B. De periode van de Neolithische mens 10.000 - 4000 jaar geleden, begin van de landbouw en veeteelt, de bouw van de eerste steden, begin van de ontwikkeling van koper en het schrift. De Godin staat nog steeds centraal in de religie.

Het begin van het Neolithicum wordt gekenmerkt door het einde van de laatste ijstijd (Wurm). In de periode van 10.000 tot 7000 jaar v Chr. heeft een overgang plaats gevonden van een nomadische naar een sedentaire samenleving, van jagen, vissen en verzamelen naar landbouw en veeteelt. Opmerkelijk is dat bepaalde kunstvoorwerpen in de periode van het Neolithicum weer opduiken uit de periode van het Paleolithicum, nl. de beeldjes van de Moeder Godin.
De neolithische agrarische economie maakte een snelle ontwikkeling door. Er waren grote doorbraken zoals het gebruik van koper , brons , maar al deze gebieden in Europa en het Nabije Oosten hadden een ding gemeen namelijk de religie van de Moeder Godin. Door de overschotten van voedsel ontstaan steden, zoals Catal Hüyük en Nacilar in het gebied van het tegenwoordige Turkije en Jericho in Palestina. We zien hierbij ook de ontwikkeling van een complex systeem van symbolen, rituelen, heilige wetten en verboden. We weten nu dat de bakermat van onze beschaving niet alleen in Sumerië heeft gelegen maar in een veel groter gebied, dat zich uitstrekt tot aan Zuid Europa, Anatolia, Palestina. De tijd dat God een vrouw was.

Geen wapens zoals zwaarden en ander oorlogstuig zijn bij de opgravingen gevonden. Blijkbaar een vredelievende samenleving. Hun nederzettingen lagen in open vrije vruchtbare valleien, goed geschikt voor landbouw en veeteelt. Dit in tegenstelling tot de latere nederzettingen van de Indo-europese vechterbazen, die hun forten bouwden forten op heuvels. Zelfs in de steden Hacilar en Catal Hüyük zien we geen tekenen van oorlogsvoering gedurende een periode van 1500 jaar.
In deze tijd was er geen verschil tussen heilig en profaan. De heilige familie was die van de Moeder Godin, de godin van de hemel.
De Latijnse schrijver Apuleius gaf in de 2^e eeuw na Chr. een heel goede beschrijving van de Grote Moeder Godin:

"I am Nature, the universal Mother, mistress of all elements, primordial child of time, sovereign of all things spiritual, queen of the dead, queen also of the immortals, the single manifestation of all gods and goddesses that are. My nod governs the shining heights of Heaven, the wholesome sea breezes, the lamentable silences of the world below. Though I am worshipped in many aspects , known by countless names, and propriated with all manner of different rites, yet the whole round earth vernerates me. (overgenomen uit Robert Graves 's  vertaling van' the Golden Ass of Apuleius')

De religie werd gefocusseerd op het wiel van het leven en haar cyclische bewegingen van geboorte, dood en regeneratie.
Venus beeldjes, waarvan er enkele duizenden zijn gevonden in het Paleolithicum, zijn er uit de periode van het Neolithicum maar liefst over de honderdduizend exemplaren opgegraven. De beeldjes zijn iets anders van vorm. De bovenste delen van het lichaam zijn veel dunner, terwijl de dijen en billen veel sterker zijn aangezet. Het zwaartepunt ligt duidelijk bij het onderlichaam. De beeldjes laten ook iets meer zien over de haarstijl en de kleding. (zie figuur).Toen ze de archeologe Marija Gumbutas in een interview vroegen wat ze dacht van de theorie dat de beeldjes slechts een vruchtbaarheidsymbool waren antwoordde zij::

"How do I respond to all these silly criticisms? People usually are not knowledgeable who say that, and never studied the question. Fertility was important to continuity of life on earth, but the religion was about life, death and regeneration. Our ancestors were not primitive".

De Godin is de schepper van het leven. De man speelde daarbij geen directe rol. Men kende vroeger dan ook niet het vaderschap. Het woord seks had in deze vroegere tijd een heel andere betekenis.. Men had nog niet in de gaten dat er verband bestond tussen de bevruchting door de man en de geboorte van een kind. Trouwens recent onderzoek heeft aangetoond, dat er tegenwoordig nog jager/verzamelaars zijn die dit verband nog niet kennen.
In 1956 was onze redacteur met een geologisch-alpinistische expeditie in het Andesgebergte in Zuidoost Peru en zei een drager, die zij tijdens hun expeditie bij hen hadden: " Ik heb pech gehad, want mijn vrouw krijgt eens in de twee jaar een kind, terwijl mijn broer eens in de drie jaar". Hij had kennelijk geen notie van de rol, die hij daarbij speelde.
De geslachtsgemeenschap stond apart en had niets met het levensbrengende van de vrouw te maken. Pas in de patriarchale samenleving is dit verband wel getrokken. Het werd een van de hoekstenen van deze samenleving worden. In zijn boek The Greek Myths zegt Graves (5) hierover het volgende, p.12:

"Once the relevance of coition to child-bearing had been officially admitted - an account of this turning point in religion appears in the Hittete myth of simple -minded Appu (H.G.Güterbock:Kumarbi) - man's religious status gradually improves, and winds, or rivers were no longer given credit for impregnating women".

