 1938 om te zeggen dat ik een ander dag moet komen omdat geen baan vrij was
Een film om nooit te vergeten met in de hoofdrollen Errol Flynn en Olivia de Havelland en ook nog Basil Rathborne en Claude Rains
De door mij aanbeden filmster Diana Durbin. Deze foto ingeplakt in mijn dagboek.
Maarten von Balluseck en Tom met pofbroeken in Amsterdam
Aerdenhout: Hout halen voor de open haard, die nog steeds rookt. Veel te nat hout.
Sinterklaas gedicht van mijn vader:
" Och Tommetje wil
je tennissen met al je rijke kennissen. En moet je olie, of nieuwe snaren. Wij
zullen 't geld wel sparen. Moet je 'n broekie of rubberschoenen- je moeder zal
de grond wel boenen moet en 'n trainer en dure lessen - je vader werkt wel tot
na zessen. Ach, laten we 'r maar over zwijgen. Je weet wel dat je alles zal
krijgen".
Rapport December 1938. Hooggeachte Heer, Ofschoon Tom een goede leerling zou kunnen zijn heeft zijn werk nog veel te lijden door nonchalance en gebrek aan concentratie. Vaak leidt hij anderen af. Er is echter wel vooruitgang. Nederlands: Prestaties nog niet bevredigend. Slordig werken en spelfouten komen nog vaak voor. Frans: Nog nonchalant en vluchtig in het grammaticale gedeelte. Lezen en vertalen was heel nauwkeurig. Duits: Wel voldoende; het vertalen Duits-Nederl. was echter bedroevend. Engels: Nederl.-Engels goed. Engels-Nederl. moet nog beter. Algebra: Tom werkt hierin met animo en goed succes. Meetkunde: Nog weinig gewerkt, door minder belangstelling. Natuurkunde: Tom doet de proeven behoorlijk, begrijpt de theorie goed, maar maakt de verslagen slecht. Geschiedenis: Hij heeft behoorlijk gewerkt. Aardrijkskunde: prestaties goed. Lessen goed geleerd. Tekenen: Weinig gewerkt. Namens de leerkrachten van de Montessori afdeling. get. Dr A. de Vletter.
Mijn vriend Maarten von Balluseck komt veel bij ons in Aerdenhout logeren. Eenmaal komt tante Daisy Knoop Koopmans met haar kinderen bij ons op bezoek. De oudste zoon Brammetje hebben Maarten von Balluseck aan een boom vast gebonden. Opeens begin hij te huilen en zien, toen we hem losmaakten waarom. In het rugzakje dat hij op zijn rug draagt, zitten de glacé handschoenen van zijn moeder, deze hadden zich vermengd met de aanwezige bananen. (Dit heeft Brammetje niet kunnen weerhouden om een succesvol rechter in Amsterdam te worden en zelfs lid is geweest van de Eerste Kamer en gemeenteraadslid van Amsterdam voor de P.v.d.A. In 2008 is Bram overleden)
Uit het dagboek van mijn grootvader over het jaar
1938:
Zondag 13 februari.. Gesprek met oratie waarin hij opponeerde
tegen het defaitisme dat sprak over de mogelijkheid van ophouden van de school.
Dit mag nooit gebeuren, zei hij met nadruk. Als de "aanwijzing" plaats heeft, d.w.z. als met een nieuwe wet de school het recht van eindexamen verkrijgt,
blijft de school bestaan. En als de aanwijzing niet plaats heeft, blijft ze ook
bestaan. Dan moeten de kinderen slechts het Staatsexamen afleggen en deze
moeilijkheid overwinnen. We zaten na de vergadering in een café dichtbij het
Frederiksplein en ik betaalde de rekening van de vertering. 't Was heel
gezellig. een Terschellinger zeeman. Hij is zeeman
geweest, behoorde tot de buulgasten, heeft drie schepen verloren, is daarna 28
jaren bij de politie geweest te Amsterdam, brigadier-wachtmeester in de Jordaan.
Over het karakter van de Jordaners die het politiebureau beschouwen als de
plaats waar oplossing te vinden is voor al hun moeilijkheden. Hij zegt dat er
erg bezuinigd is op de politie te Amsterdam. Alles en alles samen 2400 man.
Daarom blijft dan voor agenten op straat 1800 man. Gezien het aantal diensturen
is dat 600 per ploeg. Dit verminderd met verlofgangers, zieken enz. dan rekent
hij dat er niet meer dan 300 agenten op straat lopen (dit lijkt mij weinig). Die
mensen weten dat er niet veel hulp is op de bureaux, hetgeen de stemming niet
verbetert. Mijn vriend acht de revolver van de politieagent een wapen dat hij
alleen voor lijfsbehoud mag gebruiken, niet om bij kleine overtredingen schrik
aan te jagen. Een gewone politieagent verdient circa ¦
2100.-, maar daar gaat 10% vanaf. Er is zeer op het personeel bezuinigd. Er zijn
nu evenveel mensen als in l922. Mijn vriend heet Groendijk.
Heden 14 maart ben ik drager van een breukband geworden. Ik ben er voor
naar Utrecht gegaan waar de heer Pomm hem mij aanpast. 't Valt mee. Hij heeft
mij verzekerd dat ik er mee kon schaatsenrijden en bergklimmen. Veel erger dan
mijn breuk is de politieke toestand. [...] Thans is Oostenrijk ingelijfd bij
Duitsland en is dit een land geworden van 71 miljoen inwoners. Czechoslovakië is
nu in een moeilijke positie gekomen. Alfred is hier Zaterdag 12 een uurtje
geweest op weg naar Londen waarheen hij gaat met het oog op de politieke
toestand. Hij was juist teruggekomen van Kutai, zag er roodverbrand uit, had
Schussnig vlak bij gezien, had een indruk van slordigheid van het Oostenrijkse
leger gekregen en van veel verdeeldheid, had gereisd in één coupé met een
kolossale Duitser die vol bewondering was voor de Rijn en voor Hitler.
Op
12 september hield Hitler zijn langverwachte rede te Neurenberg. Wij
luisterden ernaar in onze huiskamer. De spanning was gedurende de laatste dagen
steeds toegenomen. Het slot viel mee want er volgde geen oorlogsverklaring. Ik
kreeg de indruk dat iemand aan het woord was geweest die innerlijk verslagen
was. Wiens zaak hopeloos was. Ook al zal hij misschien aanvankelijk in een
oorlog nog grote winsten behalen
Woensdag 14 sept. s'Avonds eerst Engelse, daarna Hollandse berichten. Czechoslovakije. Wat het deel betreft dat in staat van beleg verkeert is
volkomen rust. Op enkele plaatsen hebben Sudeten opstootjes gemaakt en zijn
doden gevallen
15 september. Chamberlain heeft Hitler te spreken gevraagd. Zal
door hem worden ontvangen. Berichten: Ontvangst van Chamberlain te München.
Verklaring van Henlein. s' Avonds Noorderlicht. Recht op staande stralen aan Noorderkim. Heldere lucht, kim nevelig.
s' Avonds berichten. Sudeten trekken naar de grens
Vrijdag 16 september.Berichten: Henlein en Frank in Duitsland. Chamberlain en
Runciman keren terug, hebben gevraagd de eerste 14 dagen niets te doen.
Zondag 13 november l938. In Duitsland is een Jodenvervolging uitgebroken. Die
vervolging was er eigenlijk reeds maar nu is ze zeer acuut en hevig. Wij
tekenden een petitie aan den minister van Justitie waarin wordt aangedrongen op
verlening van tijdelijk asyl aan gevluchte Joden.
Einde dagboek van mijn grootvader Han.
Eind 1938-begin 1939 Door mijn Oom Alfred word ik uitgenodigd om samen met zijn
zuster Engelien naar St Bernardino te gaan voor een 10 daagse ski vakantie. We
vertrekken 28 december 1938 met de slaaptrein uit Den Haag. Voor het eerst
in een 'Speisewagen" gegeten. Vol met drukke Italiaans sprekende mensen. Oom
Alfred blijft heel koel toen bij het aansteken van een sigaret zijn
lucifersdoosje in de brand stak. Iedereen is ontzet, maar oom Alfred doet alsof
er niets aan de hand was en blaast het heel kalm uit. We logeren in hotel Victoria . Het
is een hele belevenis.
