De Uranische Vijfster, Nieuwsbrief nummer 24
Baarn, woensdag 25 augustus 2004
Stichting Democratisering Wetenschap en Astrologie

Is het symbool van het vierde teken van de Dierenriem: Krab of Kreeft?

In deze Nieuwsbrief zullen we de stelling poneren, dat het voorkeur verdient om voor het symbool van het vierde teken,  het teken Cancer van de  Dierenriem, een Krab te nemen in plaats van een Kreeft, zoals die door Nederlandse astrologen wordt gebruikt.

Geschiedenis van de naamgeving van het symbool van het vierde teken van de Dierenriem

Egypte

De Egyptenaren hadden als symbool voor het vierde teken van de Dierenriem de heilige kever (scarab), die werd geassocieerd met de wederopstanding . Een afbeelding van dit symbool was oorspronkelijk te zien geweest op het schilderij op het plafond van een van de oostelijke kapellen van het dak van de Hathor tempel in Denderah, Egypte. De schildering werd verwijderd tijdens Napoleons Egyptische expeditie en verscheept naar het Louvre in Parijs waar het nu te zien is.  Archaelogisch onderzoek heeft aangetoond, dat de eerste tempel in Dendera is gebouwd  ten tijde van zesde dynastie onder Pepi I (2321-2287 v.Chr.). De tempel zoals die nu is te zien is gebouwd tussen 125 v.Chr. en 60 n.Chr. Hoe oud de schildering van de Dierenriem is, is onderwerp van vele speculaties.

 

                                                 

 

Figuur 1. De Dierenriem van de Hathor tempel, Denderah in Egypte. Het Dierenriemteken Scarab (Kever) is te zien net even rechtsonder van het midden.

 

 

Figuur 2. Zodiak sculptuur op een van de zuilen van de Hathor tempel. Geheel links is de afbeelding van de heilige kever te zien, die het sterrenbeeld Cancer symboliseert .( www.mazzaroth.com/ChapterOne/TranslateDenderah.htm )

Mesopotamië

De Chaldeeën vergeleken het sterrenbeeld Cancer met een krab vanwege zijn zijwaartse beweging. Rond 21 juni wordt de schijnbare noordwaartse beweging van de Zon langzamer, vervolgens lijkt het of de Zon stil staat, om daarna weer in zuidelijke richting te gaan.. Deze aarzeling kan ook gezien worden bij bepaalde bewegingen van een krab. Soms maakt de krab een cirkelvormige beweging alsof hij aarzelt welke richting hij gaat nemen.

Het sterrenbeeld Cancer was als Al'lul (de krab) bekend aan de Sumeriërs voor 2000 v.Chr en als Alluttu bij de Babyloniërs na 1800 v.Chr.

Voor-Indië

De Indische astrologie kent het Dierenriemteken Krab onder het Sanskriet woord Kataka.

        Figuur 4. Het Indische astrologische symbool voor het sterrenbeeld Cancer

Volgens de Boeddhisten vertegenwoordigt de krab de slaap van de dode, de periode van de regeneratie tussen de opeenvolgende geboorten.

Griekenland

In de  Griekse mythologie wordt door de Godin Hera de beeltenis van een krab tussen de de twaalf sterrenbeelden van de Dierenriem geplaatst. Zij heeft dit gedaan ter beloning van zijn moedige poging om Hydra, de waterslang, te helpen in zijn gevecht met Herakles. Van koning Eurystheus kreeg Herakles 12 opdrachten, die hij moest volbrengen. De tweede opdracht was om de reusachtige waterslang Hydra te doden. Tijdens dit gevecht zond Hera een geweldige krab om Hydra te redden. De krab beet Herakles in zijn tenen, maar Heracles verpletterde de krab met zijn voet.

Er is ook nog een andere Griekse mythe over het sterrenbeeld Cancer. Twee sterren zijn naar ezels genoemd (Asellus borealis en Asellus australis). Deze sterren zijn door de God Dionysos tussen de sterren geplaatst.Toen de Griekse Goden werden aangevallen door de Giganten zaten Dionysos en Silanos op ezels. Toen zij de Giganten naderden begonnen de ezels te balken. De Giganten schrokken van het geluid en vluchtten. De ezels werden vereerd en op het schild van de krab geplaatst. Er zijn ook nog andere versies van deze mythe in omloop.