In dit verband is het goed om even stil te staan bij hoe men dacht over het begin van alles. Men zag het Wereld Ei als de kern van elk begin. Uit dit ei kwam de geslachtsloze mens, de hermafrodiet, waar het mannelijke en het vrouwelijke alleen impliciet aanwezig waren. De tegenstellingen waren nog niet geboren. De Chinezen noemen dit t'ai chi die alles bevat, zwart en wit, dag en nacht, hemel en aarde en man en vrouw. Hemel en Aarde liggen in het Ei boven op elkaar zonder ruimte, zonder tijd. In India noemt men dit Purusha. In Egypte had men als symbool voor dit eerste begin de ronde slang die in zijn eigen staart bijt.(Uroboros). Het omvat alles en is self-sufficient. Ook in Babylon was de hemelse slang als symbool. Kortom men vindt in vele culturen de slang het symbool. Het is tegelijkertijd creatief en destructief, creatief want de veelvormigheid ontstaat hieruit en ook destructief dat het verbreken van de perfectie betekent. De slang heeft een gespleten tong en twee (hemi)penissen.
Uit het Ei komt zowel het vrouwelijke als het mannelijke. Maar de mythologie gaat zich meer concentreren op het vrouwelijke. De Moeder Aarde waaruit alles ontspringt. Deze Moeder heeft twee kanten, een positieve en een negatieve kant. Een kant die de geboorte van een kind mogelijk maakt en ook die hetzelfde kind weer verslind. Het ego het bewustzijn is in aanleg aanwezig, maar is nog totaal hulpeloos en krachteloos. De mens ziet nog geen verschil tussen zijn psyche en de wereld om hem heen. Zowel de moederlijke zijde van de uroboros geeft de geboorte zonder dat de man er bij betrokken is en ook de man geeft de geboorte zonder de vrouwelijke schoot. (Denk maar hoe Aphrodite uit het hoofd van Zeus kwam).

De moeders borsten hebben in de mythen een fallisch karakter. Heel interessant wat Neumann (7) zegt over het vroege matriarchaat. Seks is nog niet operatief en speelt nog geen rol maar er is de honger naar voedsel om de embryo te laten groeien. De sterke eet en de zwakkere wordt gegeten. Honger en voedsel zijn de eerste drijfveren van de mensheid. De ijzeren wet van eten of gegeten worden. Ook is daarmee begrijpelijk hoe aan de Goden voedsel wordt geofferd zelfs tot aan mensen offers toe. In het Christendom wordt bij de consecratie ook voedsel gebruikt in de vorm van wijn en brood. Het voedsel zorgt voor de groei van cellen. Het verklaart ook dat alle Moeder Godin culturen meestal verbonden zijn met vruchtbaarheid en groei, met de landbouw en veeteelt, de afhankelijkheid van de aarde. Deze staat van ontwikkeling geeft het beeld van de Moeder Godin en het heilige kind, de hulpeloosheid en de afhankelijkheid van de moeder. We zien dit in latere symboliek weer terug. Moeder Maria die Jezus beschermt voor Herodes, Isis brengt Horus terug tot leven, toen die gebeten werd door een schorpioen.
Maar er leeft bij het kind toch de angst dat zijn moeder hem zal opeten. Het kind dat geboren wordt om te sterven en om daarna weer geboren te worden om de vruchtbaarheid van de aarde te waarborgen. Langzaam aan begint het kind zich bewust te worden en zich zelf als een individu te beschouwen. Angst neemt nu de plaats in van het zich tevreden voelen in het eerste stadium. De Grote Moeder wordt aanbeden in haar androgene vorm soms met baard en of met een fallus, haar uroborisch karakter toont zowel het mannelijke als het vrouwelijke, dat zich later ontwikkelt door de twee gescheiden seksen. Het volgende stadium van de bewuste-onbewuste relatie zien we terug in vele mythen. De Moeder Godin en haar verbintenis met haar zoon-lover. De moederfiguur is er eerder dan de zoon, het mannelijke ontstaat na het vrouwelijke. De onsterfelijke moeder verbindt zich met de sterfelijke vader. De vrouw werd moeder en de man was eerst zoon van zijn moeder.