Ik had nog nooit geskied en ging in een klas. Ik herinner dat ik 'Schuss' naar beneden ging en me niet kon stoppen en in een grote
sneeuwhoop tot stilstand kwam. Halverwege tijdens de vakantie geeft oom Alfred
aan vele bedienden een rijke fooi. Zo staan ze bij ons vertrek allemaal in
het gelid en hoopt op meer, maar ze krijgen niets. Oom Alfred zegt tegen mij,
dat ze toch al de fooi hadden gekregen. Hij wordt in ieder geval tijdens het
tweede deel van de vakantie steeds op zijn wenken bediend. Zo zit hij vol met
kleine grapjes. 9 Januari is de boeiende reis weer voorbij en moet ik weer in
het gareel van het ouderlijk huis.
Het skioord St Bernardino in Zwitserland
Tom na een ski wedstrijd Oom Alfred
1939
Zaterdag 4 febr. Ik ga mijn dagboek weer eens bijhouden.
Het is zo moeilijk om er steeds weer aan te denken. Vanochtend ben ik naar het Kopje
gegaan om te zien hoe mooi het was, want het had n.l gevroren en de bomen zaten vol
met ijs, het was schitterend. Vanochtend op school heb ik miters getekend!Lijn teken !
Scheve projectie van een cilinder. Om tien uur is het begonnen te dooien
wat jammer! Toen ik s' middags thuis kwam hoorde ik van moeder, dat Let de Roos
niet ging tennissen, dat betekende dat ik ook niet ging ,omdat ik altijd met de
auto meerijd. Ik ging daarom dan maar naar school de pingpongwedstrijden en
daarna Thé dansant . De finales waren erg spannend. Het Thé dansant was erg leuk
ik heb drie keren met haar gedanst van de 6 keer die ik gedanst heb
Ze zag er leuk uit en was heel aardig en heette Wolly van der Tuin Zij is
erg op mij verliefd wat ik leuk vond . Ik heb na afloop (6 uur) een uur met
haar gefietst en met een omweg naar huis gebracht. Toen thuis gegeten en daarna
gewerkt en nu naar bed. Zondag 3 febr. Vanochtend ben ik tot tien uur in
mijn bed blijven liggen (dit doe ik anders nooit), omdat ik een
zeer spannend boek genaamd " In de woelige dagen"(waarschijnlijk het boek van
C.J. Kieviet ook de schrijven van Dik Trom). Ik ben er vandaag mee begonnen en heb
het uitgelezen. Vanmiddag heb ik met Hein een klein meisje beslopen en
jongens beslopen het ging miters, reuze spannend. We hebben na afloop
in het hutje erwtensoep gekookt met vlees erin het was heerlijk. Aan tafel
heb ik biefstuk gegeten! Vanavond heb ik een concertgebouw tango-strijkorkest gehoord het was overheerlijk zo'n gretige muziek . Ik zeg
nogmaals eenvoudig schitterend. Morgen een nieuwe week met nieuwe gebeurtenissen.
Maandag 6 febr. Op school niets gebeurd alleen s' middags het 5e uur sport we
hebben apekooitje gedaan het ging ver.. leuk . Vanavond heb ik geluisterd
naar Bruno Walter Mozart programma schitterend! Dinsdag 7 febr. Op
school de hele dag niets gebeurd , tussen de middag heerlijke pianoles.s'Avonds zou ik van mijn eigen geld naar een concert gaan omdat er geen kaarten
van kennissen meer waren het kostte geloof ik f 2.40 Als niet Mevrouw van Dam
had opgebeld, dat ze nog een kaart voor me had, ik sprong wel een
gat van een meter hoog toen ik dit hoorde. Voor de pauze was er eerst een
Symphonie D gr
K.V. 504 van Mozart en een melodie wat ik erg mooi vond ik weet niet of
het goed geschreven is. Toen drie stukken van Claude Debussy de laatste heette
Sirens, waarin een kennis van moeder in mee zong heel mooi. Na de pauze
de eerste Symphonie van Mahler zeer mooi stuk was het zodat het eerst heel
zachtjes en toen zette alles in, ik schrok me een apenstaart. Het gehele concert werd
door het Concertgebouw orkest olv. Bruno Walter gespeeld. Woensdag 8 febr
Vandaag niets gebeurd .'s Middags thuis gewerkt aan Astronomie tekeningen van
het zonnestelsel gemaakt enz. s' Avonds gewerkt. Donderdag 9 febr. Vandaag
is ons dienstmeisje Emmy jarig. Op school niets gebeurd. Handenarbeid
mijn sterrenkijker is bijna af. Lijngetekend een projectie van een kegel
gesneden door een schuin vlak. 's Avonds kon ik niet naar dansles, omdat Moeder en
Vader gingen naar concert en Emmy ging ook uit! Toen moest ik op het huis
passen.
Ik heb de avond mieters doorgebracht, ik heb aan mijn aantek. over Astronomie
verder gewerkt en naar het concert geluisterd waar Vader en Moeder naar toe waren.
Eerst de Vliegende Höllender en Siegfried Idyll van Wagner zeer mooi, toen na de
pauze de opstandige vijfde symphonie van Mahler, deze symphonie is
geschreven in de tijd dat Mahler niet normaal was, het was een zeer indrukwekkend tevens
ook zeer goed. Nu ga ik weer naar bed het is al half elf (ik mag anders nooit
zo laat, maar omdat er zo'n mooi concert was wel). Vrijdag 10 febr Op school,
heb ik lijntekenend, tussen de koffie pianoles, ik zei tegen meneer Bruyel, het
liedje was me in de symphonie D gr t K.V. 509 van Mozart zo bekend
voorkwam, hij heeft het opgezocht en heeft het gevonden en heeft toen een
pianoboek genomen waar deze symphonie voor piano is gezet. Hij heeft schitterend
gespeeld, verder waren er er nog meer
bekende dingen in. Het ging met mijn piano goed, zei hij. Op school niets
gebeurd.
Zwemmen. Na school heb ik Wolly van der Tuin naar huis gebracht, ze was weer
schattig lief. s' Avonds aan mijn artikel over astronomie verder gewerkt.
Voor tafel heb ik gauw mijn echte huiswerk gemaakt. Zaterdag 11 febr. Op school
niets gebeurd. s' Middags belde Let om mee te gaan tennissen. Heb inkopen gedaan
voor te tekenen. s' Avonds getennist ging miters, ik heb niet veel tijd om nog
meer te vertellen. Ik moet nu naar bed. Zondag 12 febr. Met Maarten naar de bios geweest prachtige vliegfilm
"Men with wings"(1938). Verder niets gebeurd.
Maandag 13 febr. Weer niets gebeurd op school hadden we sport, we hebben weer
geapenkooid.'s Avonds gelijntekend, er was een fout in door onnauwkeurigheid.
Vader heeft me geholpen. en legde uit hoe je werkelijk moet lijntekenen het is een
zeer zorgvuldige werk. Nu ga ik pitten !
