3.2. Financiering en dekking herstructureringskosten
De kosten van herstructurering van De Egelshoek zijn door Hilversum, inclusief grondsanering en inrichting van ca. 50 standplaatsen, begroot op euro 7.153.216,-- (f 15.763.614)
Daarin worden de volgende bijdragen en opbrengsten verwacht:
- ISV-bijdrage kleinschalige wwc's euro 998.316,-- (f. 2.200.000)
- verkoopopbrengst standplaatsen " 1.134.451,-- (f. 2.500.000)
- vertragingsrente diverse gemeenten 185.009,-- Cf. 407.706) euro 2.317.909,-- (f.5.108.000)
Af:afkoopsommen gemeenten met taakstelling euro 4.835.440,-- (f.l0.655.908) euro 2.452.682,--(f. 5.405.000
Resteert voor gemeenschappelijke rekening euro 2.382.758,-- (f. 5.250.908)
Het behoort tot de verantwoordelijkheid van de gemeente Hilversum met de haar toegemeten gelden de herstructurering van de Egelshoek tot uitvoering te brengen.
De manier waarop of het moment wanneer de diverse werkzaamheden door Hilversum ter hand worden genomen behoort tot de competentie van die gemeente. Alle voor- en nadelen die uit deze afkoopregeling voortvloeien komen ten gunste C.q. ten laste van de gemeente Hilversum (behoudens 'ongebruikelijke omstandigheden').
3.3. Consequenties deelnemende gemeenten
In bijlage I is een gespecificeerde raming opgenomen van de kosten en de verdeling daarvan over de diverse gemeenten. De voor- en nadelen voor de verschillende gemeenten ten opzichte van het goedgekeurde vereffeningsplan, blijken uit onderstaand schema.

Vorenstaand overzicht is inclusief renteverrekening (tot 1 juli 2002) wegens te late betaling van (reeds vervallen termijnen van) de vereffeningsbijdrage.

4. SPECIFIEKE ASPECTEN VOOR DE GEMEENTE WIJDEMEREN

Samengevat geldt voor de gemeente Wijdemeren hetgeen in onderstaande kolommen is aangegeven.

Voor de gemeente Wijdemeren geldt derhalve dat in totaal nog een bedrag dient te worden voldaan van euro 572.165.
In de voormalige gemeenten 's Graveland en Loosdrecht is een voorziening getroffen ter dekking van de nog te betalen gelden. Voor de gemeente Wijdemeren impliceert dit, dat thans kan worden beschikt over een Voorziening afkoopsom deconcentratie Egelshoek van in totaal euro 504. I 78. Voorgesteld wordt dit bedrag te benutten en de voorziening op te heffen en het restant bedrag van deze éénmalige uitgaven van euro 67.987 te dekken uit de post: Onvoorziene uitgaven gemeente Wijdemeren 2002.
5. VOORSTEL
Instandhouding van De Egelshoek is mogelijk mét realisering van de liggende taakstellingen (totaal 47) inclusief de groei.
De daaraan door Hilversum verbonden voorwaarden achten wij aanvaardbaar. Mitsdien stellen wij u voor met de gemeente Hilversum een overeenkomst te sluiten, strekkende tot:
a. realisering van de (rest- )taakstelling en afkoop van de verplichtingen door de gemeente Wijdemeren tegen een vast bedrag per standplaats van euro 52.185,-- Cf 115.000);
b. finale kwijting van alle financiële- en grondsaneringsverplichtingen, voortvloeiend uit het herstructureringsplan regionaal woonwagencentrum De Egelshoek; voorts stellen wij u voor te besluiten
c. voor dit doel een (restant) bedrag van euro 572.165 te onzer beschikking te stellen, met een dekking als volgt: euro 504.178 onttrekken uit de Voorziening Afkoopsom Deconcentratie Egelshoek en euro 67.987 te onttrekken uit de post Onvoorziene uitgaven Wijdemeren 2002 één en ander door vaststelling van de op deze aangelegenheid betrekking hebbende begrotingswijziging;
d. over te gaan tot opheffing van de Voorziening Afkoopsom Deconcentratie Egelshoek zoals die in de begroting van de gemeente Wijdemeren voorkomt.
De commissies voor Ruimte en Economie en Bestuur en Middelen zijn omtrent dit voorstel gehoord. De commissies adviseren in te stemmen met het voorstel.
Burgemeester en wethouders van WIJDEMEREN. de secretaris M.J.A. van Rhijn, de burgemeester, O. van Diepen..

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Hoofdstuk 2. Ontruiming woonwagencentrum Leyweg, Den Haag

Persoonlijke ervaringen tijdens de gewelddadige ontruiming van het woonwagencentrum aan de Leyweg in Den Haag van Woensdag 11 december tot en met vrijdag 20 december 2002.

Maandag 9 december 2002  Al zappend rustig in mijn stoel zittend voor de TV, word ik om kwart voor negen 's-avonds gebeld door een verontruste Sani Kames van het woonwagencentrum Leyweg. De bewoners hebben vandaag een nieuwsbrief van de gemeente Den Haag ontvangen met de volgende zinsnede:
Start verhuizing op 11 december. Omdat de rechter uw eisen heeft afgewezen heeft de gemeente Den Haag maatregelen getroffen om tot ontruiming over te gaan van het woonwagencentrum aan de Leyweg.
Ook krijg ik een fax met de brief van 28 november 2002 van de advocaat van de bewoners Mr. H. Koning aan de advocaat van de Gemeente Den Haag Mr. D.H.de Witte. De inhoud van deze brief staat wel in schril contrast met bovengenoemde nieuwsbrief.
"De bewoners lieten mij weten dat zij buitengewoon teleurgesteld zijn over de uitspraak van de Voorzieningenrechter in de Rechtbank te 's-Gravenhage. Desalniettemin zijn de bewoners de mening toegedaan, dat zij dit vonnis dienen te respecteren. Het vorenstaande houdt derhalve in dat de bewoners hun medewerking zullen verlenen met betrekking tot een vrijwillige verhuizing van de locatie aan de Leyweg naar de locatie aan de Noordweg alhier. (…) Alvorens te gaan verhuizen stellen de bewoners voor om op korte termijn met een vertegenwoordiger van de Gemeente 's-Gravenhage overleg te voeren. (…) Teneinde bovenstaande voorgestelde minnelijke verhuizing te kunnen voorbereiden en mogelijk te maken, (...) stellen de bewoners voor om de verhuizing na de komende feestdagen, en, vanaf aanvang tweede week januari 2003 te laten plaatsvinden".
Aangezien ik hier geen touw meer aan vast kan knopen van deze twee tegenstrijdige berichten, zeg ik tegen Sani Kames, dat ik de volgende ochtend rond 11 uur op het Centraal Station van Den Haag zal aankomen, alwaar hij mij zal afhalen.

Dinsdag 10 december 2002 Na een rusteloze nacht kom ik rond 11 uur op het Centraal Station aan en ja daar staat mijn vriend Sani Kames. Het eerste wat hij zegt: "Het is afgeblazen. De gedwongen verhuizing gaat niet door en wij mogen vrijwillig verhuizen".In de auto op weg naar het centrum, laat hij mij drie faxen lezen van hun advocaat Mr Koning met de geruststellende mededelingen:
De eerste fax is van 10 december 10:08 en gericht aan Mr Witte de advocaat van de Gemeente Den Haag:"in bovengemelde, mededeling kan ik u mededelen, dat gisteren namiddag de heer Genet*) mij heeft verzocht hem te bevestigen dat de bewoners van het kamp Leyweg alsnog hun vrijwillige medewerking zullen verlenen aan de verhuizing naar de locatie Noordweg". *)Louis Genet is uitvoerder en organisator van de verhuizing namens de gemeente Den Haag.
De tweede fax is van Mr Koning aan de Heer Genet van 10 december, waarin o.m staat: "in vervolg op het gisteren namiddag met u gevoerde telefonisch onderhoud in bovengemelde aangelegenheid kan ik u bij deze bevestigen dat mijn cliënten mij nogmaals bevestigd gevolg te geven aan de door de bestuursrechter in de rechtbank alhier gewezen beschikking in dier voege dat zij medewerking willen geven aan een vrijwillige verhuizing van de locatie Leyweg naar de locatie Noordweg. (…) Tenslotte verzoek ik mij te bevestigen, dat er op 11 december 2002 geen gedwongen verhuizig zal plaats vinden".
De derde fax is van 10 december 10:27 van Mr. Koning aan Sani Kames in zijn functie als voorzitter van de Vereniging Leyweg Bewoners (opgericht 12 april 1997), is nog positiever van inhoud:"in vervolg op het gisteren met u en de overige bewoners gevoerde onderhoud kan ik u mededelen dat ik inmiddels uitvoerig telefonisch overleg heb gepleegd met mevrouw H. Hijmans*). Mevrouw Hijmans heeft mij medegedeeld dat zij alsnog overleg heeft gevoerd met wethouder Hilhorst en heeft weten te bereiken dat er op 11 december geen gedwongen verhuizing zal plaats vinden doch dat aan de bewoners de mogelijkheid wordt geboden om zelf te verhuizen. (…) Wethouder Hilhorst heeft mevrouw Hijmans bevestigd dat hij ook aan haar zal bevestigen, dat er op 11 december a.s. geen gedwongen verhuizing zal plaatsvinden. Het vorenstaande brengt derhalve wel met zich mee dat de bewoners de verhuizing thans zelf dienen te regelen. *) mevrouw Hijmans is raadslid van de gemeente Den Haag voor de Socialistische Partij.
Aangekomen op het centrum, zie ik allemaal vrolijke gezichten. De brief van de advocaat is met gejuich ontvangen. Na enkele uren in de wagen van Sani en zijn vrouw Griet te hebben gepraat met vele bewoners, komen er ook ongunstige berichten door, namelijk dat alles voor de 20^ste december moet zijn verhuisd. Iets wat op basis van vrijwilligheid natuurlijk onmogelijk is. Rond half drie zien we op teletekst het volgende persbericht van de gemeente Den Haag op het scherm verschijnen:
2002-12-10: Laatste bewoners Leyweg alsnog bereid mee te werken aan verhuizing. De overgebleven bewoners van het woonwagenkamp aan de Leyweg hebben maandavond 9 december via hun advocaat Koning aan de gemeente laten weten dat zij bereid zijn vrijwillig te verhuizen. De verhuizing start op woensdag 11 december en zal naar verwachting een week tot tien dagen in beslag nemen. De gemeente heeft de regie van de verhuizing in handen en bepaalt de volgorde van de verhuizing van de wagens en de plek waar ze worden geplaatst. De bewoners ontvangen een verhuiskostenvergoeding van 2500 Euro.
Mijn eerste reactie is dat een vrouw zwanger is of niet, maar niet een beetje zwanger. De eerste zin staat namelijk in een schril contrast met de volgende zinnen waaruit zonder meer staat te lezen, dat het woord vrijwillig niet serieus genomen kan worden.
Sani Kames, Dries Middeljans (eveneens bestuurslid van de Vereniging Woonwagenbewoners Leyweg) en ik (als hun adviseur) zijn in de auto gesprongen om aan Mr Koning nader uitleg te vragen. We worden meteen door hem ontvangen rond half vier. Daar wachtte ons de jobstijding. De heer Koning zegt dat de fax van hedenochtend, waarin jullie vrijwillig kunnen verhuizen, is gebaseerd op lucht. Hij heeft namelijk een fax van Mr Witte ontvangen, gedateerd 10 december 2002 12.57, met de volgende onheilspellende zin:

" Dank voor uw fax van hedenochtend met daarbij gevoegd de fax aan de heer Genet. Uw brief/fax aan de heer Genet kan tot misverstanden leiden, zodat ik u als volgt bericht. Van een daadwerkelijke vrijwillige ontruiming, waarbij de bewoners zelf voor de verhuizing zorg dragen kan geen sprake meer zijn".

Dat kwam bij ons aan als een mokerslag. De advocaat Mr Koning was ook sprakeloos en zei dat hij nu niets meer voor ons kon doen. Daar sta je met je goede gedrag. Hij gaf ons nog en paar notities mee van persmensen, die hem gebeld hadden voor commentaar. Hij vroeg of wij dat verder willen afhandelen. Nog even langs het stadhuis om het persbericht op te halen, dat we op teletekst hadden gelezen, om te zien of het dezelfde tekst was. We zagen inderdaad dat het klopte. Via het mobieltje gebeld naar het centrum om de mensen op te roepen voor een vergadering rond zes uur in het clubgebouw aan de Leyweg.In deze vergadering heb ik de brief van de gemeente Den Haag voorgelezen. Dit komt keihard aan. Als enige schrale troost is het woord vrijwillig in het persbericht. Ik krijg de toestemming om de gemeente Den Haag namens de bewoners mede te delen dat zij zelf woensdag 11 december zullen beginnen met de verhuizing, in de ijdele hoop, dat er misschien nog iets ten gunste zou kunnen veranderen. In de late avond heb ik namens de bewoners een brief/fax aan gemeente Den Haag t.a.v de Burgemeester drs W.J. Deetman geschreven met de volgende inhoud:

Den Haag, woensdag 11 december 2002, 0.00 uur
"We hebben de eer U mede te delen dat wij heden Woensdag 11 december 2002 zijn begonnen met de verhuizing van het woonwagencentrum Leyweg naar de nieuwe locatie Jan Hanlostraat (Noordweg) in Uw gemeente. Deze datum hebben wij U reeds recentelijk namelijk op maandag 9 december jl. medegedeeld, via onze advocaat de Heer Mr H. Koning. Wij zijn zeer verheugd om van U te vernemen, volgens het door U dd. 10/12/'02 uitgegeven persbericht, dat U akkoord bent gegaan met ons herhaald verzoek om deze verhuizing geheel te laten geschieden op basis van vrijwilligheid. U kunt er op rekenen, dat wij alles, wat in ons vermogen ligt, in nauw overleg met uw ambtenaren, zo soepel mogelijk te laten verlopen. Terugkijkend op de 6 jaren, die achter ons liggen, kunnen we spreken van twee overwinnaars
ten eerste U als Gemeente, die er naar heeft gestreefd om ons zo dierbare woonwagencentrum te doen verplaatsen en dat nu uiteindelijk zijn beslag heeft gekregen en
- ten tweede de Vereniging Woonwagenbewoners Leyweg, die sinds 1997 heeft geijverd om de verhuizing op basis van vrijwilligheid te laten geschieden.

De reden, dat wij precies op woensdag 11 december 2002 zijn begonnen met de verhuizing is gelegen in het feit, dat wij gehoor geven aan de beslissing, die de Rechterlijke Macht heeft genomen, namelijk dat op deze datum de verhuizing zal dienen te geschieden en dat alle juridische mogelijkheden zijn uitgeput, zodat wij dit besluit dienen te rechtvaardigen eerbiedigen, we leven namelijk in een land waar de Rechterlijke macht in onze Rechtstaat in deze het laatste woord heeft (de Trias Politica). De Wetgevende macht had reeds op 5 juni 1997 tijdens de raadsvergadering het besluit genomen om het centrum te doen opheffen. Toen was er nog Uw wethouder, die bij zijn standpunt bleef om uiteindelijk het wapen van 'Ultimum Remedium' te hanteren. Het verheugt ons daarom, dat dit 'pistool' door U ter zijde is geschoven. Zoals U zich nog zal herinneren werd deze symboliek tijdens de genoemde raadsvergadering gebezigd. Inmiddels verblijven wij, met de gevoelens van de meeste hoogachting.
Uwe dw. De Vereniging van de Woonwagenbewoners Leyweg (opgericht 15 april 1997) . Namens deze, de adviseur van de Vereniging Woonwagenbewoners Leyweg. Dr Tom de Booij.

Woensdag 11 december 2002 Sani en ik hebben nog tot rond 1 uur 's-nachts wat gefilosofeerd over het leven en nog vele andere zaken. Ik wil op de bank slapen, maar daar kwam niets van in. Zijn vrouw was al bij haar zuster gaan slapen en hij gaat op de bank slapen ik moet of ik wil of niet in hun gezamenlijk bed slapen. Van slapen komt niet veel. Misschien een half uurtje weggedommeld. Om half acht staat de heer Zwaan van radio West al voor de deur. Hij wilde van ons horen wat we nu gingen doen. We zeiden dat wij al begonnen waren met het verhuizen. Ook Marc Konijn van de Haagsche Courant wil het naadje van de kous weten. Rond kwart over acht komt mevrouw Hijmans het raadslid van de SP, die sinds jaren zeer betrokken is geweest met het lot van de bewoners en zich sinds 1997 fel heeft gekeerd tegen een gedwongen verhuizing.

Hier sliep ik in de woonwagen van Sani en Griet Kames in de nacht van 10 op 11 december 2002. Alle tuinspullen zijn kapot gemaakt en opgebrand door de ME om ze warm te houden, inclusief de oude klompjes, hengel en tuinhek van Sani.