Johann Jakob Bachhofen (1948) geeft dit heel goed weer:

"The mother is earlier than the son. The feminine has priority, while masculine creativity only appears afterwards as a secondary phenomon. Women comes first, but man "becomes". The prime datum is the earth, the basic maternal substance. (…)The female is primary the male only comes out of her. He is part of the visible but ever-changing created world; he exists only in perishable form. (…)The man appears as creature not as creator; as effect not cause. In a word the women exist as a mother, and the man first exist as a son".

(Overgenomen uit boek van Neumann ( p.47, 48)

De hoge priesteres, gezien als de incarnatie van de Moeder Godin, kiest een geliefde, veel jonger dan zij zelf en wordt dan gezien als de zoon van de Godin. De seksuele vereniging, die dan plaats had was een heel belangrijk ritueel : het heilige huwelijk (hieros gamos). (fig.19). Hij werd nu de koning. Maar het duurt niet lang. De geliefden van de Moeder Godin werden gedood wanneer de zon aan kracht afnam. De rituele dood ging er niet bepaald zachtzinnig aan toe. Soms werden ze door wilde vrouwen gedood met speren, bijlen, met dodelijke gif pijlen in hun hiel geschoten, over een rots gegooid, verbrand, verdronken of gedood en in een gearrangeerde strijdwagen crash. Het werd het symbool ven de vruchtbaarheid. Hun bloed werd over de aarde uitgesprenkeld voor de groei van de gewassen. De aarde moest het bloed drinken om vruchtbaar te worden. Hun vlees werd soms rauw gegeten door de nimfen van de Godin Het bloed was een heel belangrijk symbool en sterk verbonden met de vrouw. Als de menstruatie ophoudt is het een teken van de komst van nieuw leven. Ook komt bloed vrij bij de ontmaagding en de geboorte. Bloed betekent aan de ene kant nieuw leven, terwijl het vergieten van bloed het verlies van leven. Dit is dus de diepere betekenis van het offer, dat eerst in de vorm van mens, later van een dier, symboliseert. Het geeft tegelijkertijd aan de ambivalentie van de Moeder Godin. Aan de ene kant levenbrengend, maar ook die beschikt over de dood van haar geliefde De moeder aarde heeft het vruchtbaar makend bloed -zaad van de man nodig:

Neumann (7) zegt hierover:

De Moeder godin was tegelijkertijd maagd en moeder. De ministers, priesters gekozen door Moeder godin waren eunuch. Ze moesten het meeste belangrijke lichaamsdeel voor haar, de fallus, offeren. Ook werd het offeren van hoofdhaar een symbool van ontmanning, het ondergeschikt aan de Moeder godin. De eunuch hullen zich ook in vrouwen kleren.
Het omhakken van een boom , de castratie, de oogst van het koren, het afsterven van de vegetatie alle symbolen van de onderwerping van de man aan de moeder godin. Als de matriarchaat langzamerhand vervangen wordt door het patriarchaat krijgt de koning de kans zijn leven lang het volk te dienen. Later werd dit mensenoffer vervangen door het slachten van dieren.

De Godin verschijnt dikwijls in drie vormen, de geboorte, leven en dood. Het ritme van de maan werd met de Godin gepersonifieerd. De drie fasen van de maan: wassende maan, volle maan en afnemende maan. (Later in de patriarchale religie onderscheidde men de vier kwartieren van de maan)..
De Neolithische cultuur was heel rijk aan symbolen, die veel te maken had met de regeneratie van het leven na de dood. De Moeder godin is niet alleen de godin voor geboorte en leven, maar ook voor de dood. Maar vroeger was de dood niet zoals in onze cultuur het einde, maar de mogelijkheid van regeneratie.
Gimbutas (3) geeft een fraaie samenvatting van de symboliek, p.19

Men heeft Godin beeldjes gevonden in graven, die de dood symboliseren (figuren 11-16). De beeldjes zijn beenachtig van kleur en gemaakt van marmer, alabast of witte steen. In tegenstelling tot de beeldjes, die het leven symboliseren zien we kleine borsten, het nieuwe leven worden aangegeven door een grote driehoekige vagina.