Brief van Dr A.J. de Vletter aan mijn ouders 23 maart 1939
Hooggeachte Heer en Mevrouw, Ik zet mij hierbij tot het schrijven van een
moeilijke brief. Op de leraarsvergadering van 22 Maart is zeer uitvoerig over Tom gesproken. Betreffende de gang van zaken op school krijgt U dezer dagen een
rapport. Het lijkt mij toch echter noodzakelijk en onze plicht U ook een en
ander te melden van het oordeel der leraren over Uw jongen. Dit oordeel is niet
gunstig. De leraren menen, dat hij een goede aanleg heeft, dat hij, als hij
wat normaler uitgroeide,een H.B.S. gemakkelijk zou kunnen aflopen, maar dat hij
op onze Montessori-afdeling alleen maar profiteert van de omstandigheid, dat
daar niet gauw een leerling "afgewezen" wordt: -in het gewone klassikale H.B.S-verband zou hij allang
zijn blijven zitten, want hij werkt niet, hij
is niet ernstig, is niet royaal, flink toegewijd aan zijn taak, en de leraren
vinden de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid bedenkelijk en zorgwekkend. In
zijn werk is er geen ogenblik concentratie, alles is show. Voortdurend voelt
hij de klasse om zich heen als de tribune, die hem bewonderen moet. Hij werkt
alles "pour la galerie"; wanneer hij een reprimande krijgt maakt
hij alsnog grapjes om toch vooral aan het bewonderende publiek te laten zien,
dat hij maling heeft aan vermaningen en aan ernstig plicht doen en toch
behoorlijk gedragen. Ik gebruikte het woord "bewonderend"; de leraren menen
echter, dat deze bewondering slechts in Tom's verbeelding bestaat: au fond
mogen de andere leerlingen hem ook niet lijden, gehinderd door de aanstellerij,
de onwaarachtigheid, het vertoon. Jongens van deze leeftijd vinden het niet
zo erg, dat een groepsgenoot hen in het werk stoort (dat doet Tom voortdurend,
hij bemoeit zich altijd met anderen en hun bezigheden en doet zelf eigenlijk
geconcentreerd nooit iets goed), maar zij zien zeer scherp de karakterfouten of
de ongunstige ontwikkeling in een kameraad. De leraren ergeren zich aan het
onoprechte van Tom, maar ook de jongens behouden op den duur geen achting voor
een op nare wijze storend element in de groep. In de vergadering werd
medegedeeld, dat Tom nu om een of andere reden, wij begrijpen volstrekt niet
waarom, voor tennissen getraind wordt door les te hebben in Den Haag. Dit is
natuurlijk een aangelegenheid van zijn huiselijke opvoeding, maar wij kunnen U
niet verhelen, dat wij ons ernstig hierover verbazen. Een jongen, die zo slecht
werkt, die zijn kansen om te slagen op school zo bedenkelijk verwaarloost,
verdient toch niet, dat hij op een, voor het leven betrekkelijk
onbelangrijk gebied naar voren gehaald wordt en extra steun krijgt: een en ander
zal ook wederom tot nadeel zijn van zijn ijdelheid. Wij menen vérplicht te zijn U
het bovenstaande onomwonden te moeten melden, opdat U ernstig te rade gaat over
wat U en wij met Tom moeten doen. Wij vinden zijn invloed op de groep zò noodlottig
wij vinden zijn doen het algemeen zò onaangenaam, dat wij besloten hebben hem voorlopig uit
het groepsverband te
nemen en hem apart op een voorgeschreven plaats te laten werken. Mocht U
over het bovenstaande nader willen overleggen dan zou U er goed aan doen, dit met de
leerkrachten te doen: wat ik U hierboven schreef heb ik natuurlijk volkomen van
dezen. Toch was misschien het beste niet te veel over deze dingen te spreken,
maar ons af te vragen, zoals ik reeds boven gezegd heb, hoe wij in het belang
van de
menselijke ontwikkeling van Tom moeten handelen, Hoogachtend uw Dr. A.J. de Vletter
Rapport Maart 1939. Hooggeachte Heer, het afgelopen kwartaal heeft de werkhouding van Tom veel zorg gegeven. Het huiswerk, dat hij moest leren, had hij vaak slordig bestudeerd, het schriftelijk werk muntte ook veelal niet uit in nauwkeurigheid. Het ergst is, dat hij zelf dikwijls zeer met zijn prestaties ingenomen is. Het is zeer wenselijk, dat hij wat meer zelfkritiek oefent. Wat de talen -betreft: Voor Nederlands moet hij nauwkeuriger en geconcentreerder werken, Duits was slordig en Engels was zowel in kwantiteit als in kwaliteit slecht. Alleen voor Frans wekte hij een gunstiger indruk: hij heeft een goede uitspraak en tussen de bedrijven door levert hij geregeld werk. Wiskunde behandelt hij nog te oppervlakkig, hij werkt ook te veel bij vlagen. De belangstelling is er overigens wel en er kan ook niet direct gezegd worden, dat hij te weinig doet. Voor natuurkunde kan hij soms aardig voor den dag komen, al laat hij graag veel aan anderen over. Voor geschiedenis zou Tom zijn huiswerk beter kunnen leren, aardrijkskunde was vrij goed, al liet de netheid te wensen over. Biologie was in orde, lijntekenen voldoende, sport ruim voldoende.Namens de leerkrachten der Montessori-afeling. Hoogachtend uw Dr A,J. de Vletter .
In de Haarlemsche Courant van 22 juni 1939 staat het volgend bericht:
Het jubileum-toernooi van Eindenhout: veertienjarige De Booy geeft v.d
Veer
kranig partij
Herenenkelspel 2e voorronde T de Booy sl.
Nieman 7-5,5-7,6-2; 3e voorronde J. v.d.Veer -T. de Booy 5-7, 6-0,6-2
Vooral de partij van der Veer tegen den 14-jarigen de Booy
trok veel publiek en geen wonder want de jeugdige de Booy gaf zijn ouderen
tegenstander bijzonder .goed partij en wist zelfs de eerste set te winnen. Hij is zonder twijfel een speler met
bijzondere aanleg van wie in de toekomst nog
veel mag worden verwacht. Van der Veer speelde, zooals na zijn succes op de
Groote Club mocht worden verwacht; een zeer productief spel. In het dubbelspel T.de Booy en B.Wiemeyer -A.M.Cats en P.Josso n.o.
Rapport Juli 1939 Hooggeachte Heer, De ten opzichte van de genomen maatregelen hebben hun doel niet gemist. Zijn gehele werkhouding is sindsdien gewijzigd en de vorderingen zijn nu veel beter dan voorheen. Toch moeten wij ook voor de toekomst nog tot grote voorzichtigheid aansporen, in de laatste weken hebben wij hem in verschillende vakken weer zien verslappen. In vele gevallen, waarbij hij door een nonchalante wijze van werken niet goed op de hoogte van de stof is, deed hij beter direct de fout bij zichzelf te zoeken en die te verbeteren, dan bij de pakken neer te gaan zitten en zich te beklagen over onvoldoende hulp bij het werk. In Nederlands heeft hij nu behoorlijk gewerkt met voldoende resultaten. Frans was net voldoende. Het zou raadzaam zijn wanneer hij nog voor zichzelf een Frans boekje las. Voor Duits is hij flink opgeschoten. Hij zal echter nog moeten aanpakken, want hij heeft er moeite mee. Engels is na een tijd van goed werken weer wat minder Engels-Hollands vertalen is nog onvoldoende. Met wiskunde is Tom dit kwartaal flink opgeschoten. Hij zal echter vroeger oppervlakkig bestudeerde onderwerpen terdege moeten repeteren. De vraagstukken voor natuurkunde heeft hij vrij zelfstandig en behoorlijk gemaakt. Ook op het practicum zal hij moeten waken tegen oppervlakkigheid. Aardrijkskunde was goed,hij moet echter leren zijn gedachten beter onder woorden te brengen. Voor geschiedenis heeft hij vrij behoorlijk gewerkt. Biologie is na een goed begin weer minder. Tekenen was voldoende. Sport ruim voldoende. Voor handenarbeid heeft hij prettig gewerkt en bewezen tot goede dingen in staat.
Mijn ouders hebben aan de in die tijd beroemde astroloog A.E. Thierens gevraagd van mij een horoscoop te maken. Dit gezien in het licht van de negatieve beoordeling van zijn gedrag en prestaties op school.