Het is een bitter koude ochtend, met een snerpend oosten wind lijkt het veel kouder dan 10 graden onder nul. Wat we verwacht hebben gebeurde niet, namelijk dat de ME in alle vroegte zou komen. Rond negen uur loop ik op de Leyweg en zie daar opeens een hele lange stoet ME busjes aankomen. Even later springen er allemaal zwarte mannetjes en vrouwtjes uit. Het lijkt net op een James Bond film. Het is angstaanjagend. Een commandant blaast op een fluitje en zo stormen tientallen met lange latten gewapende ME het centrum op om het te bezetten. Het geheel wordt door een camera ploeg van TV West vastgelegd. Het roept bij mij ogenblikkelijk beelden op, die ik had meegemaakt tijdens de tweede wereldoorlog, inclusief concentratiekamp Amersfoort. Behalve de mobiele eenheid is er ook nog een arrestatieteam van de politie.

Foto's van de ontruiming van de Leyweg op 11 december 2002 die voor zich zelf spreken

Tractoren beginnen met grote dranghekken om bepaalde delen van het centrum te plaatsen. Hijskranen en ander groot materiaal;   waaronder de Mammoet wagen worden in stelling gebracht. Ze willen 24 uur per dag doorgaan met 4 ploegen. De hele operatie moet vrijdag 20 december 2002 om 12 uur zijn afgerond. Grote schijnwerpers werden opgesteld om ook 's-nachts te kunnen doorwerken.

Kind over hek door behulpzame politieagent rond middernacht

Sani loopt steeds rond om de bewoners te kalmeren en hun op het hart te drukken, dat ze geen geweld moeten gebruiken of bedreigingen uiten. Het vraagt wel heel veel van de bewoners als je wordt bloot gesteld aan zoveel geweld en zoveel provocatie. Ik ben er vast van overtuigd, dat de gemeente Den Haag er vast op gerekend heeft, dat de bewoners zich gewelddadig zouden verzetten. Dit zou hun natuurlijk prima zijn uitgekomen en had de inzet van zulke grote politiemacht kunnen rechtvaardigen. Rond twaalf uur komen de kinderen van school. Sommige mogen niet meer naar hun eigen wagen. Bij drie wagens zijn ambtenaren binnengekomen met een brief van uitzetting, met de mededeling dat de bewoners binnen 24 uur weer over hun wagen op de nieuwe locatie kunnen beschikken. Ze hebben maar heel kort de tijd om wat spulletjes mee te nemen. Zo vraagt een moeder of de ME een speen uit haar wagen wil halen, omdat ze die in alle haast had vergeten mee te nemen. Dat staat nog steeds op mijn netvlies gebrand, toen even later een ME deze speen door het raster van het hek aan de moeder gaf. Ook het vreemde beeld, dat kinderen in het afgerasterde gebied gaan voetballen met de ME.

Ook 's nachts werd door gegaan met de ontruiming van de Leyweg

Alles was onwerkelijk en spookachtig, vooral wanneer het donker wordt en de schijnwerpers de wagens verlichten, die worden opgetakeld. Ik ben nog even binnen gewipt bij een familie, die hadden gehoord, dat ze binnen een uur hun wagen moesten verlaten. Ze zitten aan tafel met ook een kind van twee jaar in een kinderstoel. De kerstboom lichtjes branden. Ik heb ze sterkte toegewenst en ben weer terug gegaan naar de wagen van Sani. Ik heb het toen te kwaad gekregen en ben als een klein kind gaan huilen over zoveel leed en verdriet aangedaan bij deze mensen zo vlak voor kerstmis. In de wagen van Sani zitten twee raadsleden Helga Hijmans van de SP en Joris Wijsmuller van de Haagsche Stadspartij. (Later heeft ook Ingrid Gyömörei van de SP haar belangstelling getoond, verder hebben we niemand van de raad van de gemeente Den Haag gezien of gehoord).
Er is natuurlijk nog veel meer verschrikkelijks gebeurd, maar ik vertel alleen wat ik zelf heb meegemaakt en niet van horen zeggen. In een later stadium als alles weer min of meer tot bedaren is gekomen, ben ik van plan om de ervaringen van de bewoners op te tekenen. Sani brengt me naar het Centraal Station. Met een warme omhelzing nemen we ontroerd afscheid van elkaar. Het meest verschrikkelijke van de hele dag is misschien nog toen ik in de intercity trein binnenkom en zie hoe de kantoormannetjes en vrouwtjes strak voor zich uitkijken. Ik wil het uitgillen: "Weten jullie wel dat ik net uit de oorlog kom en wat ik allemaal vandaag heb gezien en meegemaakt". Ze zouden me dan meewarig hebben aangekeken en misschien de conducteur hebben gewaarschuwd om me te kalmeren. Het is ook onwezenlijk om in mijn veilig verwarmde huis bij mijn vrouw in Baarn terug te komen. Van slaap komt weer bitter weinig terecht.

Donderdag 12 december 2002 Gespannen wacht ik berichten uit het centrum af. Rond half een 's-middags belt Sani mij om te zeggen, dat ze gestopt zijn met de ontruiming. Misschien willen ze toch de zaak afblazen. Ik ben meteen in mijn auto gesprongen en kom een uur later in het centrum aan. Het blijkt alleen dat ze hun plannen van uitzetting hebben gewijzigd. De verhuizing verloopt kennelijk te langzaam. In plaats van 24 uur worden een groot aantal wagens tegelijkertijd aangezegd om hun wagen te verlaten en dat ze pas na drie dagen hun wagens terug zouden krijgen. Ook de wagen van Sani is aan de beurt. Wat ik toen zag tart alle beschrijving. De ME hebben vuurtjes gemaakt om zich warm te houden. Zo moet het houten hek rond de wagen van Sani het ontgelden evenals oude klompjes uit zijn schuur en zijn hengel. Ik vraag aan Sani, terwijl we dit aanschouwen wat hij denkt: "Het is een ramp, maar we blijven lachen".

Wanhopige vrouwen en kinderen in de snerpende kou

Zo wordt wagen voor wagen opgetakeld. Alle stoepjes terrasjes, tuintjes rond de wagens worden vernield. Al het puin wordt op grote hopen gegooid. Het lijkt wel of er een bombardement heeft plaats gevonden. Het is ook aangrijpend, hoe we woensdag nog rondom de kerstboom van een wagen lekker een bakkie koffie zaten te drinken met mensen, die uit hun wagens waren gezet en hoe vandaag deze wagen wordt opgetakeld en we weer in een andere wagen bij elkaar gaan zitten. Moe en verdrietig ben ik weer naar Baarn gereden.

Vrijdag 13 december 2002. Ik ben thuis gebleven. Misschien nog wel erger dan op het centrum te zijn, want lopend door het rustige Baarn en wetende dat niemand in de straat weet wat er nu in Den Haag is gebeurd. Sani belde een paar keer. Het blijkt dat op het nieuwe centrum alles nog een puinhoop is. Geen enkele wagen is nog aangesloten Ze hebben zelfs andere sloten aangebracht, zodat niemand in zijn eigen wagen kan komen. Via het internet bestudeer ik de artikels over de verhuizing in de Haagsche Courant. Trouwens de enige krant naar mijn weten die over de gedwongen verhuizing heeft bericht. Duidelijk perscensuur heeft plaats gevonden. We hebben vele radio en tv programma's gebeld of ze er iets van willen maken, zoals o.a. 'Het hart van Nederland'. De media worden overstroomd met telefoontjes, maar geen allen zien ze er brood in. Enkele bewoners belden Willebord Frequin, maar die wil wel voorrang geven tegen betaling van 15.000 gulden. Het artikel van Marc Konijn is nog het enige positieve wat ik heb kunnen lezen. Hij was woensdag al op het centrum voor de ME en heeft alles direct kunnen meemaken en ook hij was ontzet wat hij allemaal te zien kreeg. We geven hier zijn artikel weer omdat het op een juiste wijze de gang van zaken weergeeft

Artikel uit Haagsche Courant van 12-12-2002 'Mensen op dit kamp hebben oorlog meegemaakt' door Marc Konijn
De gemeente Den Haag heeft woensdag met een grote politiemacht het woonwagencentrum aan de Leyweg bezet. De bewoners worden de komende tien dagen onder dwang verhuisd naar de nieuwe locatie aan de Noordweg. Een dag bij de kampers.

De burgemeester van Den Haag W.J. Deetman

DEN HAAG | "Het lijkt hier wel een gevangenis. Een hek op twee meter van mijn raam. Ben ik lekker mee."Het is de eerste dag van de ontruiming van het kamp. De vrouwen van het woonwagencentrum aan de Leyweg klitten bij elkaar, buiten, ondanks een ijskoude wind. Zij staan voor het hek dat in razend tempo wordt opgetrokken en hun kamp in drieën deelt."Ik werd gebeld door school", begint de een. "Wat er aan de hand was. De kinderen waren helemaal van streek. Wat wil je ook, met zo'n inval. Al die politie hier. Het leek wel oorlog.""En dat hek dan?", gaat de buurvrouw verder. "Waarom moet dat nou? De oude mensen op dit kamp hebben de oorlog meegemaakt. En dan dit. Ik vind het heel erg."Even na negenen stormt een grote politiemacht het woonwagencentrum aan de Leyweg binnen. De Mobiele Eenheid (ME) neemt haar posities in. Een aanhoudingseenheid staat paraat. De gemoederen lopen even hoog op. Maar Sani Kames, behalve voorzitter van de bewonersvereniging de leider van het kamp, stuurt zijn mensen weg van het blauw. "We hebben niets aan heibel", legt Kames even later uit. "Dat geeft alleen maar een alibi om te meppen." Rustig blijft het, de rest van de ochtend. De in streng gelid staande ME'ers klonteren langzaam samen in groepjes. Een sigaret wordt opgestoken. Bewoners beginnen rond te kuieren en kinderen trappen, met wat ME'ers, tegen een bal. In zijn schuur achter de woonwagen schuift Kames de rotzooi aan kant. Een plastic tafel en stoelen worden neergezet. Zijn vrouw Griet, weer wat tot bedaren gekomen, komt met koffie en koekjes. Het vergaderhok, doopt Kames het optrekje. De een na de ander komt binnen. Wordt er nou wel of niet ontruimd?

Dan is er ineens actie. De Haagse wethouder Hilhorst is op het centrum. In het oude clubgebouw drommen tientallen mannen samen. Hun gezichten staan strak. Hilhorst zit, moederziel alleen, aan een oude tafel, sigaret in de hand. Tegenover hem advocaat Koning, namens de bewoners. Kames blijft staan en bewaart, met een enkel gebaar of een enkele blik, de orde. De jurist brengt zijn bezwaren: over de inval, over de gedwongen verhuizing, waarom de bewoners nog steeds van niets weten. De stadsbestuurder zegt te zullen overleggen. Uren later komt het definitieve oordeel: de actie wordt doorgezet. Een man met een plattegrond loopt het terrein op en inspecteert de woonwagens. Twee mannen, zwartleren jas, norse blik, lopen als een schaduw achter hem aan. "Bodyguards", weet bewoner Marco zeker. "Freefighters uit Amsterdam. Wat dat niet kost!" Het kamp is in drie delen verdeeld. Deze dag staat deel één nog op de rol, met vijf woonwagens. De zon staat al laag in het westen, als nog begonnen moet worden aan de verhuizing van de eerste woonwagen, van Wieteke Wolters. "Ik ben benieuwd hoe ze dat aanpakken. De caravan moet worden opgetakeld, waterpas gezet en aangesloten op water en gas. Dat lukt nooit voor acht uur. Dan moet de kleine naar bed. Ik weet nog niets. Maar ja, je bent machteloos. Ik wacht maar af."
Vandaag horen we een heel ander geluid in de Haagsche Courant. "Deetman: veel politie nodig bij kamp Leyweg"
Juist de grootte van de groep zorgt ervoor dat de verhuizing niet escaleert. Dat zei hij tijdens de gemeenteraadsvergadering. Geweld moet zoveel mogelijk worden vermeden, vindt Deetman. "De driehoek (korpsbeheerder, korpschef en hoofdofficier van justitie red.) bepaalt de mankracht. Bij te weinig bestaat het risico dat het geweld vrij fors wordt".

Verwoest terras voor woonwagen, die later door de verhuizing door midden is gezaagd. Ook de aanbouw is er afgezaagd. De wagen is total loss verklaard.

De plaats waar de woonwagen van de vorige foto heeft gestaan en wat er van overbleef. De verhuizingen gaan ook 's nachts door. Alles zeer spookachtig en onwerkelijk.

Zaterdag 14 december 2002 Weer centrumwaarts met de auto gegaan. Steeds meer wagens zijn weggetakeld, maar op de nieuwe locatie is alles nog een puinhoop. Ik bel mijn juridisch adviseur Erik van der Maal in Baarn voor bepaalde vragen over de procedure van uitzetting. Nauwelijks heb ik de telefoon neergelegd of hij belt terug en zegt naar het centrum te komen en ja hoor, enkele uren later staat hij voor de wagen van Anthony Foulon. Hij geeft vele goede adviezen. Ook in de toekomst wil hij hun juridisch advies blijven geven.

Juridisch adviseur Erik van der Maal (rechts) komt uit Baarn om advies te geven aan de Anthony Foulon

In de Haagsche Courant van 14 december 2002 zien we dat de toon die gisteren al werd gezet door Deetman nu stevig wordt doorgezet.

Weinig steun voor SP in strijd Leyweg, door Ellen den Hollander

DEN HAAG | De Haagse SP-raadsleden laten zich te veel meeslepen door hun emoties bij de verhuizing van de woonwagenbewoners aan de Leyweg. Veel gemeenteraadsleden hielden daarom donderdagavond hun mond stijf dicht tijdens het door de Socialistische Partij gewenste debat.
"We willen niet meezeuren met de SP", oordeelt A. Mulder van de VVD. Hij vindt het 'schandalig wat deze partij doet.' Raadslid I. Gyömörei loopt volgens hem 'rotzooi te schoppen' om niets. "Er wordt gewoon een raadsbesluit uitgevoerd van twee jaar geleden. De bewoners moesten weg en als ze dat gewoon hadden gedaan, dan was er niets aan de hand geweest." Mulder vindt dat de burgemeester en wethouder Hilhorst het goed doen. "We moeten ze nu niet voor de voeten gaan lopen. Als er excessen zijn, dan horen we dat toch wel." Ook D66 vond het al even onnodig om in discussie te gaan over de verhuizing. "Het is nog veel te vroeg", aldus fractievoorzitter R. van Lente. *)"De tactiek om met groot materiaal aan te komen is bedoeld om geweld te voorkomen." De PvdA zag er evenmin brood in om te debatteren over de politie-inzet. "Deze verhuizing is een logisch gevolg van een besluit dat de gemeenteraad al veel eerder heeft genomen", aldus T. van Nimwegen. De uitleg van burgemeester Deetman over de hoeveelheid mankracht vindt zij 'afdoende'. Medezwijger was CDA-fractievoorzitter A. Hartman. "De SP vist in troebel water", vindt hij. Hartman heeft zelf slechte ervaringen met de woonwagenbewoners: zo heeft hij de wethouder enkele keren gevraagd nogmaals met de bewoners aan tafel te gaan zitten. "Op voorwaarde dat zij niet naar de rechter zouden stappen. Wat bleek? Ze waren toch naar de rechter gegaan. Hartman was dus gepiepeld." Kwaad: "En wat doet de SP? Die vraagt een interpellatiedebat aan. Dat is niet netjes." Ze vraagt ook nog eens naar de bekende weg. "Iedereen kan bedenken waarom je foto's en video-opnamen maakt. Omdat je anders schadeclaims aan je broek krijgt."De redenering dat de woonwagenbewoners best zelf voor de verplaatsing hadden kunnen zorgen, is belachelijk in de ogen van Hartman. "Er is een bedrijf in Nederland dat dat kan. Dan kan de gemeente zeggen: 'Laat je wagen maar verplaatsen en stuur een rekening'. Of je kunt een deal sluiten met dat bedrijf om er dertig te verplaatsen. Dat laatste is gebeurd."Verbazing over al dat zwijgen bestaat bij de ChristenUnie/SGP. "Opmerkelijk dat er geen reactie is gekomen van GroenLinks, D66 of CDA", vindt W. Pijl. "Ik vind de verhuizing met zoveel politie in schrille tegenstelling met een verhuizing op basis van vrijwilligheid." Het zijn heus niet allemaal lieverdjes, geeft Pijl toe. "Ik ben niet zo naïef om dat te denken. Er zijn ook mensen die geen lieverdjes zijn, die toch een mate van redelijkheid hebben. Machtsvertoon kan ook agressie oproepen. Het valt nog mee dat er geen waterkanon aan te pas is gekomen."
De SP was niet bereikbaar voor commentaar.
*) In dit verband is wel aardig om te vermelden, dat toen bewoners van de Leyweg drs van Lente telefonisch vroegen hoe hij dacht over gedwongen verhuizing, hij in april 1997 het volgende antwoord gaf: "Ik ben absoluut tegen gedwongen verhuizing". Niets is veranderlijker dan een mens. Zie hiervoor in de nieuwsbrief van de Vliegende Egel van maandag 21 april 1997.