Figuur 5. Het sterrenbeeld Cancer met de locatie van de sterren, die naar de twee ezels zijn genoemd uit de Griekse mythe  www.winshop.com.au/annew/

Volgens oude filosofen is het sterrenbeeld Cancer (Krab)  de poort van de mensen (Gate of men) waardoor de zielen uit de hemel in de mensen komen. Het tegenoverliggende sterrenbeeld Capricorn (Steenbok) is de poort van de goden, waardoor de Goden terugkeren naar hun onsterfelijke plaats tussen de andere Goden.

Betekenis van het logo van het vierde teken van de Dierenriem 

Er zijn een aantal duidingen van het logo van het Dierenriem Cancer. De twee scharen van de krab die in elkaar zijn gestrengeld, aangevende het dualistische karakter van de persoonlijkheid van het teken Krab. Sommigen zien het als de samenvoeging van het mannelijke zaadcel en de vrouwelijke eicel. Weer anderen zien er de borsten van het lichaam in, een teken van de voedzaamheid. Dan is er nog de duiding, die er de twee ezels in ziet, waarnaar de twee sterren van het sterrenbeeld zijn genoemd: Asellus borealis en Asellus australis.

                                                                           

                                                Figuur 6. Het symbool voor het vierde teken van de Dierenriem Cancer

Het Latijnse woord  Cancer wordt ook vertaald in kanker . Deze ziekte werd door de Griekse wijsgeer Hippocrates (460-370 v.Chr.) al beschreven, hij gebruikte de term Karkinos, dat Krab in het Grieks betekent. De uitlopers van gezwellen, die hij bij mensen zag, vergeleek hij met de ledematen van een krab. Vandaar het Griekse woord 'karkinoma' en het latere Latijnse equivalent 'cancer'. Maar er verstreken 23 eeuwen alvorens de aard van kwaadaardige tumoren zelfs maar op een vage manier kon worden begrepen. Het Koningin Wilhelmina Fonds voor kankerbestrijding heeft als logo een krab geprikt door een zwaard. Hier is dus de krab het symbool van kanker (Cancer).   

                                                          Figuur 7. Het logo van het Koningin Wilhelmina Fonds

Het woord kreeft en krab in verschillende talen.

Nederlands            Kreeft                                                  Krab

Latijn (biologisch)  Hommarus gammarus                        Cancer pagarus

Grieks                   Astacós                                                Karkinos

Engels:                  Lobster                                                Crab

Frans                     Langouste, Homard                             Crabe

Spaans                   Langosta                                              Cancrejo

Italiaans                 Gambero                                             Granchio

Duits                     Hummer                                              Krabbe

Russisch                Rak                                                      Krab

Biologische verschil tussen kreeft en krab

De kreeft en de krab behoren tot de familie der geleedpotigen. Ze hebben beide de eigenschap, dat ze doelbewust één van hun ledematen verliezen om op die manier zich van de vijand te ontdoen. Zij verschalen omdat hun schild niet in staat is om gelijke tred te houden met de groei van hun lichaam. Maar tot zo ver gaan de overeenkomsten. De verschillen zijn dat de krab bij het verschalen achterwaarts uit zijn schild kruipt en de kreeft voorwaarts. De kreeft is een agressief dier. Het tweede verschil is dat bij krabben het kleine achterlijf tegen de buikzijde van het kopstuk is teruggeslagen, iets wat de kreeft niet heeft  Het derde verschil is dat de krab zich zijwaarts verplaatst en de kreeft zowel voor- als achterwaarts .Door middel van zijn achterlijf kan de kreeft heel krachtig achteruit zwemmen..

                                  Figuur 8. Twee geleedpotigen. Links een krab en rechts een kreeft

Afbeeldingen van het vierde dierenriemteken op oude hemelatlassen

De Duitse schilder Albrecht Dürer (1471-1528) heeft het vierde teken van de Dierenriem afgebeeld als een kreeft.

       .                                          

                     Figuur 9. Imagimes coeli septentrionales cum duodecim imaginibus zodiaci. Albrecht Dürer, Nürnberg 1515

De volgende figuur is van de Duitse astronoom Johann Bayer(1572-1625) uit zijn atlas Uranometria van 1603 waar hij een krab voor het sterrenbeeld tekent.  

                                                         Figuur 10. Uranometria, Johann Bayer, Augsburg, 1603

De Poolse astronoom Stanislaus Lubinetski heeft het sterrenbeeld Cancer afgebeeld als een  kreeft.

                                       Figuur 11. Theatrum Cometicum Stanislaus Lubinetski, Amsterdam, 1667

De volgende figuur van het sterrenbeeld Cancer komt uit de atlas Uranographica(1690) van de Poolse-Nederlandse astronoom Johann Hevelius (1611-1687). Ook hier zien we duidelijk, dat het sterrenbeeld als een kreeft wordt afgebeeld.