Horoscoop van Tom de Booij door A.E. Thierens 29 juli 1939
Van jongs af aan een gevoelig moeders-kindje. - Deze aard, naar mate hij
ouder wordt, kapselt zich in meer en meer in een 'rough and ready'
persoonlijkheid van groote activiteit en bewegelijkheid. Dan zakt geleidelijk de
zeer gevoelige aard van het temperament en karakter in de diepte weg, zonder
nogthans uit te dooven en zonder zich ooit te verloochenen zelfs. Nimmer echter
zal deze uitgesproken worden verder en evenmin zal hij zich over zijn gevoelens
eigenlijk ooit uitlaten, in geen enkel opzicht. Dit is dus geen element, dat in
het verdere leven der persoonlijkheid ooit op de voorgrond treedt en dat
derhalve naar alle schijn ook geen motorische kracht in zijn wezen is, dus geen
beschrijving behoeft. Toch zou het fout zijn, het gevoelsleven als motorische
kracht over het hoofd te zien en het niet te blijven beschouwen als de
verklaring voor juist veel, dat in zijn leven doorkomt op overigens
onverklaarbare wijze, spontaan, abrupt zelfs, ruw soms, dan weer min of meer
verstorend de harmonie der omgeving, althans de werkelooze rust ervan. Laten wij
het gevoelsleven dus stil op de achtergrond, waarbij een groote gehechtheid
aan de moeder stellig van fundamenteele beteekenis geacht moet worden en in het
verdere leven steeds de gehechtheid aan en een gevoelige, ja romantische eerbied voor de vrouw in het algemeen, oorzakelijk motief of grondtoon is voor veel in zijn leven. Eenigszins personifieert hij zelf in zijn doen en laten vaak de beschermende, zorgende, wakende functie, die hij in de vrouw gevoelt en in
de moeder heeft leeren eerbiedigen. Door deze aanleg van het karakter kan hij vaak dingen in het leven begrijpen,
die achter of boven de oppervlakte liggen, zonder dat hij ooit daarover tot
spreken, filosofeeren, beschouwen of redeneeren te krijgen is: dit zou of zal hem aandoen als ontwijding van het voorname daarvan of wel ook als
eenvoudig ongewenscht en overbodig, nonsens. In de praktijk wordt dat dan
uitgelegd als eenvoudig ongeloof en ongeïnteresseerdheid in religieuse of
geestelijke dingen. Inderdaad geeft de actieve, drukke, werkzame en zeer
bekwame, behendige, 'geläufige' persoonlijkheid tot dat oordeel allicht aanleiding - wat
nog niet beteekent een juiste verklaring, zooals nu reeds duidelijk zal zijn. Die
persoonlijkheid is zeer vitaal en heeft spontane impulsen, met een natuurlijke
aanleg en vanzelf ontplooiende behendigheid in veel dingen, op
verschillend gebied. Hij behoeft er echt weinig moeite voor te doen, om uit te
in takken van sport, knutselarij en handwerk, eventueel kunsthandwerk of muziek.
Dit beteekent echter niet dat hij ooit zou uitmunten, dat hij eerste prijzen behaalt en die kunnen
hem ook heelemaal niet schelen, want eerzuchtig is hij niet en bovendien heeft
hij geen eigenlijke bedoeling in die richting, om zich tot voldoende
concentratie te dwingen. Zoo zal hij waarschijnlijk zelden of nooit tot een
voldoende training of oefening in iets kunnen besluiten: zoo iets heeft
eenvoudig voor hem, geen beteekenis - al zit er stellig in het karakter zekere
standvastigheid en trouw, waardoor hij zelfs in sommige opzichte conservatief
genoemd zou kunnen worden en hij stellig eenmaal goed begrepen en gewaardeerde
standpunten niet zal verlaten. Dit is echter iets anders. In zeker opzicht is
hij dus onverschillig omtrent het tenslotte te bereiken resultaat of een
eereprijs. De goede prestaties gaan zoo vanzelf en dat vindt hij wel leuk
natuurlijk, zooals een visch waarschijnlijk geniet van zijn volle en
gestroomlijnde lichamelijke bekwaamheid in het water. Ja, daarmee eigenlijk is
zijn persoonlijk wezen wel te vergelijken. Ook de plotselinge en dan uiterst
behendige impulsen hebben iets van de aard van een snel en plotseling bewegende
visch in het water, een forel of zalm bijvoorbeeld. Het behalen van prijzen is
dan ook evenzeer zonder beteekenis voor hem als het bv. voor een forel zou zijn.
In zijn temperament kan hij uiterst bewegelijk, vlug, acuut en spontaan zijn,
zooals hij aan de andere kant de kunst verstaat van geniaal luieren en (men zou
bijna geneigd zijn te zeggen: jammer genoeg) ook daarmee gepaard doet gaan een
artistieke slordigheid en rommeligheid, waarin hij zelf alleen nog maar de draad
kan terugvinden. Wat hij doet is àf zoozeer af, geächeveerd, dat hij in sport
bv. weinig of geen opleiding behoeft, maar zelf opleiding zou kunnen geven, als
was het alleen door voorbeeld, voorspelen, hoewel het hem waarschijnlijk niet
voldoende zal interesseeren om zich daar moeite voor te geven. In het
schoolwerk en in het algemeen intellectueele studies is hij zeer conscientieus,
met hier en daar gapingen of leemtes, die wel eens oorzaak kunnen zijn van
mislukking zelfs in een of andere klasse of studie, maar die hij evenzeer
onverwachts weer zal kunnen inhalen. Er ligt iets onregelmatigs en spasmodisch
in zijn werk, waar het studie betreft, welke toch als regel zekere
regelmatigheid zal eischen: hoewel hij er zich voor zetten kan en het dan ook
bereiken kan, is regelmatigheid eigenlijk gezegd niet zoozeer zijn smaak, niet
zijn natuurlijk temperamentaal vermogen. Dan doet hij het dus eigenlijk wel
tegen zijn zin, maar hij kan het, als hij wil. Twee tegengestelde elementen
maken voor een goed deel zijn wezen uit: hij heeft voor een deel zeemansbloed,
dat hem de wereld doet nemen zoo als die komt, in ups and downs, aanvaardend
wind en weder zonder oordeel, lief en leed met medeleven, doch instinctieve
onderwerping; een andere kant van zijn wezen is die van de rustige, experimenteele en wetenschappelijke waarnemer en onderzoeker, die min of meer
droog en dor van kritiek kan zijn, maar altijd het oog heeft op nut en
praktische toepassing. Uit beide komen voort tegengestelde, vaak een en ander
tegensprekende, soms elkander helpende en tot elkaar komende eigenschappen. Het
is niet gemakkelijk zelfs er een in de grond van het karakter zoo gewenscht
nuttig rendement van te maken. Op school kan hij verstrooid en afwezig zijn. De
gapingen of leemtes in zijn opgenomen kennis kunnen daar hinderlijke gevolgen
krijgen. Grootendeels zal de oorzaak daarvan liggen in zijn nog niet geheel
geconcentreerde overtuiging en wensch betreffende de toekomst. Deze is inderdaad
niet zoo gemakkelijk te zeggen met een enkel woord. Om daar even bij te blijven:
natuurlijk kan hij zee-officier worden. In dit geval zou ik hem willen aanraden de
M.S.D, te verkiezen boven dekdienst of administratie, ten eerste omdat daar het
militaire strijd-element op de achtergrond treedt en ten tweede omdat de
technisch meer uitgewerkte en sterker op de voorgrond tredende mechanische
kennis hem bekwaamheden doet ontwikkelen, die later, in het particuliere, meer
kans hebben tot hun recht te komen dan die van de militaire dekdienst. Voor die
M.S.D, en in het algemeen voor machinerieën bezit hij een aangeboren
behendigheid in de behandeling, geheel in de lijn van de persoonlijkheid,
hiervoren aangeduid. Bovendien bezit hij in zijn temperament een typisch
intuïtieve kijk op dingen, die soms als inventie of althans inventieve en
origineele toepassing voor den dag kan komen. Zooiets overbrugt dan ineens weer
alle gapingen in de tot zoover verwerkte leerstof. Munt hij op school niet uit,
dan acht ik dit geen reden om zich eenige zorg te maken. Het zou zelfs best