Laat met Erik van der Maal naar Baarn teruggekeerd, net voordat het stevig begint te ijzelen.

Zondag 15 december 2002 Mijn vriend Bert de Haas komt me rond twaalf uur me vanuit Amsterdam ophalen op om mij naar het centrum te brengen. Daar aangekomen ziet het er nog naargeestiger uit. Het hele rijtje woonwagens waar Sani stond is totaal met de grond gelijk gemaakt. De resterende wagens krijgen nu een bevel van uitzetting niet voor 1 of 3 dagen maar voor 5 dagen, dat ze hun wagens weer mogen betreden. Het ziet er naar uit, dat ze nu alle bewoners uit het centrum willen verwijderen, omdat ze duidelijk in tijdnood zijn gekomen. Het miezert en is waterkoud. Gelukkig kunnen we nog opwarmen in de wagen van Anthony en Cella. Hun zoontje van 11 jaar kan nauwelijks slapen omdat pal naast zijn bed ME wagens hun motor blijven draaien voor de verwarming van de manschappen. De kinderen worden hier zwaar getraumatiseerd. Bert is zwaar onder de indruk wat hij allemaal ziet en hoort. We verlaten tegen 5 uur het centrum en keren weer huiswaarts.

Bert de Haas neemt een foto van mij in mijn ontredderde toestand

Maandag 16 december 2002 Leny Terpstra van het woonwagencentrum Egelshoek in Hilversum en Annie Offenberg van het centrum Trekvaartplein in Leiden opgehaald om hun de gelegenheid te geven om de verschrikkingen van de gedwongen verhuizing met eigen ogen te aanschouwen. Ik bereid ze in de auto geestelijk voor op het ergste. Ze beloven me om na het bezoek te zeggen of ik het misschien te erg had voorgesteld. Zij zijn in hun gevecht met de overheid wel wat gewend en hebben vele ontruimingen meegemaakt. Ze zaten beide in het bestuur van het in januari 1994 opgeheven Landelijk Overlegorgaan Woonwagenvrouwen (LOWV).En ja, wat ik al had aan zien komen. Het hele centrum aan de Leyweg is met dranghekken afgezet en niemand mag het centrum meer op komen. We moeten dus noodgedwongen naar het nieuwe centrum aan de Noordweg. Daar staan groepjes bewoners bij elkaar in de kou, want ze mogen hun wagens nog niet in of hun wagens staan nog op het oude centrum. Er is slechts een wagen goed aangesloten! Leny en Annie kunnen nu met hun eigen ogen zien wat de gemeente Den Haag de bewoners heeft aangedaan. Er zou een verwarmde keet klaar gemaakt worden voor de bewoners om in te schuilen, maar als we er in komen is het steen koud en er zijn ook niet de broodjes en koffie die waren toegezegd.

Leny Terpstra (links) van de Egelshoek, Hilversum en Annie Offenberg (tweede van links) van Trekvaartplein, Leiden in gesprek met vrouwen, die van de Leyweg naar Noordweg door de gemeente Den Haag zijn gedeporteerd.

Na een paar uur te hebben staan blauwbekken vertrekken we rond vier uur. In de auto vraag ik aan Leny en Annie of ik het niet te erg heb voorgesteld. Hun antwoord is duidelijk: "Je hebt ons nog veel te weinig verteld, het is veel erger dan we hadden gedacht en hebben dit nooit voor mogelijk gehouden. Mensen zo maar van hun plekje te verwijderen. Ze hebben toch niets gedaan, ze hebben toch niets bezet. Zo'n gedwongen verhuizing heeft op die manier in Nederland nog nooit plaats gevonden. Gewoon beestachtig, misdadig, maar we hebben er eigenlijk geen woorden voor. Vooral het machteloze gevoel dat overheerst en ook dat niemand in Nederland weet wat hier gebeurd is".

Gelukkig is Marc Konijn weer uit de hoge hoed getoverd en is de strenge Deetman lijn niet doorgezet. Hij beschrijft de situatie op het nieuwe centrum. Artikel uit Haagsche Courant van 16-12-2002

Veel fouten bij verhuizen woonwagens door Marc Konijn
DEN HAAG | Bij de verplaatsing van het woonwagencentrum aan de Leyweg naar de nieuwe locatie aan de Noordweg gaat veel mis.Van de vijftien woonwagens die sinds woensdag zijn ontruimd, zijn er nog maar twee aangesloten op gas, water en elektriciteit. Veel bewoners kunnen daardoor al dagen hun eigen woonwagen niet in. Dat blijkt uit een rondgang over het nieuwe kamp aan de Noordweg. De gemeente had met de bewoners de afspraak dat de verhuizing van een woonwagen niet langer zou duren dan een etmaal. Dat is de tijd die nodig was om de inboedel in te laten pakken door een verhuisbedrijf, de caravan te verplaatsen naar de nieuwe locatie en die aan te sluiten op de nutsvoorzieningen. In de praktijk blijkt dat echter veel langer te duren. De eerste bewoners die woensdag hun woonwagen uit zijn gezet, zijn zaterdag pas aangesloten op gas, water en elektriciteit. De bijbehorende schuurtjes, met douche en warm water, zijn nog steeds niet gereed. Veel gezinnen zitten daardoor al dagen zonder eigen woning. Zij slapen bij familie of in een hotel in Zoetermeer dat de gemeente Den Haag heeft gereserveerd. De overplaatsing loopt volgens de bewoners ook vertraging op doordat verhuizers een woonwagen nogal eens verkeerd binnen het bestemde vak plaatsen. Ook wordt een woonwagen soms meerdere malen in een verkeerd vak gezet. Eén caravan zou al drie keer zijn verplaatst en uiteindelijk toch nog op de verkeerde plek staan.Een sociale opvang ontbreekt in het geheel. De twee keten naast het nieuwe woonwagencentrum waarin koffie en broodjes konden worden genuttigd, zijn nog steeds niet ingericht. De bewoners zijn niet te spreken over de manier waarop de gemeente de ontruiming uitvoert. Zij klagen vooral over de slechte communicatie van de gemeente. Vragen omtrent de verhuizing van hun woonwagens zouden niet of nauwelijks worden beantwoord. Voor iedere bewoner is het een verrassing wanneer de ambtenaar komt die onder begeleiding van een politieteam het bevel geeft tot het verlaten van de woonwagen. De bewoners noemen de ontruiming 'traumatisch' en 'mensonterend'.Een aantal standplaatsen aan de Noordweg is volgens de bewoners te klein. Er zijn woonwagens die groter zijn dan de standplaats en daardoor zou de brandveiligheid niet zijn gewaarborgd. De afstand tussen de schuurtjes en de woonwagens is te kort, evenals de afstand tussen de woonwagens zelf. De standplaatsen zijn ongeveer 7 bij 15 meter. Bewoners hadden bij de gemeente al eerder aangegeven dat ze sommige plekken te klein vinden. De gemeente Den Haag was vanmorgen niet bereikbaar voor commentaar.

Dinsdag 17 december 2002. Ik vertrek per trein naar Den Haag om gebruik te maken van het wekelijkse spreekuur van de burgemeester van Den Haag elke dinsdag van 9.30 -10.30 uur. Ik heb mijn beste pak aan gedaan, een hagelwit hemd met zwarte das en mijn ridderorde in de Oranje Nassau. Als leesmateriaal neem ik een bijbel mee. Ik mis net een trein in Amersfoort en kom maar net op tijd 10.15 uur in het gemeentehuis. Het duurt nog tot kwart voor elf, totdat ik word opgevangen door de heer Chris Mos. Hij leidt mij naar een klein spreekkamertje nummer 15 op de eerste verdieping. Hij neemt het spreekuur namens de burgemeester waar. Hij geeft me zijn visitekaartje, waarop staat dat hij de bestuursadviseur van de burgemeester is. Ik vertel hem het doel van mijn komst. Ik zou van de burgemeester willen weten, waarom hij zijn uitzettingsbeleid heeft gewijzigd, eerst was het 1 dag, daarna 3 dagen en vervolgens 5 dagen, dat de mensen niet in hun wagens mogen komen. Ik wil dit persoonlijk aan de burgemeester vragen. De heer Mos zegt dat dit onmogelijk is. Dan blijf ik hier zitten net zolang ik de burgemeester persoonlijk kan spreken. De heer Mos zegt vervolgens "Dan kunt u wachten tot Sint Juttemis". Mijn antwoord is duidelijk voor hem: "Dan blijf ik tot Sint Juttemis hier zitten". Hij heeft me toen driemaal dringend verzocht om het pand te verlaten. Aangezien ik geen aanstalten maak, roept hij een beveiligingsambtenaar die mij eveneens driemaal verzoekt om het pand te verlaten.

In een kamer van het stadhuis van Den Haag, waar ik wacht op mijn arrestatie. De bijbel mag ik meenemen in de cel

Daarna verschijnen twee agenten Ester van Aalst en Bart Leget. Zij sommeren mij driemaal het pand te verlaten, na mijn weigering zegt Bart: "U bent aangehouden. Ik wil niet opstaan, zodat ze me met stoel en al eruit moeten dragen. Maar buiten de deur laat ik mij gewillig meenemen om hun niet voor joker te zetten in de grote hal. Met de politieauto gaan we naar het bureau aan de Jan Hendrik straat. Daar word ik voorgeleid voor de hulpofficier van Justitie, de heer Ronald Kruyswijk. Hij deelt me mede, dat ik ben aangehouden voor het misdrijf omschreven in artikel 139 Wetboek van Strafrecht (lokaalvredebreuk). Na te zijn ontdaan van broekriem, sleutels etc. en te zijn gefouilleerd op eventuele wapens of granaten ga ik de cel in. Ik mag mijn Bijbel en bril behouden, zodat ik een paar uurtjes rustig heb kunnen lezen van het verhaal, hoe Jozef als slaaf wordt verkocht door zijn broers. De cel deur gaat open en een vrouw in spijkerbroek en lange trui komt binnen. Ik vraag haar of ze een advocaat is. "Nee, ik kom U verhoren, ik ben de rechercheur". Ik vraag haar naam. Ze antwoordt: "Ik heet Adriana Jeen"

Boven gekomen in de kamer van de rechercheur, haalt brigadier Kamphorst nog een bekertje koffie voor mij. Op de tafel van de rechercheur blijkt een aangifte van de gemeente te liggen, zodat mijn actie niet voor niets is. Zonder aangifte sta je zo maar weer op straat met lege handen. Mijn doel is duidelijk, ik wil een proces om in de rol van verdachte verschillende overheidspersonen, zoals de burgemeester van Den Haag Deetman als getuige te horen en hun te vragen waarom ze zoveel geweld hebben gebruikt om 30 wagens te verplaatsen. Ik heb dan ook de mogelijkheid uit te leggen hoe het gekomen is dat de woonwagenbewoners steeds in zo'n kwaad daglicht worden geplaatst tot op de dag van vandaag. Kortom een goed platform om de misdadigheid van de gedwongen verhuizing aan de kaak te stellen. Na mijn verhoor word ik weer in de cel gestopt. Na een kwartier of zo, word mij medegedeeld, dat ik weer op vrije voeten mag gaan. Rond half vijf sta ik op straat in afwachting van Sani, die mij komt ophalen.

Sani Kames neemt een foto op het moment dat ik wordt vrijgelaten uit het politiebureau in De Haag

Hij is bijzonder blij, dat het mij gelukt is om een voet binnen de justitiële muur te zetten. Hij heeft me toen rond zes uur op de trein naar Baarn gezet. Thuis gekomen heb ik de heer Mos nog gebeld. Hij had mij namelijk in het gemeentehuis voor mijn arrestatie voorgesteld om samen met hem een kopje koffie in de hal van het gemeentehuis te drinken. Ik vertel hem, dat het te laat is geworden. Ik bedank hem voor de goede zorgen. Hij heeft het een inspirerend gesprek gevonden en was eigenlijk een beetje jaloers op mij. Hij had de burgemeester nog gesproken en hem van mijn komst verteld. De burgemeester zou graag met mij een gesprek willen hebben, maar dan wel voor een afspraak ergens in januari. Ik zeg hem dat het mij geen goed idee lijkt, want het is volgens mij dubbel op, want we spreken elkaar toch al in de rechtzaal wanneer ik hem als getuige zal oproepen in het komende proces.
Dat is me een dagje wel, en in zekere mate voldaan door het bereikte resultaat val ik in een diepe slaap.

Woensdag 18 december 2002 Geen nader nieuws van het centrum. Ik heb de heer Bouman, Hoofdofficier van justitie van Den Haag schriftelijk gevraagd of hij me zal vervolgen voor het door mij gepleegde misdrijf. Om kwart over vijf 's-middags belt Sani mij en is behoorlijk emotioneel en zegt dat hij toch iets gaat ondernemen door overheidspersonen te benaderen. Ik raad hem aan om rustig in zijn wagen samen met zijn vrouw om alles weer op orde te krijgen We hebben immers ons gezamenlijke doel bereikt, om in een proces de misdaden van de gemeente De Haag aan de schandpaal te nagelen. Uit de Haagsche Courant blijkt, dat wethouder Hilhorst schijnbaar van mening is veranderd . Hij heeft immers op 10 december gepleit voor een vrijwillige verhuizing. Nu danst hij weer naar de pijpen van Deetman.

Artikel uit Haagsche Courant van 18-12-2002 Hilhorst: Kampers voeren schijngevecht
DEN HAAG | De klachten die de woonwagenbewoners aan de Leyweg hebben over de verhuizing, vallen onder de noemer 'gepasseerd station'. De misstanden vallen volgens verantwoordelijk wethouder Hilhorst (PvdA, wonen) erg mee. "Het zijn schijngevechten die worden gevoerd."Zo verwijst Hilhorst het verhaal over de slechte brandveiligheid van het nieuwe kamp aan de Noordweg naar het rijk der fabelen. "Het kamp is wel brandveilig. Dat is uit en te na getest in de zomer." Een andere klacht van de woonwagenbewoners gaat over de grootte van de standplaatsen. Ook die klacht is ongegrond. "Ze zijn echt groot genoeg", aldus Hilhorst. "De berichtgeving over verkeerd geplaatste wagens is niet juist. Er is vorige week donderdag een verhuisschema opgesteld en daar houden we ons aan."Het verzet moet volgens de wethouder de werkelijke strijd van de woonwagenbewoners verhullen. Het gaat namelijk helemaal niet om de zaken waarover de bewoners nu spreken, zegt Hilhorst, maar om de ondernemingen die zij nu op het kamp hebben. "Die activiteiten kunnen de bewoners op het nieuwe kamp niet voortzetten." Om welke soort bedrijvigheid het gaat, wil hij niet zeggen.
De verplaatsing van de dertig wagens is afgelopen woensdag begonnen en moet voor kerstmis klaar zijn. Uiteindelijk zullen er wel enkele echte klachten overblijven, verwacht de wethouder. "Dan gaat het om zaken als een deur die naar links opengaat en tegen de schuur aankomt. Dat soort dingen.".Twee woonwagens aan de Noordweg zijn inmiddels compleet opgeleverd. Dit betekent dat de bewoners de sleutel hebben ontvangen en aangesloten zijn op gas, water en elektra. Acht wagens staan inmiddels op de Noordweg en zijn gereed om aangesloten te worden op gas, water en elektra. Zodra de verhuur- en verbruikerscontracten zijn getekend, kunnen ook deze wagens worden aangesloten. Nog tien woonwagens staan inmiddels op de Noordweg en worden nu gereed gemaakt voor gebruik. Het college van B en W acht de inzet van politie noodzakelijk. "Om de veiligheid van alle betrokkenen gedurende het proces te kunnen blijven garanderen."

Donderdag 19 december 2002 Gelukkig belt Sani mij op en zegt dat ik me niet ongerust over hem moet maken. Dat was een pak van mijn hart. Het heeft mij zelfs zo emotioneel te pakken dat ik me zo goed kan voorstellen, dat het opeens allemaal een beetje te veel is. Sani heeft immers 6 jaar lang het voortouw genomen en als rots in de branding te staan, geen zee was hem te hoog en nu alles zo tragisch en dramatisch is verlopen is dit een bittere pil voor hem. Maar hij mag werkelijk trots zijn dat het hem gelukt is om geweld van de bewoners tegen de misdadige deportatie te voorkomen en daarmee de gemeente Den Haag op het verkeerde been heeft gezet en dat zij in de toekomst grote moeite zullen hebben om hun overmatige toegepaste geweld te rechtvaardigen.

Vrijdag 20 december 2002 De klus is geklaard de laatste wagen is van het centrum aan de Leyweg verwijderd en neergezet op de nieuwe locatie. Vraag echter niet hoe de nieuwe locatie er uit ziet. Veel schade aan de wagens, lekkage van gas en water. Iedere bewoner van de Noordweg moet een pasje hebben anders komt hij het kamp niet op. Waar doet me dit aan denken? Nog steeds zijn weinig wagens aangesloten. Ja, de burgemeester kan trots zeggen dat alles is volbracht.