De Engelse astronoom John Flamsteed (1646-1719) tekent het sterrenbeeld Cancer weer als een krab.

                                                   Figuur 13.  Atlas coelestis.  John Flamsteed. London (1735)

De Duitse astronoom Joahnn Gabriel Doppelmayer (1671?-1750)  geeft een tekening van de Dierenriem, met bovenaan het sterrenbeeld Cancer als een krab afgebeeld

                                     Figuur 14 Atlas Coelestis. Johann Gabriel Doppelmayer. Nürnberg, 1742

In de atlas van de Duits-Nederlandse cosmograaf Andreas Cellarius (c.1596-1665) zien we de Dierenriem afgebeeld met het sterrenbeeld Cancer als een krab (bovenaan). Deze atlas is na zijn dood in Amsterdam uitgegeven.

                                     Figuur 15. Harmonia macroscosmica Andreas Cellarius Amsterdam 1708

De Duitse astronoom Johann Elert Bode (1747-1826) geeft een afbeelding van het sterrenbeeld Krebs als een krab tussen de sterrenbeelden Tweelingen en Leeuw.

                  Figuur 16. Afbeelding het sterrenbeeld Krebs. Johann Ertl Bode, Vorstelling der Gestirne, Berlijn,1782

Uit al deze figuren komt duidelijk naar voren, dat in 16e en 17e eeuw  verschillende symbolen voor het vierde teken van de Dierenriem werden gebruikt. Sommigen, zoals we gezien hebben, gebruiken als symbool een kreeft, terwijl weer anderen een krab. Het zal een hele puzzel zijn om uit te zoeken waar, wanneer en waarom dit is gebeurd.

Voorbeelden van verwarringen tussen de symbolen Kreeft en Krab

Voorbeelden van de verwarringen, die  heden ten dage vermoedelijk zijn ontstaan door de vervanging van het symbool krab door een kreeft in de 16e en 17e eeuw.

                                                             .

Een voorbeeld hiervan valt te lezen in de Grote Winkler Prins Encyclopedie (1953) Onder het hoofd Kreeft  citeren we:

"Kreeft (2,astronomie) sterrenbeeld aan de noordelijke hemel; Wetenschappelijke naam: Cancer. Het stelt voor de Krab (red: vet gedrukt) die door Hercules in zijn strijd met de slang werd platgetrapt".

Een tweede  voorbeeld is te zien in het  boek van Hajo Geurink (1986) Heerschappen: Een vademecum voor astrologische overeenkomsten. Onder de alphabetische lijst (Deel 1) staat onder de K het woord:  krabben het astrologische symbool voor Maan en Cancer teken, terwijl onder kreeft, rivier-, zee- het teken van Neptunus en de Maan. In deel 3 Lijst van de Dierenriemtekens vinden we de Krab niet meer terug, maar wel het hoofdstuk Kreeft voor het vierde teken. Hier worden krab en de kreeft verwisseld. 

In de Nederlandse vertalingen van de Griekse mythen geschreven in een buitenlandse taal zien we steeds dat Heraklescules niet door een krab maar door een kreeft wordt gebeten. Als voorbeeld: in de Nederlandse vertaling van het Duitse boek "Die Schönsten Sagen des klassischen Altertum" van Gustav Schwab (1998) lezen we op pagina 146: "Bovendien kroop een geweldige kreeft uit het hol".

                                       Figuur 17: Herakles doodt een krab en geen kreeft! Franse kopergravure..