kunnen zijn, dat hij zijn schooltijd niet regelmatig beëindigde in een
volwaardig diploma en dat dit hem zelfs zou verhinderen zeeofficier te worden of
eenig ander ambtelijk emplooi te bereiken. Hetgeen mij aanleiding geeft
hierbij aan te teekenen, dat evenzeer als het 'regelmatige' ook het 'ambtelijke'
de hartgrondige tegenzin van zijn temperament heeft. Feitelijk zal hij zelf
uit groote verscheidenheid van mogelijkheden pas zeer spontaan en onverwachts
komen voor zijn eigen levenslust te vervullen mogelijkheden, waarvan hij
werkelijk iets goed weet te maken. Gezien de diepere gevoels-aard in zijn wezen,
zal ik mijn liever onthouden van suggesties omtrent mogelijk te volgen weg van
studie; maar ik wil toch vermelden, dat in zijn leven wel voor zal komen, dat
hij door uitvindingen of ingenieuse toepassingen grootelijks bij kan dragen tot
helpen of redden van menschen. Uit zijn neiging tot beschermen en bewaken kan
hij afleiden de capaciteit van besturen en regeeren. Overigens is hij geen
heerschzuchtig man, het is niet zijn zucht om te heerschen of te regeeren, veel
meer is dat de wensch zich ten nutte van de menschheid of van het algemeen toe
te leggen op een of ander praktisch werk, op welk niveau en in welke richting
dan ook. De grote verscheidenheid van richtingen zijner belangstelling maakt,
dat hij niet alleen in zeer verschillende richtingen bekwaam, behendig,
bruikbaar en zelfs knap kan zijn, maar ook, dat de moeilijkheid der keuze groot
is bij bijna alle beslissingen van belang in zijn leven. In zeker opzicht heeft
hij dat eerlijke, zakelijke, wetenschappelijke onderscheidingsvermogen, dat doet
proeven nemen en mogelijkheden erkent, men zou haast zeggen tot in het eindelooze, wat op den duur het eenig ware wetenschappelijk standpunt is, maar
wat alweer voor een praktisch en momenteel resultaat niet altijd een antwoord
geeft. Qu'y faire? Men moet dus ook hier van mij geen praktisch en onmiddellijk
antwoord verwachten. Een, misschien belangrijke mogelijkheid wil ik hier nog
vermelden: geoloog en dan vermoedelijk in betrekking bij de Koninklijke
Petroleum Mij. Deze situatie zou beantwoorden aan veel van zijn eigenschappen
en hem derhalve ook in veel opzichten wel bevredigen, hij anderzijds zou ook in
veel opzichten in zulk een positie kunnen voldoen. Zwerven en reizen ligt
vanzelf in zijn aard en zal hij zonder eenig bezwaar niet alleen, maar ook met
een zeker genot en temperamentale voldoening beleven. Zijn vrienden zijn alle
zijn officieele relaties en hebben, schijnt het, slechts een officieele,
formeele en formeel erkende, maar slechts aan de buitenkant gewaardeerde
beteekenis. Tot in zijn gevoelig innerlijk komen zij nooit, daar hebben zij geen
toegang. Een heel enkele oudere zal waarschijnlijk wel eens iets van hem
begrijpen. In het huwelijk zal hij in zeker opzicht wel een natuurlijke
aanvulling vinden, maar het is zeer de vraag of hij aan zijn partner ooit wel
voldoende polariteit bieden zal, en kan, met zijn 'unruly' persoonlijkheid, om
een gelukkig interieur en gezin tot stand te brengen. In verband met hetgeen in
de aanvang gezegd werd, is het waarschijnlijk, dat de vrouw en echtgenoote toch
voor hèm wel in het middelpunt van zijn belangstelling en levensinteresse zal
staan. Rijk wordt hij niet (tenzij hij een gefortuneerde vrouw trouwt) en
materialist is hij niet. Hij weet bij gelegenheid geniaal te smijten met geld en
het evenzeer geniaal te besteden aan bv. een uitvinding, is daartegen- over weer
merkwaardig zuinig en sober in volkomen verband met zijn gevoel en begrip voor
voornamen concentratie en zelfbeheersing Als men de balans van dit leven zal
opmaken, zal aan de zijde der activa weinig verschijnen, dat materieele,
geldelijk de persoonlijkheid ten goede komende,uiterlijke beteekenis heeft; veel
kan aan die zijde verschijnen, dat behoort tot een hooger niveau, een dieper
wezen, dat der gevoelens en ervaringen.
Rapport december 1939. Hooggeachte Heer, 'I'om's houding blijft wat speels. Zijn werk is veel te afhankelijk van voortdurende aansporing. Toch heeft hy wel wat gepresteerd in het afgelopen kwartaal. Bij Nederlands toonde hij veel belangstelling; hij kan en durft zelf te werken. Voor Frans waren zijn vertalingen onvoldoende. Voor Duits heeft hij hard gewerkt, ernstiger en zakelijker dan vroeger. De resultaten waren echter nog niet geheel voldoende. Hij houdt echter vol. Hij is vrij goed opgeschoten met Engels, al kan het nog wat v1otter. Over zijn werkhouding valt niet te klagen. Als Tom zijn Aardrykskunde lessen leert , wat helaas niet regelmatig het geval is, zijn zijn prestaties behoorlijk. In de laatste tijd werkt hij regelmatig aan zijn opdrachten. Voor Geschiedenis is hij levendig en belangstellend, maar hij kon wat accurater zijn. Voor Algebra blijft zijn werk oppervlakkig. Hij leert niet altijd zijn formules. Hetzelfde geldt voor Goniometrie. Voor Meetkunde heeft hij voldoende gewerkt. Zijn Stereometrie-stellingen moet hij beter leren. Voor Mechanica werkt hij slordig en leert hij zijn lessen niet voldoende. Ook voor Natuurkunde staat hij nog niet sterk. Zijn vraagstukken zijn echter wat beter, zodat hij op den duur wel een goede leerling zal kunnen worden. Zijn werkhouding is aanzienlijk verbeterd, hetgeen ook bij Scheikunde bleek, waar hij vrij behoorlijk werk leverde. Ook in de Biologielessen gedraagt hij zich beter. Hij is een rustige, prettige leerling, met behoorlijke belangstelling. Staatsinrichting is voldoende. Economie iets minder. Lijntekenen was goed. Handtekenen zwak voldoende. Sport ruim voldoende. Namens de leerkrachten van de Montessori afdeling , Hoogachtend uw Dr A.J. de Vletter
De stereotype foto die steeds van de kinderen van Tom en zijn zuster Olga van Marle werd gemaakt op de Catslaan. Vlnr; Maria, Henriette, Elsbeth, Hilda, Willem en Tom
De familie Strumphler is vanuit Amsterdam in 1939 naar de Borgerweg 5 verhuisd. In de tijd dat wij in Amsterdam woonden waren Sam en Fietje Strumphler goed bevriend met mijn ouders. Zo zagen ze elkaar veel op de tennisclub van Festina. Eerst woonden ze op de Euterpestraat 100. We konden vanuit ons raam aan de Michelangelostraat kijken op hun beneden huis op de Euterpestraat. (nu Gerrit van der Veenstraat geheten). Hier is hun oudste kind Toto in 1928 geboren, daarna zijn ze verhuisd naar de Schubertstraat waar hun dochter Adrienne (later mijn echtgenote) is geboren in 1931 en hun zoon Marlof in 1935. Mijn moeder werd als binnenhuis- en tuinarchitecte aangezocht hun huis en tuin in te richten. Het ontwerp voor de tuin van mijn moeder werd afgewezen. Sam Strumphler wilde persé een groot grasveld hebben waar op gesport kon worden. Zo werd de bekende tuinarchitecte Mien Ruys ingehuurd. Het huis is ontworpen door de architect Pieterse, de aannemer was de firma Reynierse.
Links: Mijn moeder in de tuin van de familie Strumphler aan de Borgerweg Aerdenhout, links van haar Fietje en rechts van haar Sam Strumphler. Rechts: Mijn moeder in het huis van de familie Strumphler, vlnr Moeder Ot, een goede vriend des huizes , Moeder Fietje ,met haar jongste zoon Marlof op haar schoot, Vader Sam, met daarnaast Toto en Adrienne.
In de zomer zijn we met de familie gegaan naar Les Praz een dorpje even boven Chamonix. We hadden daar een chalet afgehuurd
.