De Haagsche Courant geeft wel een heel cynische kop boven een klein artikeltje "Nieuw woonwagenkamp is gevuld".

De laatste en tevens grootste woning van het voormalige woonwagencentrum aan de Haagse Leyweg arriveert op de nieuwe bestemming aan de Noordweg. De gedwongen verhuizing van in totaal dertig woonwagens is gisteren voltooid. Met een kleuren foto van een woonwagen op een mammoetwagen!

"Het is volbracht"

De laatste woonwagen wordt overgebracht van de Leyweg naar de Jan Hanlostraat

Hiermee kom ik aan het einde van het opschrijven van mijn persoonlijke zeer emotionele ervaringen van de gedwongen deportatie van de bewoners van de Leyweg, de mensen die mij zo dierbaar zijn. Als jullie ex-adviseur ben ik trots op jullie, dat jullie ondanks al het geweld en terreur van de overheid jullie niet hebben je laten verleiden om je gewelddadig te verzetten. Dit had immers de overheid een wapen in handen gegeven om hun misdadige ingrijpen te rechtvaardigen. Ondanks alle vernederingen hebben jullie je waardig gedragen. Het menselijke leed, dat de overheid jullie heeft aangebracht, zal nog heel lang doorklinken. Als schrale troost mogen jullie er verzekerd van zijn, dat jullie een voorbeeld zijn geweest voor vele mensen in Nederland.
Ik wens jullie alle kracht en sterkte toe om dit leed, dat jullie is aangedaan te verwerken. Jullie kunnen er ook verzekerd van zijn dat ik van jullie veel geleerd heb, vooral de wijze waarop jullie leven. Wat een verschil met het leven van de burgermaatschappij.
Ik eindig met een gedicht van Henriëtte Roland Holst, die de dank aan de ex-bewoners van de Leyweg het beste weergeeft:

De stille getuigenis van de aanwezigheid van de ME op de Leyweg na de ontruiming

Deel 1 Nasleep van de  ontruiming Leyweg. Deel 1. Van 12 december 2002 tot eind december 2002

12 december 2002:. In  tweede plaats gaat het echter om verzoeken en eisen aan de gemeente in verband met de vergoedingen en dergelijke. Wij hebben ondanks  Interpellatie over verhuizing woonwagencentrum aan de Leyweg. We citeren uit de notulen gemeenteraad Den Haag:
Ingrid Gyömörei (SP): De bewoners hebben via hun advocaat schriftelijk bevestigd, dat zij vrijwillig wensten te verhuizen Dit was reeds tweemaal eerder door de advocaat op schrift bevestigd. Inmiddels is duidelijk geworden, dat de betrokken en verantwoordelijke ambtenaar deze brief nooit heeft laten zien aan de wethouder.(…) Tot mijn afgrijzen bevindt zich sinds die woensdagochtend half negen een bataljon ME'ers van volgens de krant 80 man en volgens mij minstens 140 in het kamp. Tevens aanwezig 6 koppels hondenbrigade. Volgens eigen zeggen liet men slechts de honden ter plekke uit. (…) Gedegen onderzoek door raadsleden is onmogelijk gemaakt. Het lijkt wel Kafka aan de Leyweg.(…) Terugkijkend op de laatste pakweg vier en negentig uur, is bij mijn fractie de indruk gerezen, dat door de gemeente alles in het werk is gesteld om deze vrijwillige verhuizing te laten uitlopen op een gewelddadige confrontatie. Dat de kwestie niet volledig uit de hand is gelopen, is met name te danken aan de beheersing van de bewoners.
Nu wat de Wethouder Hilhorst te zeggen heeft over het karakter van de verhuizing:
Wethouder Hilhorst (PvdA). Over de vrijwilligheid kan een misverstand zijn ontstaan. Na ommekomst van de uitspraak van de rechtbank zijn wij in gesprek gebleven met de advocaat en vertegenwoordigers van de bewoners over het vervolg. Het was onze stelling dat er op relatief korte termijn moest worden verhuisd. Zo'n verhuizing is een enorme operatie (...). Tegelijkertijd zijn wij in de dagen en weken volgend op de uitspraak van de rechtbank het gesprek blijven aangaan over vrijwilligheid of medewerking aan de verhuizing. Men wist al een tijd dat, gegeven de wijze waarop de verhuizing zou worden georganiseerd onder verantwoordelijkheid en op kosten van de gemeente, het ging om medewerking aan die verhuizing. Dat maakt veel uit voor de betrokkenen.  Dat is bedoeld met de afspraken, die ook in laatste instantie van beide kanten zijn bevestigd, over vrijwilligheid. Het ging over het verlenen van medewerking aan de eenmaal op gang gebrachte verhuizing in de periode tussen 11 en 20 december.
In tweede termijn komt Wethouder Hilhorst nog eens terug op de basis van vrijwilligheid.
Wethouder Hilhorst. De brief van de heer Koning dd 28 november  (red. advocaat van de bewoners) hebben wij wel degelijk in de beschouwing betrokken, daarin worden twee dingen verwoord. In de eerste plaats is men naar aanleiding van de uitspraak van de rechter bereid om vrijwillig te verhuizen, dat bericht, laten weten dat wat ons betreft de verhuizing tussen 11 en 20 december moest plaatsvinden.  Dat wist men ook. De gegevens zijn verzameld omdat wij verantwoordelijk zijn voor eventuele schade. Om misverstanden en erger te voorkomen moet de situatie na de verhuizing goed geïnventariseerd worden.
De heer De Jager (PPS): Om vlak voor de feestdagen in de vrieskou - het was gisteravond ongeveer min tien - zoiets te presteren getuigt van absolute gevoelloosheid en weinig tactisch inzicht
De heer Pijl (ChristenUnie-SGP): In de Haagsche courant van dinsdag stond dat de laatste bewoners bereid waren om op basis van vrijwilligheid te verhuizen, datgene wat er nu gebeurd is, staat daarmee in heel schrille tegenstelling.
De heer Wijsmuller (HSP) Wat zich op dit moment aan de Leyweg afspeelt, is een gitzwarte bladzijde in de geschiedenis van de gemeente Den Haag.
In de vergadering wordt de brief van De Booij wordt voor kennisgeving aangenomen. (Red. Dit is de bewuste brief, die De Booij namens de bewoners aan de B. en W. van Den Haag heeft gestuurd, waarin ze op 11 december 2002 mededeelden, dat ze vrijwillig willen verhuizen. Zoals we later zullen zien, zegt de burgemeester Deetman, dat hij deze brief nooit heeft ontvangen. Wel heeft hij, een afschrift van deze brief onder ogen gehad, als voorzitter van de Gemeenteraad. ( Maar ja, dat zijn klaarblijkelijk andere ogen?).
27 december 2002: Burgemeester Deetman: De bewoners moeten een verbruikerscontract met energiebedrijf Eneco ondertekenen. Gebeurt dat niet op korte termijn, dan worden ze weer afgesloten, desnoods met hulp van de politie

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Chapter II

1. Reality is an illusion
2. Our body: a dead leather bag filled with chemicals
3. The most complex structure found in our Universe: the human brain
4. Our way of thinking
5. The miracle of our most important sensory system: vision
6. The maturation of our visual system
7. Cultural and environmental effect on perception
8. How we are fooled in who we are perceiving the world around us
9. What we will perceive, we perceive
10. We see edges off  objects sharper than  they really are
11. When our eyes are moving from one fixation point to another, we are stone blind
12. Rivalry between two images we perceive in our two eyes
13. Visual attention: we perceive more than we think

1. The visual field perceived by the retina is processed in the brain by four separate channels
2. The eye: the mirror of the soul
3. The astonishing receptor pigment in de rod cells: rhodopsin
4. The processing in the retina, after the receptors cells have been hit by the electromagnetic vibrations, is highly impressive
5. From the retina nerve fibers are sent all over the place in our brain
6. The thalamus, the conducter of the orchestra, sending his orders to other parts in the brain
7. Most of the orders from the thalamus are processed in the back of our brain
8. Pathways emanating from V1 of both hemispheres to higher visual areas
9. The functional properties of the higher visual areas  

1. Evolutionary necessity of a duplication of neuronal systems on each side of the body
2. Difference between left- and right hemisphere
3. Upper and lower visual fields: a world of difference
4. Difference in processing objects close by and far away

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Dagboek 2004

Dagboek 2004

 Bijgestaan door Jerry en mevrouw Schilt knipte wethouder Wim Lieberwerth het lint door ter heropening van Bisschopswaai. (Foto: Roeland de Bruyn)

Sinds 2002 is duidelijk dat de Egelshoek als groot centrum gehandhaafd blijft (Foto Ton Kastermans)

HILVERSUM· Het veulen dat in de buitenbak aan de ingang van woonwagencentrum Egelshoek ronddartelt is twee weken oud. Moeders met kinderen zitten voor hun wagen in het zonnetje. Het is voorjaar in het woonwagencentrum. Ooit stonden op dit kamp slechts drie gezinnen, nu zijn het er 46. De Egelshoek is een van de weinige centra in Nederland die, zoals het landelijk beleid was midden jaren zeventig, niet gedecentraliseerd zijn. Na jaren van spanning viel in 2002 het besluit dat de Egelshoek in huidige vorm behouden kan blijven. Het wachten is nu op de herinrichting . Op de Egelshoek staan de kliko's keurig in het gelid. Wat dat betreft is het er als in menig andere wijk in Hilversum. Behalve dan dat de voordeur bij veel bewoners openstaat. Woonwagenbewoners hebben sowieso niet zo veel met deuren. Er zijn dan ook wagens waar binnen alle deuren zijn verwijderd. Op die van de douche en het toilet na dan. Er was trouwens een tijd dat de wagens helemaal geen toilet  hadden, noch stromend water. Dat was niet toegestaan. In de beginjaren van het kamp, vlak na de Tweede Wereldoorlog, was er slechts één washok op het terrein plus twee Franse (sta-) wc's,voor de vrouwen en twee wc's voor de mannen. Dat was in de tijd dat de Egelshoek eigenlijk meer een park was en waar de wagens niet in vakken stonden, maar onder een boom bijvoorbeeld. 's Zomers trokken de bewoners weg om werk te zoeken elders in den lande. In die begintijd lag naast het centrum een opleidingskamp voor de marine. Dat was een goede buur, die vaak over de vloer kwam. 's Zomers werd op gitaar en accordeonmuziek gemaakt rond een kampvuur en de jongens van marine deelden zeldzame heerlijkheden als cola en gevulde koeken uit. Het sinterklaasfeest werd op het terrein van de marine gevierd, de marine zorgde voor de cadeautjes. Het kamp had een eigen school, een kantine en een voetbalveld. Het woonwagencentrum had alles. Later kwam er zelfs een slagboom met gemeentelijke bewaking bij. Maar daar was men minder blij mee. Het doen en laten van de bewoners werd streng in de gaten gehouden . De woonwagenbewoners hadden met die slagboom trouwens snel afgerekend, die lag binnen de kortste keren in de plomp. Het werd allemaal anders. De  marine verdween en de Korporaal van Oudheusdenkazerne kwam ervoor in de plaats. Het gevecht tegen de decentralisatie van het centrum begon. De bewoners van de Egelshoek lieten zich niet zomaar uit elkaar halen. Ze hadden succes, al was wel tientallen jaren strijd voor nodig. Nu is de rust in de vier straatjes op het terrein weergekeerd. De ruimten voor de wagens zijn volgepakt met tuinmeubilair en kinderspeeltoestellen. Voor een van de wagens staat zelfs een trampoline. Het gebrek aan bomen op het terrein wordt ruimschoots goedgemaakt door de vele bloemen- en plantenbakken voor en aan de zijkant van de wagens. Het is een bont en fleurig gedoe op Egelshoek. De woonwagens hebben nog wel wielen, al worden die nauwelijks nog gebruikt. Het is meer symbool. Voor het personenvervoer zijn er nu auto's, die voor de woonwagens geparkeerd staan naast de kliko's. Er ligt geen papiertje zonder reden op de grond, lijkt het. De woonwagenbewoner houdt van netjes. Het is zomaar een maandagmiddag. Bewoners drentelen voor de wagens en in de straatjes. Net als elders in Hilversum Behalve dan dat op de Egelshoek iedereen elkaar kent.

Woensdag 18 augustus 2004 Artikel in de Gooi- en Eemlander "Ik kreeg als eerste de kans" Wethouder Borstlap is blij met behoud van De Egelshoek

Henny Borstlap: "Pas een jaar geleden ontstond de gelegenheid de mogelijkheid vrijstelling te vragen aan de provincie ( foto Ton Kastermans)

HILVERSUM - Een beleidswijzing van 180 graden. In plaats van dat het Hilversumse woonwagenkamp De Egelshoek wordt opgesplitst, wordt het een regionaal centrum. Spande wethouder Henny Borstlap ander halfjaar geleden nog rechtszaken aan tegen 'illegale' bewoners, nu mogen die blijven. Hilversum is een van de zeventien gemeenten in Nederland die provinciale toestemming hebben gekregen om een regionaal kamp te behouden. Henny Borstlap is er heel blij nee, zegt ze ontspannen. Maar nee, ze is niet naar de bewoners toegegaan om 'bubbels' te drinken. Ze haalt voldoening uit haar werk. "Het is hun feestje", zegt ze bescheiden. "Ik ben gelijk begonnen aan een enquête. We moeten aan de slag. Er moet worden heringericht. We moeten weten wat de mensen willen." Borstlap zegt zich er goed van bewust te zijn wat de Egelhoekers hebben doorstaan. De meeste hebben jarenlang in onzekerheid geleefd. Soms wisten ze absoluut zeker dat ze hun familie zouden moeten verlaten, dan weer zouden ze misschien wel mogen blijven. Ze bleven zo ver mogelijk uit de buurt van de gemeente en durfden geen tuintje of iets aan te leggen uit angst dat ze het achter moesten laten. Nu kan eindelijk een einde gemaakt worden aan de jarenlange verwaarlozing van het kamp. "Als ze nu maar niet ongebreideld naar de Gamma gaan", zegt Borstlap. "Want dan moeten ze het misschien alsnog weghalen." Volgens de wethouder is een rijksbijdrage van 2,2 miljoen gulden beschikbaar om het kamp op te knappen. Ook zullen de elf andere regio gemeenten, waarvan Hilversum nu taken overneemt, moeten bijdragen aan het opknappen van De Egelshoek. "Er moet enorm veel gebeuren. We onderzoeken of er gesaneerd moet worden. We moeten kijken naar de infrastructuur, de elektriciteit en het riool. En er zijn plannen drempels neer te leggen en een speelveldje aan te leggen. In feite moet De Egelshoek straks voldoen aan normen die in alle andere Hilversumse wijken gelden." Het was niet gemakkelijk, zegt Borstlap met klem. Iets langer dan een jaar geleden was ze nog vastbesloten het kamp op te splitsen. "Ik kon niet anders", zegt ze. "Hoewel ik altijd tegen ben geweest. Eerst hebben ze grote kampen gemaakt, om ze vervolgens af te breken. Het was opgelegd beleid. De gemeente was niet meer dan uitvoerder. Pas een jaar geleden ontstond de mogelijkheid vrijstelling te vragen aan de provincie. Ook Jesse Flink (oud-wethouder red.) heeft nooit iets voor De Egelshoekers kunnen doen. Ik was de eerste die bij toeval de kans kreeg. De raad heeft altijd het signaal gegeven het landelijke beleid hier in Hilversum met zo min mogelijk geweld uit te voeren. De uitkomst van De Egelshoek een regionaal centrum te maken wordt daarom enorm breed gedragen." Borstlap zegt zich tijdens haar gewone raadslidmaatschap al hard gemaakt te hebben voor woonwagenbewoners. Als wethouder was het contact met de bewoners haar daarom niet vreemd. Wel emotioneel. "Ik sprak met bewoners die zulke goede argumenten hadden. Die én van De Egelshoek  houden én geïntegreerd zijn. Wat kon ik daar nog tegenin brengen? En ik sprak met Anna Kuik, een moeder die me zo duidelijk maakte wat het voor haar zou betekenen als haar familie aan de andere kant van de stad zou wonen. Het deed me wat en dat doet het nog steeds. Je moet wel van steen zijn als je je daar niets van aantrekt." Moeilijkheden met partner gemeenten - Laren bijvoorbeeld heeft zich jarenlang verzet tegen de komst van een woonwagenkamp, en heeft daar nu indirect ook succes mee - financiën of de provincie wuift Borstlap weg. Ze zijn er wat haar betreft niet financiën, zegt ze met klem, daarover wordt altijd moeilijk gedaan. Niet alleen als het om woonwagenbewoners gaat. Wel zei Borstlap dat ze heel veel moeite heeft gehad met de eindeloze procedures. "Onze vraag hebben we al een jaar geleden bij de provincie neergelegd. Pas nu weten we hoe we verder kunnen."