We noemen enkele symbolen van de religie van de Moeder Godin.
Stier: Het hoofd en de hoorns van de stier vertonen gelijkenis met delen van de vrouwelijke geslachtsorganen, nl. de uterus en de eileiders (Later in de patriarchale religie symboliseert de stier juist de fysieke kracht en de mannelijkheid). Hoe konden ze in die tijd iets weten betreffende de anatomie van de inwendige organen.. Ze hadden het ritueel, dat voor het lijk werd begraven, het werd bloot gesteld aan de gieren, die het vlees verwijderen, zodat de interne organen zichtbaar werden. De benen werden dan later begraven.
Fallus. De fallus is ook een zeer belangrijk symbool van de regeneratie en de mannelijke kracht. We zien dit terug in de figuur 2 ,waar de nek van het vrouwenbeeldje de fallus weergeeft en de billen de testikels
Slang. Het vernieuwen van de huid is een duidelijk symbool voor de regeneratie
Varken Het varken was een heilig symbool. Het was een heel nuttig dier voor het omploegen van de aarde in het stenen tijdperk. Het vlees mocht niet gegeten worden, omdat het heilig was ( in de patriarchale samenleving was het juist een onrein dier en mocht die reden ook niet gegeten worden)
Geit De mannelijke geit was het symbool voor seksuele kracht en het vernieuwen van het leven, terwijl de vrouwelijke geit zorgde voor kaas.
Kikker en de vis. De kikker en de vis symboliseren het vruchtwater.
Hond In de Europese mythologie speelt de hond de rol voor de godin van de dood en regeneratie (De Griekse Hekate, de Germaanse vrouw Holle)

In de volgende nieuwsbrief zullen we zien hoe de religie van de Moeder Godin geleidelijk verdwijnt door de invasie van Indo-europese stammen, die vanuit het noorden en oosten komen. De Moeder Godin religie wordt vervangen door een patriarchale religie met de mannelijke stormgod (Zeus). We zullen veel aandacht besteden aan het veranderen van het karakter van de originele mythologische Godinnen. De bijbel laat ons zien hoe de Moeder Godin uiteindelijk de strijd heeft verloren en hoe de vrouw een ondergeschikte rol t.o.v. de man krijgt. Het volgende citaat is daarvan een duidelijk voorbeeld:

...een vrouw is ondergeschikt aan haar man.. (I Corinthiërs 11:3)

Gebruikte literatuur.
 

Lijst van figuren bij nieuwsbrief 10
1. Vrouwen beeldje, Starcevo cultuur, 6000-5800 vChr, Donja Btranjevina, bij Osjek, Servie
2. Godin van de regeneratie cultuur, Szujokerszt, Kóros vallei, zuidoost Hongarije
3. Beeldjes van man en vrouw, in graf van Cernavoda , Roemenié, 3500 v Chr.
4. Godin beeldje met fallus gevormde hoofd en handen op borsten, Nea Nikomedeia, Griekenland, 6200 v Chr.
5. Vrouw van Pazardzik, central Bulgarije, 4500 v Chr
6. Gemaskerde vrouw beeldje, Fafos I van Kosovska Mitrovica, zuid Joegoslavië, eerst helft van vijfde millennium, voorzijde
7. Idem, achterzijde
8. Beeldje van been, begraafplaats van Cernica , zuid Roemenië, laat zesde millennium
9. Naakt figuur van Thessaly, Seklo cultuur, 6000 v Chr
10. Terracotta beeldjes, Vinca cultuur, Slatino Bulgarije, 5000 vChr
11. Beeldje in grijze steen uit graf Bonu Ighuimna Cultuur, midden vijfde millennium, Cuccuru Sárriu, Orision, Sardinië
12. Beeldje in albast, Ozieri cultuur, eind vijfde millennium, Porot Ferro graf Sardinié
13 Beeldje in marmer, Karanovo VI cultuur, midden vijfde millennium , Lovets nabij Stara Zagora Bulgarije
14. Beeldje gevonden in graf van een meisje, Laat Cucuteni (Tripolye)cultuur, Vykhvantintsi begraafplaats, 3500 v Chr. 18.2 cm
15. Marmer beeldje, Vroeg Cycladische cultuur, van vierde tot vroeg derde millennium, Delos, Cyclades
16. Marmer beeldje Cycladische cultuur, midden derde millennium Chalanddrini, Syros eiland Cyclades
17. Beeldje van marmer met gevouwen armen met hoofddeksel, Sparta Peneloponessus, 6000 v Chr.
18. Man en vrouw aardewerk beeldje uit graf Cernavoda Roemenie, 3500 v. Chr
19. De "Gumelnita lovers", heilige huwelijk, Oost Balkan cultuur, laat vijfde millennium
20. Vrouwenbeeldje in klei, Vidra, Boekarest, Roemenië, 2800 v Chr.
21. Aarden vrouwenbeeldje, in graf van Mohammerije, Noord-Egypte, 3400 v Chr.
22. Marmer beeldje met lang fallistische nek en geprononceerde billen. Attica Griekenland
23 Stenen van oker uit Zuid-Afrikaanse Blombos grot, 75.000 v Chr. (zie nieuwsbrief 9)