Links:'Onze' chalet in Les Praz de Chamonix met prachtig uitzicht op de Aiguille Verte en Dru. Rechts: Uitzicht van het balkon van onze chalet met de Aiguilles van Chamonix (Tekening H.Th de Booij)
Links: Een bruggetje op 5 minuten van onze chalet met uizicht op de Aiguille Verte. Rechts: op moraine van de Mer de Glace
Vele bergtochten gemaakt met mijn Vader. Eerst de Mont Buet(3096m), lange makkelijke wandeltocht. Eerst ijstechniek oefenen op de Glacier des Bosson door treden te hakken in het ijs
Oefenen op de gletscher
Vele wandeltochten .In onderstaande foto mijn moeder die erg last had van kortademigheid
Links: Moeder Ot op wandelweg boven Chamonix. Rechts: Elsbeth, Maria en Tom op het meertje even boven Chamonix
Er was vlak on schalet bij een heerlijk bergmeertje waar we zwommen en ook met een bootje roeiden.Een prachtig tocht met mijn vader en Franse berggids naar de Aiguille du Tour. Eerst geslapen in de berghut Albert Premier. Vroeg op, eerst over de gletscher en daarna via de granietrotsen naar de top zelf op 3542 meter hoogte. Prachtig uitzicht ook naar de Zwitserse Alpen.
Links: via de rotsen van de Aiguille du Tour naar de top op 3542 meter hoogte (Rechts)
Met mijn vader een wandeltocht gemaakt naar het bergdorpje Contamines aan de andere kant van de Mont Blanc. Mijn vader wou er naar toe omdat hij in 1914 met zijn ouders er was geweest. Ze zijn toen overhaast vertrokken in verband met het uitbreken van de eerste wereld oorlog. Ze moesten via Marseille met een boot naar Nederland reizen. Via een col hebben we in een oud huisje eerst geslapen en daarna ons tentje opgezet bij Contamines.
Onderweg tijdens de voettocht van Chamonix naar Contamines
Ons tentje bij Contamines
Het is begin augustus. Er zijn Alpenjagers bezig met oefeningen. Ze zeggen tegen ons de onheilspellende woorden. " La Guerre commencera bientôt .
Links: Monument voor de gevallenen Eerste Wereldoorlog 1914-1918 opname augustus 1939 Vlak voor begin Tweede wereldoorlog. (Toegevoegd in 2007 Rechts: Monument voor gevallenen 1e en 2e wereldoorlog opname september 2001 Begin 3e wereldoorlog?)
Mijn vader, gezien zijn slechte ervaringen in 1914, vertrekt alleen met de trein via Duitsland.
Vader wordt uitgewuifd bij zijn van het station Les Praz de Chamonix naar Nederland
De rest van de familie vertrekt een week later eveneens per trein via Duitsland
Een dag die ik niet gauw zal vergeten. Zondag 3 september. Ik was in de Sixhaven van Amsterdam met mijn vriend Maarten von Balluseck, zijn ouders en de familie Tusschenbroek op het punt om uit te varen, toen we hoorden via de radio dat Engeland en Frankrijk aan Duitsland de oorlog hebben verklaard. Het begin van de Tweede Wereld Oorlog.
Uit het dagboek van mijn grootvader
over het jaar 1939:
11 januari, Duitsland is zenuwachtig door het feit dat in
ruiten van kamers die direct of indirect in gebruik waren bij het Duitse
gezantschap in Den Haag en Amsterdam, kleine gaatjes zijn aangetroffen. Zelfs is
in één kamer een klein kogeltje gevonden. De Duitse officiële berichtgeving wijt
dit aan de Joden en de sympathie in in Nederland voor Joden gevoeld wordt, o.a.
gebleken door een rede van Colijn om de collecte aan te prijzen. Gelukkig
blijven wij hier kalm, maar men vraagt zich toch af: wat zit daar achter, achter
die bangmakerij. Von Balluseck vertelde mij onlangs dat Duitsland voornemens zou
zijn om als bij ons de sla rijp is plotseling de grenzen voor sla te sluiten,
waardoor aan het licht zou komen hoe wij economisch van Duitsland afhangen.
Helaas is dit laatste waar. Het maakt wel een eigenaardige indruk dat Duitsland
zo geprikkeld wordt door een kogeltje van enige millimeter middellijn.
Zondag 1 juli l939. Ik ben heden met Hilda naar Wijde Blik gereisd. In de
autobus zat ik naast een bekoorlijk fries meisje uit Makkum, genaamd Dijkstra,
dat er in de oude friese dracht meer dan bekoorlijk zou hebben uitgezien. De
politieke toestand is zorgelijk. Het schijnt dat Hitler plannen heeft met
Dantzig. Er worden troepen en kanonnen heengezonden. Halifax heeft weer een rede
gehouden die op Duitsers geen indruk maakt. Een paar dagen geleden sprak Winston
Churchill een somber gestemde rede uit, er op wijzende dat Engeland niet anders
kan doen dan oorlogvoeren, zo Polen wordt aangevallen. Intusssen blijft de
toestand te Tientsin onveranderd tenzij een verandering mag genoemd worden dat
de Engelsen zich niet meer zo veelvuldig meer op bevel van Japanse schildwachten
behoeven te ontkleden. Als 't misloopt ben ik van plan om naar Amsterdam te gaan
omdat ik daar al mijn werk heb. Een binnenlandse moeilijkheid is de ontslagname
van het Kabinet, dat niet eensgezind is over de zogenaamde ouderwetse of
nieuwerwetse manier van financiering. De ouderwetse wil een sluitend budget met
niet uitvoering van de plannen die men niet kan betalen uit de gewone
middelen. De Koningin droeg Colijn de vorming van een nieuw kabinet op. Hij is
onlangs 70 jaar geworden. Gisteren was ik op het Handelsblad, waar de heer
Boskamp de mening uitte dat iemand van 71 zoals Chamberlain niet premier mocht
zijn in de tegenwoordige omstandigheden.
22 aug. (te Amsterdam) Hedenmorgen meldden de couranten de totstandkoming van
een pact van non-agressie tussen Duitsland en de Sowjet-Unie. Dit is vooral voor
Polen zeer belangrijk en stelt ook Engeland en Frankrijk voor een moeilijk
vraagstuk.
26 aug. Nog geen oorlog. Gisteren is Jan van Stockum uit Giessen gekomen, brengt
de tijding mede dat alle mensen in Duitsland denken dat er geen oorlog komt,
maar dat toch Dantzig Duits wordt en de Corridor zal verdwijnen enz. enz.
28 augustus. Aan het ontbijt een warm gesprek met Jan van Stockum die
gelooft dat Engeland en Frankrijk zullen toegeven. Ik denk ook dat zoiets zal
gebeuren. Hilda niet. 2 u. namiddag. Na het aanhoren van een ongunstig luidende
radiomededeling komt het bericht van de algemene mobilisatie.
4 october. Vandaag vergadering Adderfonds onder leiding van Admiraal Quant.
Met hem gesproken over onze verdediging. Hij zegt dat deze nog naar niets lijkt,
dat er slechts een begin is gemaakt van een verdediging. Ook Herman Boissevain,
die luitenant van de veldartillerie is, uitte zich op een manier die niet veel
hoop geeft op een langdurig ophouden van een Duits leger.
1 nov. . Zaterdag ging ik met Hilda per auto naar Charles en Marie, die
nu wonen op Oost Witzand in de onmiddellijke nabijheid van hun vroegere
buitenplaats Witzand. Ik heb dit Witzand nooit mooi gevonden en de plaats zelve
klein en vervelend. Anderen vonden het echter een vorstelijk verblijf. Nu wonen
ze echter in een woning die men in vergelijking met Witzand zeer klein zou
kunnen noemen, die echter nog versierd is met dingen die vroeger Witzand
sierden, als de enorme tafel en de portretten van Vader, Moeder en van de groep
der kinderen enz.