De wethouder Henny wordt geïnstrueerd hoe de graafmachine te bedienen is

Aan het eind gekomen van dit overzicht van de geschiedenis van de reiziger sinds 1848, wil ik de lezer mijn eigen bevindingen in de donkere dagen voor Kerstmis in 2002 aan de Leyweg in Den Haag verhalen. Het is heel moeilijk om onder woorden te brengen wat ik daar allemaal heb meegemaakt, maar kort na die gewelddadige ontruiming van het woonwagencentrum aan de Leyweg heb ik een persoonlijk verslag geschreven. Maar nu zijn we 16 maanden verder en is het leed voor de vroegere bewoners nog lang niet geleden. Dagelijks worden ze geconfronteerd met brieven en aanmaningen, die er voor zorgen dat ze nog geen rust kunnen vinden op hun nieuwe locatie en steeds weer op wrede wijze worden herinnerd aan de afschuwelijke dagen van de deportatie. Na dit persoonlijk verslag geef ik nog een overzicht van alle verwikkelingen sinds december 2002. Hieruit zal blijken dat de lijdensweg nog lang niet voorbij is en gezien de negatieve publiciteit van de laatste maanden betreffende de reizigers ziet het er allemaal alles behalve rooskleurig uit.

In het woonwagenbewoners jargon: "Een bakkie doen".

Er was een informatietent waar iedereen een boekje kon krijgen met de hele tragische geschiedenis van de onvrijwillige ontruiming van de Leyweg. De bewoners hadden een CD gemonteerd waar alles live op te zien was. Zoals het binnenrukken van de ME in de vrieskoude ochtend van 11 december 2002. Bij het aanschouwen van deze afschuwelijke beelden liepen de koude rillingen bij sommige bezoekers over hun ruggen. Ook waren succeswensen van Rafael van der  Vaart (aanvoerder van Ajax) en Doris de Vries (keeper van ADO) te zien. Frans Bauer heeft ons veel succes toegewenst.
De gasten konden ook enkele wagens van binnen bekijken. Op de deur stond het bordje: "Schoenen uit a.u.b.". Rond 11 uur begonnen mensen binnen te druppelen, rond het middaguur werd het steeds drukker, vooral veel omwonenden, die wel eens  de wagens van binnen wilden zien. Een vrouw zei tegen ons, dat ze zat te trillen van angst om te komen, maar toch de stoute schoenen had aangetrokken. Ze was stom verbaasd om zo veel gastvrijheid te ontmoeten. Trouwens vele bezoekers waren verrast en verbaasd. Treffend was de komst een hoge militair. Zijn manschappen in de kazerne hadden gezegd of hij gek was, maar dat hij wel een pistool moest meenemen en bij terugkomst een onsje wied voor ze mee te nemen. Vele getuigenissen hebben sommige bezoekers opgeschreven in rond circulerende schoolschriftjes. Wat daarbij opvalt dat alle reacties positief zijn en verbazing uitspreken over hun vooroordelen over woonwagenbewoners en dat ze hun mening moeten bijstellen, verder over zoveel menselijkheid, gastvrijheid en warmte die de bewoners uitstraalden, ondanks het feit dat ze zoveel ellende in de afgelopen 17 maanden hadden meegemaakt. Het was verheugend om te zien, dat een  lid van de commissie die het falen van het Haagse woonwagenbeleid moet onderzoeken aanwezig was en wel de heer De Haseth, de voormalige gevolmachtige minister van de Nederlandse Antillen. Een ander lid van de commissie, de heer Van Daalen voormalig vice-president van het Haagse gerechtshof heeft telefonisch gezegd, dat hij helaas niet kon komen vanwege familieverplichtingen. De secretaresse van de commissie Mevrouw van der Vlies was helaas niet in staat om te komen vanwege nekklachten. Zowel Burgemeester Deetman, wethouder Hilhorst en de adviseur van de Burgemeester de heer Chris Mos waren verhinderd. Ze hebben een goede gelegenheid laten voorbijgaan om met eigen oren en ogen te horen en te zien wat op 11 december 2002 door de gemeente Den Haag voor leed is aangericht aan hun eigen inwoners.
Maar wie tot grote verbazing wel is gekomen, is de direkteur van de Dienst Stedelijke Ontwikkeling van de gemeente Den Haag de Heer Jagersma. Hij kwam ondanks het feit, dat hij zijn enkel had verstuikt en zich op krukken moest voortbewegen. Hij was het toch geweest die aan het hoofd heeft gestaan van de onvrijwillige ontruiming. Hij werd gastvrij ontvangen en voorzien van koffie en broodjes. Een van de bewoners hoorde ik nog zeggen :" Nou die heeft ballen om hier te komen, na alles wat hij met ons heeft gedaan".  Wel heeft hij tegenover een journalist van de Haagsche Courant op het centrum keiharde taal gebruikt aangaande de verhuiskosten  van 11 december 2002.
We citeren de Haagsche Courant van 7 juni 2004:
"De topambtenaar vindt de ontvangst vriendelijk, eigenlijk zoals hij de laatste tijd gewend is. Maar het is een gewapende vrede. Als het aan Jagersma ligt, blijft het straffe gemeentebeleid de komende vijf jaar van kracht. Er is geen weg terug, want andere woonwagenkampen kijken met argus ogen toe of het stadsbestuur zijn rug rechthoudt. Dus zal het opnieuw spannend worden als de gemeente haar claim van drie miljoen euro te gelde wil maken "Het is niet anders ", zegt Jagersma, "daar gaan we niet omheen"".

"Het Mandela effect". De direkteur van Dienst Stedelijke Ontwikkeling van de Gemeente Den Haag, die de deportatie van de Leyweg in december 2002 heeft 'verzorgd' in gesprek met woonwagenbewoners tijdens de Open Dag 5 juni 2004.  

Ook was de heer Remmerswaal aanwezig, hij was de toezichthouder geweest tijdens de ontruiming. Ik, als burger vind het ongelooflijk hoe ze dit opvatten. Ik zou willen spreken van een "Mandela effect". Ik zou niet weten hoeveel burgers als ze onder dezelfde omstandigheden hadden verkeerd, dit gebaar zouden hebben kunnen opbrengen?
Het zou wel eens kunnen betekenen, dat dit het moment is waarop de twee partijen: de gemeente Den Haag en de bewoners elkaar ergens halverwege kunnen vinden om de problemen om een menswaardige wijze te kunnen oplossen. Een tijd waarin gezocht zal worden naar een compromis die voor beide partijen aanvaardbaar is. Het moment dat er rust in de tent gaat komen en de bewoners weer kunnen beginnen met hun eigen leven en niet worden opgeschrikt door een stroom van dreigende brieven van de kant van de gemeente. Hoe hoog de frustraties en de traumatische ervaringen van december 2002 nu nog zichtbaar zijn, heb ik zelf aan den lijve ondervonden. Een bewoonster kwam naar me toe en zei "Mijn kinderen zien dat een politieagent met een busje het centrum oprijdt en aan mij huilend vragen " Moeder moeten we weer weg"". Ik vraag aan de agent om met me mee te gaan naar de kinderspeelplaats. Ik roep alle kinderen bij elkaar en vraag aan de agent om iets tegen ze te zeggen. Hij gaat gehurkt voor de kinderen zitten en zegt dat hij de wijkagent is die hun juist wil helpen. Hij nodigt ze uit om eens op het buro te komen om te zien hoe het daar toe gaat. Na enige aarzeling en ongeloof, weet hij ze er toe te brengen dat ze de uitnodiging aannemen.  Het was heel ontroerend om dit van zo nabij mee te maken. De agent heeft ook nog iets in het gastenboek geschreven :
 "Het initiatief is heel goed. Het is alleen jammer dat bewoners zowel door de gemeente als door de pers in een sfeertje worden geduwd wat niet overeen komt met werkelijkheid, want uiteindelijk zijn wij allemaal mensen".
Opeens komen 5 pizzakoeriers aanrijden en delen aan de bezoekers gratis vele pizzas uit. Het is wel interessant hoeveel de omwonende winkeliers hebben bijgedragen zowel in geld als in natura. Op het centrum hing een lijst met wel geteld 38 sponsers. Al het materiaal voor de kraampjes hebben de bewoners gehuurd van het geld, dat door de sponsers is gegeven, en ook de boekjes die tegen een fractie (15%)van de kosten waren gedrukt zijn daarvan betaald. Aan het eind van de dag waren er nog 200 broodjes en knakworstjes over.  Deze hebben de bewoners aan de het Leger der Heils gebracht, die ze de volgende dag aan de daklozen zouden uitdelen. Ze vroegen wel of het vers was. Toen ze hoorden dat het van het woonwagencentrum kwam, zeiden "Oh, dan is het goed".

De materiële verzorging was super, 1e klas!

Niet alleen de omwonenden en vrijwel alle winkeliers, die de dag hadden gesponserd waren aanwezig als ook mensen die zijn gekomen uit Amsterdam, Zoetermeer, Den Bosch, Maastricht, Hoorn. In totaal hebben we geschat, gezien de hoeveelheden die zijn geconsumeerd, dat er wel 600-700 bezoekers zijn geweest. Er waren veel fotografen. Een fotograaf vertelde mij dat hij over de honderd foto's had gemaakt. De bewoners zouden deze van hem via een CDtje krijgen toegestuurd. Ook de schrijvende pers zoals Trouw, Haagsche Courant, Telegraaf, ANP, Spitsnieuws, Zuid-West. De Televisiemedia hebben weer net zoals in december 2002 geschitterd door afwezigheid. TV West had beloofd om half elf 's-ochtends te komen voor opnamen, maar ja ze worden door de gemeente Den Haag gesubsidieerd.  Diens brood men eet...
 Slechts enkele Raadsleden van Den Haag waren aanwezig: de Haagsche Stadspartij en de SP. Dit ondanks het feit dat we alle raadsleden persoonlijk hadden uitgenodigd. Ze waren schijnbaar verhinderd of zouden er andere redenen zijn geweest? Toen alle bezoekers rond 6 uur 's-avonds waren vertrokken, hebben we met zijn alleen even nagepraat, onder het genot van heerlijke taartjes en wat flesjes bier. Er heerste een gevoel van tevredenheid en opluchting. Men zag weer een lichtpuntje, vooral toen opeens het lichte wolkendek opentrok en de zon het centrum met haar volle licht overstraalde, werd het gezien als een goed voorteken. Het moment is misschien gekomen, dat de strijdbijlen worden begraven en dat met alle kracht door de gemeente en bewoners wordt gewerkt om de aangerichte schade zowel geestelijk als lichamelijk te beperken. De hoop is nu gevestigd op het rapport van de wijze mannen. Het zou wel heel gek moeten lopen als de bestuursdwang van de inbeslagneming van de woonwagens er niet zou worden afgehaald en toch onverhoopt zou overgaan tot de verkoop van de wagens. Als de gemeente dit onzalige pad blijft bewandelen, zijn de gevolgen niet te overzien en van mijn kant kan ik dan zeggen dat ik dan niet voor me zelf kan instaan. Maar mijn gevoel zegt me, dat na het succes van de open dag de onheilsweg zal worden verlaten. Rond 10 uur verliet ik het centrum met de 38 rode rozen die voor de Burgemeester bestemd waren en door de bewoners werden toebedacht aan mijn vrouw! Maar hopelijk zijn er nog genoeg rozen in Nederland die misschien op één dag in de vaas van mevrouw Deetman zullen worden geschikt!!....
Een bewoonster van het woonwagencentrum kreeg 8 juni 2004 het volgende e-mail bericht:

Het gastenboek van de Open Dag 5 juni 2004 woonwagencentrum Noordweg/Jan Hanlostraat
Het initiatief is heel goed. Het is alleen jammer dat bewoners zowel door de gemeente als door de pers in een sfeertje worden geduwd wat niet overeen komt met werkelijkheid, want uiteindelijk zijn wij allemaal mensen.
Fantastisch idee! Zo zie je ook een andere kant. Zouden ze meer moeten doen zulke dagen. Heel prettig ontvangen, eerlijke antwoorden. Kortom prima!! Heel positief.
Prima idee, goede ontvangst dit zouden alle locaties moeten doen. Dan weten ze (de burgers) hoe het echt is.
Goede zet, eindelijk eens positief. Hopelijk dat de maatschappij eens van die vooroordelen afkomt.
Op zich vind ik het een mooie locatie met mooie wagens. Ik vind 't jammer, dat er niet meer voor jullie gedaan is en dat er niet meer schade is betaald (uitgekeerd). Ik hoop dat jullie nu een beetje meer begrip krijgen en ik en mijn man wensen jullie veel geluk.
Heel erg leuk, fantastische "wagens"! goede ontvangst. Volgend jaar weer!!
Weer een even warm welkom als altijd. Fijn dat op een laagdrempelige manier nu heel Den Haag kennis met jullie kan komen maken.  Ik weet dat het een warm onthaal zal zijn voor ieder die komt! Laat allen een voorbeeld nemen om zich zo te presenteren. Ik hoop dat jullie het volgend jaar weer doen. Veel liefs en geluk.
Hallo allemaal. Heel gezellig, zoals gewoonlijk. Prachtig feest! Veel geluk en plezier voor de toekomst.
Een zeer gastvrij onthaal. De idee van een "woonwagenkamp"is volledig veranderd. De ontmoetingen en gesprekken met de bewoners
van het "luxe  vakantie dorp"hebben ons tot andere gedachten gebracht, de media zetten je toch op het verkeerde been. De open dag is een geweldig goed idee geweest.
Goed initiatief, vriendelijke mensen, vooroordelen worden niet besvestigd.  N.B. Wel veel Frans-Bauer-achtige muziek.
Vanuit Zoetermeer naar de Noordweg. Niet geheel onbekend, want ik woonde hier in de buurt. Werkelijk héél, héél erg gezellig. Lieve
mensen, lekker eten (niet belangrijk) en m'n ogen uitgekeken in één van jullie villa's. Perfect en uiteraard even de schoenen uit. Heb ik ook van jullie geleerd. Dit moet er in blijven zo af en toe op een ander kamp.
Heel mijn leven altijd er langs gereden en afgevraagd hoe het is op een woonwagenkamp te wonen. Nu weet ik een beetje hoe jullie hier wonen en leven. Ik heb een positief gevoel en de gastvrijheid was super!
Open dag op Woonwagencentrum Jan Hanlostraat is een goed intitiatief, wat volgens mij een vervolg zou moeten hebben. De ontvangst was voortreffelijk ook voor de kinderen was gezorgd. Politiek Den Haag had zich volgens mij wel wat beter mogen profileren. Want er zijn voor- en tegenstanders.  Maar de tegenstanders missen veel. En de politiek moet zijn hand maar eens in eigen boezem steken voordat men oordeelt over de bewoners van de Jan Hanlostraat, want deze mensen zijn geen kampers.
Goed initiatief! Ik moet het beeld dat ik had van woonwagenbewoners helemaal bijstellen. Positieve, aardige mensen keurig kamp! Blij dat
ik geweest ben.
Beste bewoners, kan alleen maar zeggen: Zeer gastvrij - Vriendelijk - Hartelijk - Lief!! Goed georganiseerd. Ga zo door voor alle kampbewoners. Ik heb genoten vanmiddag.
Beste bewoners. Gefeliciteerd met jullie prachtige nieuwe onderkomens op het nieuwe kamp. Veel plezier en geluk.
Wij hebben er echt naar uitgekeken naar deze dag telkens als wij langs reden naar de trein. Het is geweldig de ontvangst, wij hebben een tuin achter het oude kamp, altijd geweldig geholpen als mijn man iets nodig had. Bedankt en veel succes.
Voor doorzettingsvermogen een 10+. Ik heb geen aparte volksgroep ontmoet, maar echte mensen, met alle menselijke eigenschappen. Ik hoop zelfs dat ik er "vrienden"heb gevonden. Lieve mensen, we hebben elkaar niet voor het laatst ontmoet.
Buren van het woonwagenkamp ervaart het woonwagenkamp als gewone normale buren.
Goed contact met de bewoners en ziet de toekomst met vertrouwen tegemoet.
Fantastisch initiatief. Goed om jullie kant van het hele verhaal te horen. Heel succes en bedankt voor de gastvrijheid.
Heel fotogeniek en gastvrij. Kom vaak langsgereden een zeker de moeite waard om te stoppen.Vele mooie mensen om te fotograferen. Bedankt voor de koffie.
Bedankt voor de uitnodiging, wat heeft u prachtige huizen en zo mooi ingericht. Een leuke ontvangst en ik vertel het aan iedereen. Voor herhaling vatbaar, veel woonplezier en tot ziens.
Het was heel leuk op de Jan Hanlostraat. Ik ben heel gastvrij ontvangen, maar het leukste vond ik die meneer met een pet, het was echt een clown hij was heel komisch, de koffie was heerlijk en een lekker broodje, echt heel gezellig, hoe die mensen met elkaar en ook vreemden omgaan. Veel succes met alles, de groeten. Tot de volgende keer.
Deze open dag! Baanbrekend initiatief van het woonwagencentrum "de Noordweg". Ontvangst gastvrij, hartelijk en warm. Ik mocht werkelijk in deze voor mij nieuwe wereld kijken. Bedankt Sani! Met achting en respect voor deze gemeenschap met hun geheel eigen leefwijze, ben ik geinspireerd naar huis vertrokken.
Het was hartverwarmend - héél veel dank.
De open dag was heel erg leuk. De mensen waren heel gastvrij en vriendelijk. De woonwagens die we mochten bezichtigen vond ik onwijs gaaf ingericht.  De koffie en de cake waren heerlijk. Je krijgt een heel ander beeld van de bewoners. Heel erg positief en hoop dat het volgend jaar weer is.
Beste mensen, fantastisch wat jullie vandaag 5 juni organiseren. Je gastvrijheid straalt er vanaf. Namens het personeel van het wijkteam Wateringseveld ben ik vandaag op jullie open dag aanwezig. Laat het wat mij betreft iedere dag een "Open Dag"zijn, je vriendelijkheid en de gastvrijheid voel ik als gemeend. Velen kunnen hier aan een voorbeeld nemen. Jullie zullen mij en het personeel van het wijkteam vaker zien, zodat het wederzijds vertrouwen blijft zoals het moet zijn.
Het kamp hier op de Noordweg ziet er keurig uit. Niets op aan te merken. De sfeer is gemoedelijk en vrolijk, terwijl er toch veel gezeur is met de gemeente en er veel pijn is vanwege de verhuizing. De open dag is een fantastische manier om alle vooroordelen uit de wereld te halen. Bedankt voor de gastvrijheid en ik wens jullie nog een goede toekomst in het nieuwe kamp.  Woonwagenbewoners zijn tof.
Ik heb hier op het kamp van de Jan Hanlostraat actief deelgenomen met de deconcentratie van de verplaatsing van de Leyweg. Het was soms roerig, maar de verstandhouding tussen de bewoners mij persoonlijk als vertegenwoordiger van de Eneco was enorm goed. Ik ben naar mijn mening altijd welkom bij de bewoners.
Ik vond het erg leuk en leerzaam te zien hoe U echt woont. Zeker omdat hier allerlei negatieve vooroordelen over bestaan. Ik heb nu met mijn eigen ogen kunnen zien dat het tegendeel waar is. Bedankt voor de gastvrijheid!
Wij zijn hartelijk ontvangen. Wij kennen het perceel of kamp al heel lang. Onze ouders woonden recht tegenover de Leyweg. Maar nooit de mensen persoonlijk. Dit is nu veranderd. Heel fijn verder en fijn woongenot.
Prima actie. Veel is duidelijk geworden. Uw doel vooroordelen weg te nemen is voor mij gehaald. Veel woonplezier hier.
Het werd tijd voor een open dag. Goed initiatief.
Hele fijne mensen, goed om eens te kijken en een vooroordeel weg te nemen.
Alles was feestelijk versierd door de bewoners. We zijn heerlijk ontvangen met eten en drinken. En het bezichtigen van de woonwagens alles pracht en praal en schoon en gezellig. Het eten en drinken was erg goed verzorgd door de meisjes van de woonwagens en druk bezocht. Door groot en klein & jong en oud. Al met al een feestelijke dag.
Gefeliciteerd met deze dag en gewoon doorzetten tot de overwinning, succes.
Wat een gastvrijheid en gezelligheid. Een hoekje van de laatste menselijke vrijheid. Jongens, hou je haaks.
Voor de 1e keer op een kamp geweest,. heel leuk en goed initiatief, heb nieuwe indruk opgedaan. Diverse leuke gesprekken gevoerd met bewoners. Kamp zag er netjes uit evenals de wagens. Tijd dat ik op het kamp (middag)was lekker wijs. Al met al een geslaagd initiatief. Voor mij persoonlijk is blokkade om het kamp op te gaan grotendeels weggenomen.
Het is prettig en ook interessant om ook eens de andere kant van het "verhaal"over kampers te horen. Tuurlijk: er is overal wel wat, maar om iedereen over één kam te te scheren gaat veel te ver en die indruk is ons vandaag veel sterker geworden.  Wij juichen zo'n dag als vandaag zeer toe en wensen jullie veel succes.
Het is werkelijk een heel mooi plekje van Den Haag, wat ik deze dag gezien heb daar kunnen veel straten en lanen niet aan tippen: hier geen plastik zakken voor de ramen,. waar ik zo'n vreselijke hekel aan heb. Waar wij wonen is alles veranderd in de 24 jaar dat ik daar woon! Daar moeten de hoge heren eens gaan kijken!!
Ik vond het fantastisch. Hier op de Jan Hanlostraat. Dit moeten ze meer doen.
Goed om het eens van deze kant te zien. We staan gewoon op onze kop als we zien en ervaren hoe jullie worden behandeld, schandalig! Bedankt voor de gastvrijheid. Jullie zijn kanjers! Laat je niet gek maken. Hou vol.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Presentatie van het rapport Onderzoek naar het woonwagenbeleid in de Gemeente Den Haag woensdag 23 Juni 2004 15.00 uur in het Gemeentehuis Den Haag  door de commissie De Haseth.
Tot onze stomme verbazing hoorden we van de media pas op dinsdag 22 juni van een presentatie van het rapport betreffende het Haagse woonwagenbeleid en in het bijzonder over de gedwongen verhuizing van het woonwagencentrum Leyweg december 2002. Bij navraag bij de gemeente kon men wel bevestigen, dat er zo iets van een presentatie was, maar waar en wanneer en of het openbaar was, kon men nog niet zeggen. Pas dinsdagmiddag kregen we te horen dat het openbaar was en dat het om 3 uur 's-middags in het Gemeentehuis zou plaatsvinden. Zo konden we de bewoners van dit feit op de hoogte brengen. Vreemd blijft het toch, dat de gemeente Den Haag de bewoners van het woonwagencentrum Noordweg/Jan Hanlostraat niet heeft ingelicht. Desondanks konden een twintigtal bewoners de presentatie van de Commissie De Haseth bijwonen op kamer 18  van de 4e verdieping. Het programma TV Zembla mocht van de presentatie opnamen maken voor een documentaire, die ergens in september zal worden uitgezonden. Ook de schrijvende pers was vertegenwoordigd, als ook een vrouwelijke radio reporter. Onder de aanwezige ambtenaren van de Gemeente konden wij waarnemen de manager bureau woonwagenzaken de heer van de Brom, als ook de heer Jagersma, de algemeen directeur van de Dienst Stedelijke Ontwikkeling ( DSO). De vergadering werd voorgezeten door de  vertegenwoordiger van de Commissie de Heer Verheij. De voltallige commissie was aanwezig de heer De Haseth, de voorzitter, en de leden de heren Van Daalen en Tommel, alsmede de medewerksters van de commissie mevrouw Van der Vlies en mevrouw Oostvriesland.
De presentatie kon echter niet om drie uur beginnen, aangezien de wethouder Hilhorst aan wie het rapport zou worden aangeboden  nog in een vergadering zat. Maar toen hij  om kwart over drie binnen kwam, kon de presentatie beginnen en gaf de heer Verheij het woord aan de voorzitter van de commissie de heer De Haseth. Deze gaf een korte samenvatting van het rapport. Wat ons direct opviel was de milde ondertoon van zijn betoog, hetgeen waarschijnlijk de bedoeling had om twee partijen de gemeente Den Haag en de bewoners van het woonwagencentrum Noordweg/Jan Hanlostraat nader tot elkaar te brengen. Na zijn inleiding konden er vragen gesteld worden. Vier bewoners hebben van deze gelegenheid gebruik gemaakt door te vragen hoe het nu verder moet gaan met de bestuursdwang, dwz de inbeslagname van de wagens en de betaling van de absurde hoge kosten van de gedwongen verhuizing. Bij deze discussie over dit hete hangijzer, werd ook de wethouder Hilhorst betrokken. De bewoners willen wel in gesprek komen met de gemeente, maar dan moet eerst de bestuursdwang zoals die door de Gemeente is omschreven van tafel. Deze wordt als  zo bedreigend gevoeld, dat een goed gesprek  niet mogelijk is. Er lopen momenteel een aantal juridische procedures tegen de inbeslagname van de woonwagens. De vraag werd gesteld: " Moeten deze nog gewoon doorgaan?". Een van de commissieleden, de oud vice-president van het gerechtshof Den Haag de heer van Daalen gaf de wethouder Hilhorst een goede oplossing, namelijk door alle juridische procedures tijdelijk stil te leggen. De wethouder hield nog wat slagen om de arm, maar uit alles bleek duidelijk dat de deur van een goede communicatie, die zeven jaar potdicht heeft gezeten, nu door de wethouder op een kier werd gezet. Er waren duidelijk tekenen die er op wezen, dat de Gemeente uit is op een constructieve dialoog met de woonwagenbewoners. Dit gunstige resultaat mag volledig op de rekening geschreven worden van de Commissie De Haseth. Deze heeft bergen werk verzet en heeft bij de bewoners een bijzondere goede indruk gemaakt,  omdat zij voor de eerste keer sinds december 2002 hun verhaal kwijt konden en een toegewijd oor vonden bij de leden van de commissie. Misschien zal er nu een eind komen aan alle ellende en overgegaan kan worden tot een normaal leven voor de bewoners en niet voortdurend in angst te moeten leven van wat de gemeente nu weer voor harde maatregelen gaat nemen.
De presentatie heeft ruim een uur geduurd. Er werd nog druk nagepraat door de bewoners met de Commissie leden, als ook met de ambtenaren van woonwagenzaken en de wethouder Hilhorst.
Zou er nu eindelijk een einde komen aan alle verschrikkingen, die de bewoners de afgelopen 17 maanden hebben meegemaakt?

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Hieronder citeren we enkele delen uit het rapport van de Commissie De Haseth. Vooral die hoofdstukken die speciaal gaan over de gedwongen verhuizing.  We hebben gemeend deze hoofdstukken geheel over te nemen om niet het gevaar te lopen te worden verweten van een zekere eenzijdigheid .De lezer kan daarom voor zich zelf een mening vormen over deze delen van het rapport.
Vet gedrukte tekst is de mening van de Commissie. Tevens hebben we aangegeven welke hoofdstukken we niet hebben overgenomen.

Onderzoek naar het woonwagenbeleid in de Gemeente Den Haag. Commissie De Haseth. Juni 2004

1. Inleiding ( niet overgenomen).
2. Samenvatting.
In opdracht van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Den Haag heeft de commissie onder voorzitterschap van de heer drs. C.P. De Haseth een onderzoek uitgevoerd naar het gemeentelijk beleid inzake woonwagens en naar het verloop en de afhandeling van de verhuizing in december 2002 van woonwagens van de locatie aan de Leyweg naar de Jan Hanlostraat.
De commissie heeft haar onderzoek verricht aan de hand van relevante dossiers, ondermeer van de gemeente Den Haag, en informatie verkregen uit gesprekken met personen die betrokken zijn of waren bij de totstandkoming en uitvoering van het beleid en met bewoners en hun vertegenwoordigers.
Met de nota "Wonen op wielen in beweging" uit 1997 heeft de gemeente Den Haag haar beleid inzake woonwagens vastgesteld, welk beleid gekenmerkt werd door normalisatie en deconcentratie. De commissie stelt vast dat het beleid zoals verwoord in deze nota van meet af aan onvoldoende is uitgevoerd.

Deconcentratie
De gemeente Den Haag heeft veel inspanning gepleegd om deze doelstellingen te halen. De deconcentratieoperatie ligt op koers, twee van de drie grote woonwagencentra werden vervangen door kleinere centra dan wel gerenoveerd. De uitbreiding van het aantal standplaatsen voor woonwagens die daarmee gepaard ging verdient waardering. De deconcentratie van het centrum aan de Leyweg is echter minder soepel verlopen  Een belangrijk deel van de bewoners verhuisde vrijwillig naar nieuwe locaties, maar uiteindelijk moesten de laatste bewoners onder bestuursdwang worden verhuisd om de locatie geheel te kunnen ontruimen. Bij deze ontruimingsoperatie was er onvoldoende voorbereiding, slechte communicatie met bewoners en in de uitvoering afwijkingen van de planning. Daardoor zijn veel ad hoc beslissingen genomen en ontstond er meer dan normale verhuisschade  aan de woonwagens. Bij de afhandeling van die schade is afgeweken van de binnen de gemeente afgesproken beleidsregels en is er willekeur opgetreden in de afhandeling. Op dit moment zijn nog altijd niet alle schades afgewikkeld. De commissie beveelt aan met alle bewoners individuele gesprekken te voeren over het voldoen van achterstallige betalingen voor huur, energie en andere kosten, over de betaling van de kosten van de bestuursdwang en over het repareren van alle schades. Wanneer bewoners niet in staat blijken alle kosten te voldoen, zal door de gemeente hierover een individuele regeling worden getroffen. Uit de ervaringen van deze verhuizing kan worden geleerd dat een strakkere voorbereiding (inclusief een volledige inventarisatie van alle te verhuizen wagens) en intensieve betrokkenheid van de bewoners en de toekomstige beheerders essentiële voorwaarden zijn voor een goed verloop van de verhuizing van de woonwagens op de laatste nog te deconcentreren locatie.

Normalisatie
Van het normalisatiebeleid is in de afgelopen jaren weinig terechtgekomen. Woonwagenbewoners zijn enerzijds te veel als groep in plaats van, zoals elke andere burger, individueel behandeld en anderzijds is van de handhaving, bij voorbeeld op gebied van incasso, openbare orde en bouwregelgeving weinig terechtgekomen. In het nieuw ontwikkelde beleid van de gemeente Den Haag is ruime aandacht voor handhaving op alle terreinen. De commissie roept de gemeente op de uitvoering daarvan consequent door te zetten. De commissie beveelt tevens aan om, in het kader van het integrale beleid, regelmatig te evalueren en nader onderzoek uit te voeren naar de effecten en resultaten van het beleid. In het nieuwe beleid is aangegeven dat bewoners van woonwagens meer als individu behandeld zullen worden en minder als groep. De commissie juicht dit van harte toe.
De commissie benadrukt dat een goede communicatie van groot belang is. De gemeente doet er goed aan extra aandacht te besteden aan de manier waarop de schriftelijke communicatie met de woonwagenbewoners plaats vindt. De correspondentie met de burger wekt soms de indruk niet in de eerste plaats bedoeld te zijn om door de ontvanger begrepen te worden, maar vooral rekening te houden met eventuele juridische kwesties die eruit zouden kunnen voortkomen.

Beheer en overdracht van centra aan woningcorporaties
Ten aanzien van de opzet en inrichting van woonwagencentra adviseert de commissie aanzienlijk kleinere centra te ontwikkelen die bovendien minder geïsoleerd liggen en goed toegankelijk zijn. Op woonwagencentra zijn geen bedrijven gevestigd. Mede gezien de beperkte ruimte binnen de gemeente Den Haag, zal de planning van nieuwe centra binnen de regio Haaglanden plaats moeten vinden. Koop van de standplaats door de bewoner, dan wel het in erfpacht geven van de grond zou tot de mogelijkheden moeten behoren.
Ten aanzien van het beheer beveelt de commissie aan dit in handen van de woningcorporaties te geven. Het beheer van deze  'woongelegenheden' sluit prima aan bij de doelstelling van corporaties. Overdracht zou moeten gebeuren aan de hand van de checklist en aanbevelingen uit de gezamenlijke brochure van Aedes en VNG, hetgeen betekent dat overdracht alleen mogelijk is wanneer er sprake is van een normale situatie.
De commissie beveelt aan het geschil omtrent de overdracht met de corporaties op korte termijn te beslechten, door bindend advies of arbitrage overeen te komen.

Is de situatie in Den Haag anders dan bij andere gemeenten?
Uit onderzoek bij andere gemeenten blijkt dat daar een vergelijkbare problematiek speelt. Uit de ervaringen elders in het land is te leren dat het consequent handhaven en een goede communicatie essentiële voorwaarden zijn voor een goede uitvoering van het beleid ten aanzien van woonwagens. AIs de gemeente Den Haag er in slaagt die twee voorwaarden echt in te vullen, loopt zij daarmee voorop.
De problematiek inzake woonwagens heeft de nodige aandacht van zowel de politieke en bestuurlijke organen als van de media en het algemene publiek. Daarin speelt mee het gevoel dat regels, normen en waarden strenger dienen te worden nageleefd en dat er minder ruimte mag zijn voor het gedogen van afwijkende situaties. De commissie is herhaaldelijk gestuit op meldingen van bedreiging of intimidatie door bij de verhuizing naar de Jan Hanlostraat betrokken woonwagenbewoners. De commissie keurt elk gedrag dat kan worden beschouwd als bedoeld om de ander te intimideren en hem in de uitoefening van zijn werkzaamheden te belemmeren met kracht en ten stelligste af.
Tevens constateert de commissie dat het gevaar bestaat dat de rationele objectiviteit in het gedrang komt waar het gaat om de opstelling van de gemeente tegenover bewoners van woonwagencentra. De commissie betreurt dit ten zeerste. Er zal alles aan gedaan moeten worden om met alle betrokkenen op een open en constructieve vorm te geven aan de nieuwe kaders en omgangsvormen, zonder steeds rekening te moeten houden met de belasting van het verleden.
Het gemeentelijke woonwagenbeleid is als balanceren: het steeds opnieuw zoeken naar een evenwicht tussen respect voor de eigenheid en gelijke behandeling van alle burgers. Voor woonwagenbewoners is het een balanceren tussen begrip voor de positie van de gemeente en 'burgers' en het zelf begrepen willen worden.