5 november Gisteren naar de Hoop, die op de voormalige Marinewerf ligt
en woensdag buiten dienst gaat. Ik kom een Marinewacht tegen en merk op dat de
geweren op slordige wijze worden gedragen. En toch zegt Alfred dat er een
behoorlijke tucht is bij de Marine. Ik geloof dat die tucht nog zeer te wensen
overlaat. Het komt ook wel door het grote gemis aan zin voor decorum, een
eigenschap van ons Volk, waardoor vele officieren niet zien, niet kunnen zien,
of een man goed gekleed is of niet, of hij er goed bijstaat of niet. Bij het
leger zie ik veel dat mij hindert. Een marcherende troep gaat wel, maar de
houding van schildwachten bijv., de wijze van lopen, laat veel te wensen. Toch
is de houding en de tenue iets beter dan in l914 schijnt mij toe. De sport heeft
wel invloed ten goede gehad.
7 november. Intussen maakt ons land zich klaar voor een onderwaterzetting
op grote schaal. Alle mensen van Baarn, waar gevochten zal worden, moeten dan
naar Wieringermeer. Bé van Rijn, in haar mooie huis te Baarn, in doodsangst,
heeft gedaan gekregen dat zij zal worden gewaarschuwd en dan met eigen auto naar
hotel Duin en Daal kan gaan. Er staan aan het station een groot aantal veewagens
klaar, waarin de bevolking weg zal worden gevoerd.
19 november. De Simon Bolivar van de KNSM is op een mijn gelopen en
gezonken. Er zijn een 80tal vermisten, velen zijn ernstig of licht gewond. De
geredden zijn voor zover mogelijk naar Londen gebracht, waar het gezantschap het
Great Eastern hotel heeft ingehuurd. Alfred is naar Harwich.
3 dec. Alfred kwam vrijdagavond circa 8 uur en vertrok weer zaterdag per
vliegtuig om 8 uur 's morgens. Hij zag er vermoeid uit, heeft het ook druk gehad
met Simon Bolivar en Spaarndam. Hij vertelt o.a. dat de luitenant die bij het
grensincident te Blerik met de Engelse onderhandelaars van de Secret Service was
meegegaan, vergezeld had moeten zijn van een patrouille, maar dat hij voor die
patrouille uit is meegereden met de Engelsen. Deze zijn in de val gelopen die de
Duitsers hadden bereid. Het neerschieten van een Duits vliegtuig boven ons land,
in het Zuiden, geschiedde door één soldaat met één schot uit één karabijn. Hij
raakte de bestuurder waarop het vliegtuig tegen een boom vloog.
4 december. Naar het Handelsblad waar Planten [directeur van het Algemeen
Handelsblad] mij zegt dat een aantal officieren kamerarrest hebben wegens NSB of
Duitse neigingen. Dat het optreden tegen de NSB erg zacht is en dat deze
zachtheid misschien haar grond heeft in vrees voor Duitsland, dat men niet wil
kwetsen. Is De Geer een krachtige figuur vraagt men zich af. De geest van de
troepen is goed, zegt Planten, maar zal dit geest goed blijven als de
ontberingen komen?
Einde dagboek van mijn grootvader Han.
Herinneringen uit de periode 1935-1939, die ik anno mei 2007
heb opgeschreven.
Mijn ouders zijn in 1935 van drie hoog Amsterdam verhuisd
naar het rijke Aerdenhout. Mijn vader had een bescheiden inkomen bij de
Reddingmaatschappij. Ze leefden in feite boven hun stand. Hun vrienden in Aerdenhout waren bijna allemaal veel vermogender.
Wij drie kinderen hebben dat gemerkt aan het feit dat als er feestjes werden
gegeven, wij werden ingeschakeld om er voor te zorgen dat alles vlekkeloos
verliep. Toch hadden we een vast dienstmeisje in huis meestal uit Duitsland. Ze
sliep dan in het kleinste kamertje van ons huis. Er was ook een bellensysteem in
de keuken waarop de dienstbode kon zien welke kamer had gebeld. In de
eetkamer was er zelfs onder het kleed een belletje waarop mijn moeder hoefde te
trappen, zodat het eten binnen gebracht kon worden. Met Kerstmis kreeg dan het
dienstmeisje wat lekkernijen, die ze dan op haar kamertje mocht opeten. Ik
herinner me dat het maandloon 30 gulden was plus kosten inwoning. De tuinman die
dikwijls kwam kreeg 5 gulden per dag. Langs de deur kwamen de groetenman, bakker
etc
Ik had in die
tijd als beste vriend Hein van er Wal hij woonde in een groot huis op het Kopje
met een geweldige tuin en nog een tuinhuisje. In de bomen hadden wij hutten
gebouwd. We werden daarbij geïnspireerd door de film Tarzan . De wereld beroemde
zwemmer Johnny Weismuller speelde Tarzan en zijn vriendin Jane werd door Maureen
O'Sullivan gespeeld.
Wij slingerden dan ook met door ons gemaakte lianen van boom naar boom. Een keer ben ik naar beneden gevallen, gelukkig zonder ernstige verwondingen. Ik had een windbuks, maar mocht van mijn vader niet met loden kogeltjes schieten. Met de voorlader prikte ik in een aardappel en schoot op de ramen een aardappel kogeltje om te laten zien dat ik niet met loden kogeltjes schoot. Nauwelijks weg van huis verruilde ik de aardappel kogels voor echte loden kogeltjes. De pret was dan om straatlampen kapot te schieten. Op de Enschede weg vlak bij het huis van Hein was een straatlantaarn met twee peertjes. De kunst was om ze allebeide tegelijkertijd uit te schieten. Ik legde dan mijn buks op een tak van een boom om zuiverder te kunnen mikken. Eenmaal zag mijn vader, dat ik een lamp op de Catslaan, waar wij woonde, kapot schoot. Ik moest toen van mijn vader dit zelf aan de politie melden Een duidelijke afgang. Achter de tuin van Hein waren duinen waar we met en aantal vrienden oorlogje speelden, door met windbuksen op elkaar te schieten.. Ik kreeg zelfs en kogeltje door mijn hoed die ik had opgezet. Ook werd ik door de 'vijand' gevangen genomen en in het tuinhuisje vastgebonden. Ze hielden brandende kaarsen onder mijn benen . Gelukkig ben ik door de buurman de Heer Boom en zijn vriend, een man met een Texas hoed, bevrijd. Naast het huis van Hein woonde in een heel groot huis de Heer Carp. Hij had een wijnkelder waar we flessen uit stalen. Ik was de kleinste en moest me door een klein raampje wringen om een paar flessen te jatten. De achter buurman van de ouders van Hein van der Wal was Pierre van Son. Hij had een groot fazantenhok . Hein en ik hebben een keer gedanst op zijn hok waardoor er gaten ontstonden. We moesten voor onze wandaden boeten daar een bezoekje bij hen vol met onze excuses. Ik weet niet of wij de kosten voor de reparatie nog hebben moeten betalen. Wat grote indruk op ons maakte was onze vriend Hans Feierabend Hij was in Duitsland bij de Hitler Jugend geweest. Hij had een prachtig mes waarop 'Blut und Boden' stond. Ik denk persoonlijk dat wanneer mijn wieg in het Nazi Duitsland had gestaan ik zeer zeker me had aangesloten bij de Hitler Jugend.
Hitler Jugend 1938
In deze periode ging het niet bepaald goed op school. Ben ook eenmaal uit mijn leslokaal boven op zolder terug gezet naar een andere lokaal. Ik was een stoorzender. Ik mocht graag vechten. In een gevecht met Tijs Volker kwam ik terecht op zijn sleutelbeen dat brak.Ik moest me schijnbaar laten gelden.. We haalden veel kattenkwaad uit. Krijtjes gooien op het bord wanneer de leraar Beth (groot wiskundige bleek later) iets aan het opschrijven was. In ons gebouw was ook ondergebracht het AVIO waar Freddy Heineken op zat. Hij werd door zijn ouders, die in Amsterdam woonden in huis geplaatst van de heer Hondius in Bloemendaal. Ik weet nog goed dat hij in 1940 toen we op de Zijlweg in Overveen fietsen mij vroeg of hij met hem wilde handelen in vlees (zwarte handel dus). Ik heb dat niet gedaan. De handelsgeest van Freddy (later directeur van Heineken Brouwerij) was toen al duidelijk. Ik herinner dat we in het huis aan de Krayenestersingel in Heemstede van Ineke Schmidt (?) samen met Edith de Kadt (?) in het Nederlands woordenboek vieze woordjes opzochten. Mevrouw van Benthem Jutting was het hoofd van de afdeling AVIO . Op een keer hebben we haar in een kast opgesloten. Herman Cats (met als bijnaam Prikkie Kattenmepper) had als vriend Erik Rhodius. Ze haalden de dolste capriolen uit op de fiets op het schoolplein. Tijdens de lessen op de zolder van ons gebouw, stonden ze op een keer in de dakgoot naar ons te kijken! In het biologie lokaal hadden we een keer alle bunsenbranders aangestoken, toen onze biologieleraar Jordan binnen kwam. Op een keer kwam mijn klasgenoot Arnold Vigeveno triomfantelijk in de klas met een vulpendopje dat hij een paar dagen van te voren had ingeslikt en er nu was uitgekomen.