3. Uitgangspunten van het gemeentelijk woonwagenbeleid (niet overgenomen)

4. De deconcentratie van de locatie Leyweg
(De hoofdstukken 4.1.en 4.2 gaan over de voorbereiding van de verhuizing. We hebben alleen de mening van de commissie - de vetgedrukte passages - weergeven, omdat het anders te lang van stof wordt)

De commissie is van oordeel dat de gemeente Den Haag op het gebied van deconcentratie voldoende uitvoering heeft gegeven aan de nota 'Wonen wielen in beweging' door het renoveren van oude woonwagencentra en aanleggen van nieuwe. Zij constateert echter wel dat er in het proces van vrijwillige verhuizingen vanaf 1998 gebrek aan transparantie is ontstaan zoals heldere regels over de hoogte van en de voorwaarden verbonden aan de verhuisvergoeding. Door de verslechterde verhoudingen tussen bewoners en de gemeente Den Haag, heeft de DSO gezocht naar andere mogelijkheden om de verhuisvergoeding uit te kunnen keren. Hierbij is een extern expertisebureau ingeschakeld. Ondanks vele geruchten over onrechtmatigheden heeft de commissie kunnen vaststellen dat er afspraken waren met het expertisebureau en dat de betalingen, voorzover de commissie heeft kunnen vaststellen, ook verantwoord zijn.
Al met al is te constateren dat in deze periode de relatie tussen de bewoners aan de Leyweg en de gemeente Den Haag ernstig is verslechterd, ondanks de opdracht van de gemeente tot het opschorten van de verplaatsing en extra onderzoeken naar de brandwerendheid van sanitaire units en draagkracht van de standplaatsen. De gemeente onderkende kennelijk de bezwaren van de bewoners, maar is hieraan niet volledig tegemoetgekomen. De uitspraak van de bestuursrechter gaf de gemeente uiteindelijk voldoende houvast de verplaatsing van de laatste bewoners aan de Leyweg doorgang te laten vinden. Hierbij werd echter niet uitgesproken op welke wijze deze verplaatsing concreet diende te worden ingevuld. Met andere woorden een vrijwillige of geregisseerde verhuizing dan wel het verplaatsen onder bestuursdwang waren mogelijk om de bewoners zo spoedig mogelijk op de nieuwe locatie te krijgen.
Ten aanzien van deze laatste periode in aanloop naar de daadwerkelijke verplaatsing naar de Jan Hanlostraat komt het de commissie voor dat vanuit de DSO tot het laatste moment is getracht te komen tot een vrijwillige verhuizing. De bereidheid tot volledige onvoorwaardelijke medewerking van alle bewoners aan een vrijwillige verhuizing is in de communicatie met de (advocaat van de) bewoners niet verkregen. De commissie sluit niet uit dat de advocaat van de bewoners bij zijn cliënten tot in een laat stadium de indruk heeft laten bestaan dat blijvend vasthouden aan hun eisen en verlangens tot een voor hen gunstige onderhandelingsresultaat zou kunnen leiden, waardoor de gemeente op haar beurt de indruk heeft gekregen dat de bewoners eigenlijk in het geheel niet van zins waren aan een vrijwillige verhuizing alsnog hun medewerking te verlenen. In de getroffen voorbereidingen is deels uitgegaan van een vrijwillige verhuizing, zoals af te leiden uit het feit dat er onvoldoende rekening is gehouden met eventuele schaden aan de wagens, zowel in een financiële raming, de procedure van afhandeling ervan als in het niet afsluiten van een voldoende dekkende verzekering. Tevens is er getracht door zowel de DSO als door het eerder ingehuurde expertisebureau via minnelijk overleg te komen tot een vrijwillige mogelijke oplossing, maar de gemeente is hier niet op ingegaan. De invulling aan de verplaatsing, zoals omschreven in het opgestelde draaiboek, duidt op uitgangspunten van een gedwongen verhuizing, zoals de grote inzet van politie en ME en de verleende machtigingen tot binnentreden tegen de wil van de bewoner in.
Kort voor de dag van de verplaatsing werd de term geregisseerde verhuizing  geïntroduceerd, aangezien de bewoners aan een aantal voorwaarden moesten voldoen, wilden zij de bestuursdwang niet tot uitvoer laten komen en wilden zij in aanmerking komen voor een vergoeding. De termijn die gesteld werd om kenbaar te maken dat de bewoners hieraan wilden voldoen, verdient echter geen schoonheidsprijs.
De commissie constateert dat er in de aanloop naar de verplaatsing van de Leyweg naar de Noordweg/Jan Hanlostraat een verschillend beeld (vrijwillig, onder regie van de gemeente, bestuursdwang) is ontstaan over de aard en het gewenste verloop ervan, zowel binnen de gemeente Den Haag als in de communicatie van de gemeente naar de advocaat van de bewoners.
Opvallend is dat in het draaiboek inventarisatie van de wagens op de oude locatie niet ter sprake komt.
In het algemeen is het draaiboek een weloverwogen en zorgvuldig opgesteld stuk, waarin echter de operationele kant van de verhuizing onvoldoende belicht is. De commissie sluit zich dan ook aan bij de al getrokken bestuurlijke conclusies uit februari 2003 (DSOI2003.326).
Zij kan zich in het bijzonder vinden in de aanbeveling dat de voorbereiding van grootschalig optreden door de gemeente op de volgende onderdelen aangescherpt dient te worden :
- bij grootschalige acties moet vooraf (meer) rekening worden gehouden met onvoorziene omstandigheden en/of het planmatig  kunnen voorzien in noodzakelijk te treffen, extra maatregelen/voorzieningen;
- in dat verband dient aandacht te worden gegeven aan de organisatie en kwaliteit van de gemeentelijke communicatiefunctie alsmede aan de taakverdeling tussen het strategisch en operationeel (dienst)management;
- naast de inhoudelijke en organisatorische aspecten van dit soort operaties dient vooraf afzonderlijk aandacht te worden gegeven aan de financiële aspecten ervan, in de vorm van een realistische raming van de kosten.


4.3 Uitvoering

De verhuizing van de Leyweg - de Noordweg/Jan Hanlostraat
De uitvoering start met het besluit dat conform het draaiboek op 11 december 2002 om 9.00 uur de operatie van het laatste gedeelte van de deconcentratie van de Leyweg van start gaat.
Inboedel inpakken. Het inpakken van de inboedel verloopt chaotisch. Daar de bewoners in de veronderstelling waren vrijwillig te verhuizen, waren enkelen al begonnen met inpakken. In een aantal gevallen moest weer uitgepakt worden. Andere bewoners stelden het inpakken uit, aangezien zij volgens het plaatsingsplan verder in de tijd zouden verhuizen. AI met al was er onvoldoende helderheid over de verantwoordelijkheden van de verhuizer en de bewoners over het inpakken van persoonlijke bezittingen, inboedel en overige spullen in garageboxen en schuren. Resultaat hiervan is dat tot op heden onduidelijkheid bestaat over vermiste goederen.
Inventarisatie van de wagens. De verhuizer zag bij aankomst op de Leyweg hoe de daadwerkelijke situatie van de wagens was. De luchtfoto en metingen van de wagens door de beheerder bleken voor de verhuizing onvoldoende en in een aantal gevallen zelfs onverantwoord om als basis voor de verplaatsing te dienen. Een van de uitgangspunten van de verplaatsing was dat de Leyweg compleet moest worden ontruimd en moest worden ontdaan van obstakels. Ondanks het feit dat sommige wagens te groot waren voor de voorzieningen, illegaal op de oude locatie stonden en het aantal wagens groter was dan verwacht, zijn alle wagens verplaatst naar de nieuwe locatie.
Transport. Het transporteren over de weg van ene locatie naar de ander verliep zonder hinder. Hierbij zette politie de weg enige tijd af.
Uitladen. Om de wagens te kunnen vervoeren zijn er onder de wagens onderslagbalken geplaatst. Bij het uitladen en plaatsen zijn bij een aantal wagens deze balken niet verwijderd.
Plaatsen. Na overleg met de bewoners is een lichte wagen op een verzwaarde standplaats terecht gekomen. Hierdoor is ook zeker één zware wagen op een niet verzwaarde standplaats gezet.
Aansluiten. De weersomstandigheden, met de extreem lage temperatuur, hadden nadelige gevolgen voor het aansluiten van de installaties. Bovendien was er bij de aanleg van het centrum geen rekening gehouden met afwijkende wagens in relatie tot het aanleggen van verwarming en water- en elektriciteitleidingen.
Controle. Alle wagens zijn van binnen en van buiten vastgelegd op film en foto, bij aanvang van de verhuizing, tijdens de verhuizing en bij plaatsing van de wagen. Deze vastlegging verliep echter chaotisch, waardoor achteraf het overzicht verloren is geraakt.
Overdracht. Aangezien een aantal leidingen kapot was gegaan door de vrieskou kon de verhuizer de aansluitingen niet testen. Bovendien wilde het energiebedrijf pas leveren nadat het contract met de bewoner getekend was. Hierdoor liep de overdracht niet zoals gepland.
Volgens diverse betrokkenen is er geen overdracht en oplevering van de wagens geweest. De processen verbaal die hiervoor zijn opgesteld zijn niet ten tijde van de verhuizing aan de bewoners verspreid en door hen ondertekend. Ook hier speelden de weersomstandigheden een grote rol.
Betrokkenen/verantwoordelijken.  Er werd al op de eerste dag van de verhuizing op een aantal wezenlijke punten afgeweken van het draaiboek. Zo wordt er in overleg met bewoners besloten in een aantal gevallen af te wijken van het plaatsingsplan zoals dat in het draaiboek was opgenomen. Ook bleek er onvoldoende voorzien in de benodigde menskracht, zowel vanuit de gemeente als vanuit de verhuizer. Hierdoor ontstond er een ad hoc situatie, waarin betrokkenen flexibel moesten optreden en improviseren en daardoor afweken van het draaiboek.
Bewoners. Voor de meeste bewoners kwam de overmacht aan politie en de aanzegging van bestuursdwang als een verrassing, hoewel zij waren geïnformeerd over de ophanden zijnde verhuizing. Hierdoor hadden niet alle bewoners hun wagen verlaten op het moment dat de verhuizer de inboedel moest inpakken. Hoewel de sfeer grimmig was, hebben de bewoners weinig daadwerkelijk verzet getoond; wel hebben verhuizers last gehad van beledigingen door bewoners. Bovendien verslechterde de stemming nog verder doordat het koude weer en de duur van de 'operatie' op het gemoed van de bewoners ging werken. Na de onteigening van de wagens konden de bewoners ten tijde van hun verhuizing niet in hun eigen wagen terecht. Aangezien er onvoldoende voorzieningen waren getroffen en de bewoners weinig persoonlijke bezittingen mee hadden genomen zoals lijfgoed, leidde dat voor sommigen tot schrijnende situaties.
Werktermijn. De verhuizer had bij aanvang van de verplaatsing door miscommunicatie onvoldoende bemensing voor een werkgang van 24 uur per dag. Hierdoor werd er in de eerste dagen vertraging opgelopen. De meeste wagens waren niet in een dag 'over'. Er was echter onvoldoende voorzien in hotelaccommodatie voor de bewoners die meer dan een nacht niet in hun wagen terecht konden.
Overig. De politie had ervoor gekozen een grote hoeveelheid politie en ME in te zetten.Onder de aanwezigen op de oude locatie waren ook raadsleden van de gemeente Den Haag. Aan sommige bewoners, die vanwege professionele redenen het ontruimde terrein op moesten, werden toegangspasjes verstrekt. Dat leidde bij de overige bewoners tot onvrede en onduidelijkheid.

Bij de uitvoering van de gedwongen verhuizing kunnen enkele kanttekeningen worden gemaakt. Volgens deskundigen was de gestelde termijn waarbinnen de verhuizing geklaard moest zijn te kort om tot een zorgvuldige uitvoering, dat wil zeggen met zo min mogelijk schade aan de wagens, te komen. Doordat reeds op de eerste dag van de operatie is afgeweken van het draaiboek, heeft de verhuizing vertraging opgelopen. De commissie gaat ervan uit dat het niet volgen van het draaiboek met de beste bedoelingen is gebeurd, vanuit de wens om de indeling meer in overeenstemming met de bewoners te brengen. Resultaat was wel dat een van de lichtste wagens op een van de weinige verzwaarde plekken van nieuwe locatie terecht is gekomen. Een van de grotere wagens is neergezet op een standplaats die daarop niet berekend was.
Bovendien constateert de commissie dat er ook ten aanzien van het verwijderen van illegale woonwagens is afgeweken van het draaiboek. Zo was een aantal uitvoerenden overtuigd van het in het draaiboek opgenomen uitgangspunt dat de Leyweg volledig leeg moest worden opgeleverd.
Tevens is het uitgangspunt dat niet vergunbare wagens zouden worden opgeslagen niet uitgevoerd. Hierdoor staan momenteel ook de niet vergunbare wagens op de nieuwe locatie, zonder de mogelijkheid alsnog een vergunning te krijgen, maar ook, naar het zich laat aanzien, zonder dat de gemeente ze kan verwijderen; zij heeft ze immers daar doen neerzetten. Ten aanzien van de voorbereiding van de verhuizing is de commissie van mening dat de logistieke en personele organisatie van de 'operatie' ernstig is onderschat, waardoor er sprake was van veel improvisatie en ad hoc beslissingen tijdens de uitvoer ervan door alle betrokkenen. Ook de weersomstandigheden en de tijdsdruk hebben bijdragen aan het niet strak volgen van het draaiboek. In het bijzonder moet het, naar oordeel van de commissie en veel van haar gesprekspartners, als een ernstige tekortkoming worden aangemerkt dat er voor aanvang van de verplaatsing geen volledige schouw is gehouden op de oude locatie, waarbij de te verhuizen wagens konden worden gemeten en de verhuizer de gelegenheid kreeg op te nemen wat voor verschillende wagens hij diende te verhuizen.  Ook het feit dat er na afloop van de verhuizing geen integrale evaluatie heeft plaatsgevonden, ziet de commissie als een tekortkoming, zeker in het licht van de nog op handen zijnde deconcentratie van de Escamplaan.

4.4 Nasleep

4.4.1 De procedure van schadeafhandeling
Tot maart 2003 werd er binnen de DSO volgens de volgende uitgangspunten voor de afhandeling van schades gehandeld:
. inventariseren van de aard en omvang van de schade;
. de oorzaak van de schade nagegaan;
. de eventuele aansprakelijkheid van de gemeente vaststellen en de eventuele verhaalsmogelijkheid bij derden bepalen;
. overgaan tot reparatie, waarbij de te maken kosten afhankelijk zullen worden gesteld van de betaling van de (later vast te stellen)  bestuursdwangkosten.
Uitzonderingen hierop vormden de zogenaamde noodreparaties die onontkoombaar werden geacht en die bij voorrang moesten worden uitgevoerd. Hierbij valt te denken aan lekkages, uitval van verwarming e.d. Bij deze schades is afgezien van het laten opstellen van schaderapporten. Deze procedure is echter niet schriftelijk vastgelegd of opgenomen in het draaiboek van de verplaatsing.
 

De noodreparaties. De ingehuurde experts hebben geconstateerd dat tijdens het verplaatsen van de wagens een aantal daarvan (ernstige) schade had opgelopen. Het bureau risicomanagement had de taak om de inboedelschade en overige schade in behandeling te nemen. De meeste kleine reparaties aan de wagens werden dan ook op korte termijn na de verplaatsing verricht (voornamelijk beschadigingen aan verwarmingen en airco's). Voor vier wagens werden reparaties vergoed die ten onrechte als noodreparaties werden aangemerkt. Na overdracht aan de dienst BTD (eind maart 2003) blijkt dat het hier niet ging om de vergoeding van noodreparaties, maar om de eerste aanbetaling van een totaal herstel. In mei 2003 werden ook de tweede termijn betalingen goedgekeurd en verricht.

De overige reparaties. Vanaf februari 2003 heeft de DSO een expertisebureau ingehuurd om ten behoeve van de gemeente de aard, omvang en oorzaak van de schade vast te stellen. Bij uitvoering van de opdracht constateerde het expertisebureau dat bij alle gemelde schades belanghebbende bewoners reeds een offerte hadden aangevraagd aan een wagenbouwer/reparateur. Deze offertes zijn door het expertisebureau beoordeeld en in aanwezigheid van de manager woonwagenzaken besproken met de wagenbouwer. Dit leidde in al die gevallen tot een forse neerwaartse bijstelling van de schade/reparatiekosten. De herziene offertes zijn -met uitzondering van één- door het expertisebureau gezien en voor akkoord getekend. Vanaf eind maart 2003 was de directeur BTD verantwoordelijk voor de afhandeling van de schades. Hij constateerde dat het voor een aantal wagens meer rendabel was (nood)reparaties te laten samenvallen met daadwerkelijke herstelwerkzaamheden. Alle interne uitgangspunten zoals gehanteerd door de DSO zijn vanaf dat moment losgelaten. Ook werd duidelijk dat een aantal wagens voor een groter bedrag beschadigd was dan de toenmalige dagwaarde. Diverse experts hebben de gemeente aanbevolen een aantal oude wagens niet te herstellen, maar te vervangen door nieuwe wagens. Hieraan is, op één uitzondering na, geen gevolg gegeven.
Over het algemeen zijn de uitgekeerde schadeposten te verantwoorden op basis van taxatierapporten. Schade aan één wagen ten bedrage van euro 171.000,- werd uitgekeerd zonder dat de offerte was voorgelegd aan de taxateur. Kennisnemend van dit bedrag heeft de taxateur ernstige bedenkingen geuit over de hoogte van het bedrag. In de meeste gevallen krijgt de reparateur opdracht van de DSO de schade te herstellen na overleg met het ingehuurde expertisebureau. De volgorde waarin de schadereparaties zijn toegekend lijkt echter willekeurig.

De commissie heeft de indruk gekregen dat er in de betalingen van de schades willekeurig is gehandeld door de gemeente, waarbij de frequentie van aanwezigheid van de bewoner en zijn vasthoudendheid een rol speelden. Daarnaast is zij ervan overtuigd dat door het verplaatsen van oude wagens en het niet vervangen hiervan, de gemeente de schade onnodig heeft doen oplopen.

Eind 2003 bleek dat er door de DSO en FAD betalingen waren verricht voor schadereparaties aan 13 wagens. De constatering hierbij is dat deze schadereparaties op een eerder tijdstip zijn uitgevoerd dan de afgesproken procedure voorschreef. Hierna heeft de algemeen directeur van de DSO besloten de eerder afgesproken werkwijze weer op te pakken, vanwege de volgende redenen:
. er was volgens de DSO sprake van grote verschillen tussen taxaties en offertes;
. door het extern expertisebureau is in november 2003 geconstateerd dat haar taxatie gedateerd respectievelijk achterhaald is;
. er is geen duidelijkheid over de oorzaken van de ontstane schade, zodat de aansprakelijkheid ook niet helder is;
. de kosten bleken fors uit de hand te lopen.
Hiertoe wordt onder andere een definitief schaderapport opgesteld door een derde, waarin ook de oorzaak van de schade (verhuizing of anderszins) wordt vastgelegd. De hierboven omschreven werkwijze werd tijdens een bijeenkomst in december 2003 gecommuniceerd met de bewoners van de Jan Hanlostraat.
In maart 2004 werd besloten de volgende lijn inzake de vergoeding van de schade te volgen:
. de herstelkosten worden vergoed indien ze lager zijn dan de gebruikerswaarde op de dag voor de verhuizing;
. indien de herstelkosten hoger zijn dan de gebruikerswaarde op de dag voor de verhuizing, dan wordt de gebruikerswaarde vergoed.

De commissie constateert dat de afspraken over de afhandeling van schades niet schriftelijk zijn vastgelegd, maar wel binnen de betrokken organisatie bekend waren. In de periode tot maart 2003 is er, met uitzondering van bovengenoemd voorbeeld, volgens deze gedragslijn gehandeld. Na maart 2003 is deze gedragslijn geheel verlaten, zonder dat hiervoor aannemelijke redenen waren en zonder dat daarvan melding is gemaakt aan de bestuurlijk verantwoordelijke. Toen de omvang van het financiële beslag helder werd (najaar 2003), heeft de algemeen directeur van de DSO nader onderzoek laten verrichten. Dit heeft ertoe geleid dat er is teruggekeerd naar de oorspronkelijke gedragslijn. De commissie is er van overtuigd dat de geschetste gang van zaken er tot het najaar van 2003 toe heeft geleid dat de kosten van de schadeafhandeling onnodig hoog zijn uitgevallen.


4.4.2 De bestuursdwangkosten
Vanaf december 2003 heeft de gemeente een start gemaakt met het aanschrijven van de bewoners in verband met de bestuursdwangkosten. In een bijeenkomst op 8 december 2003 zijn de bewoners hierover geïnformeerd. Gesteld werd dat de rekeningen nu pas konden worden verstuurd, omdat eerst tot een vergelijk moest worden gekomen met transporteur/verhuizer over de verplaatsingskosten.
Op advies van de gemeenteadvocaat over de te hanteren verdeelsleutel en de vraag of er aanleiding was het kostenverhaal te matigen, werd besloten een kortingspercentage van 15% toe te passen. De DSO geeft hiervoor de volgende redenen :
. er is geen sprake van gespecificeerde kosten van de verplaatsing per woonwagen;
. er is onder tijdsdruk gewerkt;
. de weersomstandigheden.
In maart 2004 neemt het college het besluit inzake de bestuursdwangkosten, dat de betreffende bewoners van de Jan Hanlostraat op individuele basis uitgenodigd worden voor een gesprek met de ambtenaren van de gemeente, waarin de schadeafwikkeling wordt bezien in samenhang met het verhalen van de kosten van bestuursdwang en eventuele andere vorderingen die de gemeente op hen heeft.

De commissie constateert dat ten aanzien van de bestuursdwangkosten de volgende redenering is aangehouden.
In de periode tot 1998 heeft de gemeente vrijwillige verhuizing geregisseerd, waarbij de verhuiskosten gemiddeld  f 50.000,- per wagen bedroegen. De bewoners kregen ter compensatie een vergoeding van f 4.500,-. In de periode vanaf 1998 zijn bewoners vrijwillig en zelfstandig verhuisd, waarbij hen een individuele ruime verhuiskostenvergoeding is verstrekt. Bij de verplaatsing naar de Leyweg was het inschakelen van een professioneel transportbedrijf noodzakelijk, wat de verhuiskosten verhoogde. Aangezien de verhuizing uiteindelijk onder bestuursdwang is verlopen, komen de verplaatste bewoners niet in aanmerking voor een individuele vergoeding en worden alle gemaakte verhuiskosten op hen verhaald. Het is de commissie niet duidelijk geworden of de bewoners hiervan voldoende doordrongen waren.

Tevens is vastgesteld dat bij de verhuizing aanzienlijke schade is toegebracht aantal van wagens. In een aantal gevallen is deze door de gemeente vergoed, in een aantal gevallen niet, maar zijn de schades wel door de gemeente erkend. Die schade wordt echter verrekend met de kosten van de bestuursdwang. Van de eerste groep zal naar alle waarschijnlijkheid de gemeente in het merendeel van de gevallen, nooit de volledige kosten van de bestuursdwang terugzien, aangezien de meeste bewoners die hoge kosten niet kunnen betalen. Deze situatie wringt en is aan de tweede groep bewoners niet uit te leggen. Zolang hiervoor geen oplossing komt, is volgens de commissie een zekere mate van verzoening onmogelijk.
 

5. Toekomstig beleid (niet overgenomen)
6. Onderzoeksvragen en aanbevelingen
6.1. Algemene opmerkingen

6.1.1  Verzakelijking
De problematiek inzake woonwagens heeft niet alleen in Den Haag, maar ook elders in het land de nodige aandacht van zowel de politieke en bestuurlijke organen als van de media en het algemene publiek. In niet onbelangrijke mate speelt hierbij mee het allengs gegroeide, thans vrijwel algemeen gevoelen in de maatschappij dat regels, normen en waarden strenger dienen te worden nageleefd en dat er minder ruimte mag zijn voor het gedogen van, van de norm en regelgeving afwijkende situaties. De commissie constateert dat met name vanwege de media-aandacht voor deze maatschappelijke verharding in het algemeen, gecombineerd met de aandacht voor gemeentelijke acties in woonwagengebieden, het gevaar bestaat dat de rationele objectiviteit in het gedrang komt waar het gaat om de opstelling van de gemeenschap tegenover bewoners van woonwagencentra. De commissie betreurt dit ten zeerste. Zoals de commissie onherroepelijk onderschrijft dat alle burgers gelijk behandeld moeten worden door de overheid, meent zij dat aan de keerzijde van voorkomen moet worden dat een correctie van in het verleden bewust of onbewust situaties leidt tot een onterechte stigmatisering van een bevolkingsgroep. Een dergelijke stigmatisering is niet alleen emotioneel voor betrokkenen pijnlijk, zij kan ook de nagestreefde integratie van de groep in de gemeenschap ernstig belemmeren. Belemmeren door bij de groep gevoelens van 'buitengesloten' te worden te bevorderen en daarmee de bereidheid tot een actieve deelname aan de maatschappij te ontmoedigen, alsook aanleiding te geven tot, weliswaar tot op zekere hoogte begrijpelijk, maar daarom niet minder ongewenst, verzet tegen normalisatie en integratie in de gemeenschap. Er zal dan ook alles aan gedaan moeten worden om in gezamenlijkheid met alle betrokkenen op een open en constructieve wijze de nieuwe kaders van het met elkaar omgaan vorm te geven,zonder steeds rekening te moeten houden met de belasting van het verleden.

6.1.2  Agressie
Zowel bij het dossieronderzoek als bij de gehouden interviews is de commissie herhaaldelijk gestuit op meldingen van bedreiging/intimidatie, van onder meer medewerkers van de gemeente en de woningcorporaties, door woonwagenbewoners. in een aantal gevallen is er aantoonbaar sprake geweest van fysiek geweld of van dermate zware psychische druk dat het slachtoffer zijn werkzaamheden niet naar behoren heeft kunnen uitvoeren en in een enkel geval zich zelfs heeft moeten terugtrekken van de werkzaamheden.
In het verlengde hiervan beveelt de commissie aan, met inachtneming van de continuïteit, een personeelsbeleid te voeren dat erop gericht is medewerkers in het frontoffice niet te lang op dezelfde positie te laten opereren. De commissie keurt elk gedrag, dat kan worden beschouwd als bedoeld om de ander te intimideren en hem in de uitoefening van zijn werkzaamheden te belemmeren, met kracht en ten stelligste af. In een normale, zichzelf respecterende gemeenschap is er geen plaats voor enige vorm van bedreiging.
De commissie heeft met instemming kennisgenomen van het duidelijke standpunt van de gemeente Den Haag om in alle gevallen van bedreiging van medewerkers van de gemeente daar onmiddellijk aangifte van te doen. De indruk die in het verleden bij sommigen -terecht of ten onrechte- heeft bestaan dat men onvoldoende gesteund werd door de leiding wordt daarmee weggenomen.
Voorzover de commissie heeft kunnen nagaan, heeft het in het verleden ontbroken aan een helder en consistent beleid waar het betreft het optreden in gevallen van bedreiging of agressief of intimiderend gedrag. Dat heeft ertoe bijgedragen dat in een aantal gevallen het slachtoffer ervoor gekozen heeft af te zien van het doen van aangifte.
De commissie kan zich niet aan de indruk kan onttrekken dat het feit dat bedreiging of intimidatie plaats heeft gevonden door sommigen, wellicht ook als excuus, is gebruikt om bepaalde acties na te laten of werkzaamheden niet uit te voeren. Hoe begrijpelijk dit ook moge zijn, het regulier en rechtmatig optreden van de gemeente hoort niet beïnvloed te worden door een dergelijk gevoelsmatig handelen van medewerkers.
 

6.1.3  Communicatie
De commissie beseft dat de manier van communiceren mede bepaald wordt door de in een bepaalde groep gebruikelijke omgangsvormen en de cultureel bepaalde manier van het zich uitdrukken in houding, gebaar en woord. Daarnaast hebben de nadruk die in onze tijd gelegd wordt op assertiviteit (zeker ten aanzien van de overheid), alsmede de invloed van de moderne communicatiemiddelen bijgedragen tot een zekere mate van verruwing van de omgangsvormen. Dit betekent dat de grens tussen bedreiging/intimidatie en in die specifieke omstandigheid 'normaal' gedrag niet altijd voor een ieder duidelijk zal zijn en dat er een extra beroep wordt gedaan op het inschattingsvermogen van betrokkenen. De commissie heeft inderdaad gemerkt dat wat de een als een regelrechte bedreiging beschouwt, door de ander niet als zodanig wordt ervaren, waardoor verwarring kan ontstaan die onnodig tot escalatie kan leiden. Zolang er verschillen bestaan in omgangsvormen, zal er rekening mee moeten worden gehouden dat het eigen optreden door de ander verkeerd kan worden begrepen. Beide partijen doen er dan ook goed aan meer aandacht te besteden aan de manier waarop men bij de ander overkomt en op het voorkomen van het afgeven van signalen die verkeerd kunnen worden geïnterpreteerd. Alhoewel enigszins buiten dit kader van directe contacten vallend, wijst de commissie erop dat de gemeente er goed aan doet extra aandacht te besteden aan de manier waarop ook de schriftelijke communicatie met de woonwagenbewoners plaatsvindt. De commissie is van oordeel dat de correspondentie met de burger soms de indruk wekt niet in de eerste plaats bedoeld te zijn om door de ontvanger begrepen te worden, maar vooral rekening houdt met eventuele juridische kwesties die eruit zouden kunnen voortkomen.
 

6.2  De onderzoeksvragen (niet overgenomen)
6.3 Aanbevelingen gemeentelijk woonwagenbeleid Den Haag (niet overgenomen)

6.4 Hoe nu verder in de Jan Hanlostraat?
De verhuizing van de Leyweg naar de Jan Hanlostraat kent nog steeds een nasleep. Slechts wanneer schoon schip' wordt gemaakt, kan een gezonde situatie voor de toekomst worden gecreëerd. Dat betekent in de ogen van de commissie dat met iedere bewoner individuele gesprekken worden gevoerd waarin alle openstaande zaken op technisch en financieel gebied worden besproken. Deze gesprekken moeten uitmonden in individuele afspraken die worden vastgelegd en gehandhaafd. De commissie doet in dat kader de volgende aanbevelingen:

Ten aanzien van de technische aspecten
Het is moeilijk te aanvaarden dat anderhalf jaar na de verhuizing een aantal schades nog niet is gerepareerd en dat daarover nog zoveel onduidelijkheid bestaat. De commissie beveelt daarom aan de schades nu zo snel mogelijk af te handelen en daarbij het voorstel zoals vermeld in de rapportage 'Inventarisatie transportschade Jan Hanlostraat' te volgen. De commissie vraagt aandacht voor de omstandigheid dat een (beperkt) aantal wagens op een voor die wagens te lichte standplaats staan. De commissie adviseert om voor die situatie via individueel overleg met de betreffende bewoner een passende oplossing te zoeken. De rechten en plichten die uit die oplossing voortkomen, moeten duidelijk worden vastgelegd en de te maken afspraken moet strikt worden gehandhaafd.
Ten aanzien van de financiële aspecten
Er speelt in de financiële relatie een aantal aspecten, te weten de kosten van de bestuursdwang, de achterstallige betalingen van huur, energie en andere heffingen enerzijds en de verhuisvergoeding anderzijds. De commissie stelt voor met iedere bewoner individueel een regeling te treffen in volgorde van de volgende uitgangspunten. De gemeente draagt zorg voor de financiële kant van de schadevergoeding, voorzover dit nog niet gebeurd is; wanneer de schade te groot is, wordt een nieuwe (standaard) wagen verstrekt. Alle achterstallige huur, heffingen en energienota's worden door de bewoner betaald. De bewoner voldoet de kosten van de bestuursdwang; voorzover deze niet op anderen kunnen worden verhaald. Over het totaal van de door de bewoner te betalen som (2+3) vindt individueel overleg plaats. Wanneer een bewoner aantoonbaar niet in staat is de som geheel te betalen, wordt het restbedrag door de gemeente kwijtgescholden.
Samenvattend is  het advies van de commissie: maak (individueel) schoon schip en voorkom juridiseren van de situatie. Ook in het kader van de lopende geschillen met de verhuizer en met de woningcorporaties lijkt dit de commissie een goede weg.
 

4. Bijlagen (niet overgenomen). Helaas is in bijlage 4 onze website niet goed geciteerd. Er staat www.egotraject.nl/woonwagenbeleid het moet zijn: www.egoproject.nl/woonwagenbeleid 
(Het rapport kan bij de Gemeente De Haag opgevraagd worden, zodat men dan alle hoofdstukken, die niet zijn overgenomen alsnog kan lezen).

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------