Veel huiswerk deed ik in die tijd niet. We spijbelden veel en kregen het soms voor elkaar om 8 uur in de week te sporten op de grasvelden en tennisbanen van het Kennemer Lyceum. Als ik mijn fiets in het schuurtje zette, haalde ik mijn schooltas er niet af, zodat ik de volgende dag weer met de niet aangeroerde tas naar school fietste. Wat heel bijzonder was van het Kennemer Lyceum dat er veel uitvoeringen van veel beroemde artiesten in de grote toneel zaal, zoals Jo Vincent, Harry van Os begeleid door Felix de Nobel en zelfs de beroemde goochelaar Larette, wiens goochelkunsten we probeerden te imiteren zoals het palmeren van een sigaret of speelkaart.
Goochelaar Larette
Sport was heel belangrijk Zo speelden heel veel wedstrijden maar we oefenden ook elke woensdag middag in de winter. In de zomer was alles tennis wat de klok sloeg, op BLTC in Haarlem. Vooral speelde ik veel met mijn vriend Richard Rahusen. Er waren veel winters met sneeuw en sleeden we van zowel van het Aerdenhoutse als het Bloemendaalse kopje .
Leraren van wie ik in die tijd les heb gehad: Voor Wiskunde Drs P.M. van Hiele, voor Nederlands H. Bovenkerk, voor Duits Mej H.C. Biele , voor Frans Mevr H.L. Spanjaard , voor Drs H.J. Jordan, voor Aardrijkskunde Drs G.J. Bredemeyer, voor Sport B Th A. van Baasbank en Th J.H. van 't Lam, voor Handenarbeid Jaap Zeepvat, voor muziek. P. de Nobel.
Heel veel plezier heb ik gehad van de pianolessen van Bruyel in
Heemstede, waar ik tussen de lunch van het Kennemer lyceum naar toe fietste. Mijn
zuster Elsbeth kreeg al eerder dan ik les aan huis van meneer van der Waard. Ik wilde daarna ook
pianoles krijgen. We hadden een bruine mooie vleugel merk Zimmerman. Ik heb in
de begin tijd niet altijd genoeg gestudeerd. Dat nam hij me gelukkig niet al te
kwalijk en begon dan zelf te spelen en moest ik zeggen in welke maat het stond. Ook vertelde
hij veel over de
componisten en zijn studietijd in Wiesbaden bij de beroemde pianist Walter
Gieseking. Die maakte met zijn studenten vele wandelingen, die kregen opdracht
zoveel mogelijk te herinneren wat ze tijdens de wandeling zagen. Als hij dat aan
iemand vroeg wat ze een een aantal minuten geleden hadden gezien..Als hij of zij het dan niet wisten ging hij helemaal
terug naar de plek. Zo deed hij het ook met de
muziek. Voordat ze het gingen spelen moesten ze het eerst van het blad lezen. Door
de partituur goed in zich op te nemen ging het spelen later veel beter volgens
hem. Had mijn pianoleraar mij steeds toonladders laten studeren en was
boos geweest op het feit, dat ik niet genoeg gestudeerd had, was ik er zeker mee
gestopt. Hij heeft me in de puberteit de liefde voor de muziek bij gebracht, waar
ik nu nog plezier van heb en nog steeds op 82 jarige leeftijd nog speel.
Ik had ook een opwindbare koffergramofoon waar ik vele klassieke platen op
draaide, zoals de Unvollendete Symfonie van Schubert of het 1e
pianoconcert van Tchaikowsky. Ik had platen van His Master's Voice met een wit
hondje dat voor een soort toeter zat. Ook Jazz vond ik heel mooi, zoals van Armstrong,
Duke Ellington. Het boek over muziek dat ik verslond was XYZ der muziek van
Caspar Höweler.. Als mijn ouders 's avonds niet thuis waren, ging ik met
een breinaald als stokje dirigeren bij kaarslicht. Ik speelde ook met mijn
schoolvriend Heinz Tillmans, die in Bloemendaal woonde en twee piano's had. We
speelden dan de sonate voor 2 piano's van Mozart of die van Christiaan Bach.
Vooral als mijn ouders 's-avonds uit waren ging ik bij kaarslicht muziek met met
partituur dirigeren, die ik via mijn koffergrammofoon hoorde. Vooral de 5e
symphonie van Tsaikowky was favoriet Als dirigeerstokje nam ik een breinaald van
mijn moeder.
In de lunchpauze ging ik dikwijls naar mijn klasgenoot Bob (Janus genoemd) van
der Linde. Daar hoorden we dan goede muziek via de Radio. (Bob is gesneuveld
tijdens een politionele actie in Ned. Indië en zwaar verminkt teruggevonden) .
We luisterden veel naar de radio zo ook naar de Bonte
Dinsdagavond Trein van de Avro en heb ik meegemaakt, dat Jonny Kraaykamp
in 1938 daar zijn debuut maakte.
Een herinnering die me te binnen schiet zijn de Noordwester
stormen, die op mijn slaapkamer raam beukten. Ik hoorde dan mijn vader met
de verschillende reddingsstations spreken via de telefoon, als er weer
reddingsboten naar schepen in nood waren gegaan. Op de Scheveninger Radio
hoorden we dan Mayday het noodsignaal voor de scheepvaart.(komt van het
Franse woord m'aider)
Ook herinner
ik me dat ik dikwijls door mijn Moeder op mijn fouten werd gewezen. Mijn vader
bemoeide zich niet veel met mij. Hij zat veel in zijn kleine werkkamer en
schreef daar o.a. vele kinderboeken. Mijn moeder was sterk gebrand op mijn tennis
prestaties en ging ook dikwijls mee naar de tennisclub club in Haarlem aan de Spanjaardslaan in den Hout. Ook tenniste ik veel bij de familie van Marken op de
Vondellaan. Ze hadden behalve een echte gravel baan ook nog een muurtje
waar ik tegen kon tennissen. Ook was vlak bij ons huis op de Enschedé weg een
tennisbaan van de familie Schicht. (De vader was een Duitser die noemde we Bollaug
omdat hij uitpuilende ogen had) Tijdens wedstrijden op het Kennemer Lyceum
konden we ook nog gebruik maken van de tennisbanen van de familie de Roos en de
familie Bierens de Haan (op hun landgoed Schapenduinen ) in Bloemendaal.
Een herinnering die misschien niet zo belangrijk lijkt is de
schok die ik kreeg toen ik bij de heuvel bij Elswout een koolmeesje met mijn
fiets dood reed..Trouwens het fietsen in haast 's-ochtends naar school was een
grote race tegen de klok. Ik zie de wijzers van de kerktoren klok bij Overveen
nog op een paar minuten voor negen staan. Het was inderdaad naar het Kennemer
Lyceum slechts een paar minuten. Het was altijd kantje boord.
In 1939 kocht ik in een boekhandel in Heemstede-Aerdenhout
een wereldatlas van uitgeverij Knaurs. Dit deed ik in verband met komende jaren
het wereld beeld drastisch zou veranderen.
Over seks werd niet of nauwelijks gepraat. Wel zei mijn
moeder dat ze kon zien aan mijn dikke lippen, dat ik masturbeerde. Samen met een
vriend hebben we het gezamenlijk gedaan, toen hij bij mij logeerde.