 14 mei 2005:  Reacties van astrologen op deze nieuwsbrief    

Ik was van mening dat de meeste astrologische geschriften vanuit het Duits tot ons gekomen waren. In Duits is Krebs zowel kreeft als kanker. Het Duitse Krabbe is krab, het Duitse Hummer is een grote zeekreeft. Maar Krebs is kreeft. Ik ging ervan uit dat Engelsen de Duitse astrologische geschriften vertaalden en de verkeerde betekenis vanuit het Duits namen, kanker in plaats van kreeft, dus Cancer. Ik zie op jouw site ook verkeerde vertalingen staan: in het Duits gebruik je Krebs voor krab en Hummer voor kreeft. J. schreef me dat de Engelsen de benaming Cancer vanuit het Latijn overgenomen hebben.(...) Dus het moet Kreeft zijn, in het Engels lobster en niet de krab. De Latijnse benaming Cancer met de betekenis kreeft klopt wel. Krab wordt gezien als een ondersoort van de kreeftenfamilie, de krab kwam veel vaker voor, dus het is logisch dat in voorstellingen de krab vaak getekend werd bij het woord Kreeft - Cancer - Krebs. Maar astrologisch - mythologisch moet het een kreeft zijn. Ik weet niet of het een krab of een kreeft was die Herakles aanviel. Zijn alle andere dierenriemtekens ook terug te vinden in de Herakles mythe? Of hebben die een andere oorsprong? (...) Al met al geloof ik niet dat het symbool Kreeft vervangen moet worden door een krab. Wel vind ik dat het Engelse woord Lobster vaker gebruikt mag worden om de associatie met kanker te vermijden, die waarschijnlijk onbewust toch veel negatieve invloed op mensen heeft. (red. enigzins ingekort)

Een reactie van een lezer op de voorafgaande stelling, dat Lobster moet worden gebruikt voor het vierde teken van de Dierenriem:  "Als in het latijn Cancer in het engels ook Cancer kan zijn, dan kan het engelse woord natuurlijk Cancer zijn. Het gaat er niet om Kreeft te vertalen in het Engels/ Kanker en Cancer lijken dus heel erg op elkaar. Alhoewel het dierenriemteken Cancer op zich niets met kanker te maken heeft, is de relatie er tussen astrologisch zeker. Pluto is ontdekt in Kreeft/Cancer. Sinds die tijd is kanker een sterk opkomend een bewust waargenomen gebeuren in de westerse wereld. Hoe dan ook in het latijn is het Cancer, dat is onze bron, daarvoor kwam het uit het Grieks, de Griekse kennis werd via Arabieren in de de Spaanse kloosters opnieuw bestudeerd rond 900-1000 en van daaruit verspreid het zich weer naar Europa in de middeleeuwen. Er zijn vele dierenriemen (Egypte, India) met ook andere dieren, maar onze dierenriem is gebaseerd op Latijnse benamingen dus wat er ook vertaald wordt, het uitgangspunt moet het Latijnse Cancer zijn.

Kijk vanuit mijn standpunt bezien is het enige wat telt, of het LATIJNSE Cancer dan geen Kreeft betekent, maar krab. (En het is toevallig dat de Duitsers ook Krebs zeggen). Het feit dat ik in principe alleen geïnteresseerd zou zijn in de Latijnse oorsprong is natuurlijk simpelweg omdat daar de benamingen van de dierenriem vandaan komen. Maar verder kon je best eens gelijk hebben hoor, daar niet van.

Het belangrijkste tegenargument dat ik kan bedenken is dat als je kijkt naar het Engelse woord Cancer dan is de vertaling daarvan volgens mijn woordenboeken Kreeft en niet Krab. Er zijn natuurlijk veel meer talen dan Duits die relevant zijn in deze. Ik zal het er eens met een Engelsman over hebben wat hij zich voorstelt bij 'Cancer'. Volgens mijn woordenboek is een Krab Crab in het Engels en niet Cancer. Misschien dat ik op internet ga zoeken naar plaatjes van Cancer en dan kijken wat ik aantref.

Inmiddels heb ik samen met Jo van Klabeek op het 14e Najaars Astrologiecongres in Oldenzaal 6 november 2004 het Krabologisch Genootschap (KB) opgericht. (Let wel: het is een ludieke actie). Met als doelstelling, dat binnen 10 jaar het symbool Kreeft voor het vierde teken van de Dierenriem  wordt vervangen door een Krab. Inmiddels  hebben we al leden kunnen registreren. Heeft U belangstelling, dan kunt U zich kosteloos aanmelden op mijn e-mail adres: 5star@tiscali.nll  

Ik heb 15 verschillende Nederlandse astrologische verenigingen/genootschappen aangeschreven met de vraag wat ze van mijn stelling, betreffende krab voor het vierde teken ipv. kreeft, vonden. Slechts één antwoord heb ik ontvangen. Ik ontving  1 maart 2005 het volgende bericht van de secretaresse van het Astrologisch Genootschap Aquarius:

"Tijdens onze ledenvergadering heeft het bestuur de vraag van jou over de naamstelling van het teken Kreeft of Krab de vraag ook aan de leden voorgelegd. Geconcludeerd werd dat de Krab valt onder de Kreeftachtigen. De eigenschappen van dit dier komen daarom in grote lijnen aardig met elkaar overeen. We zijn echter al zovele jaren bekend met het benoemen van het 4^de principe als "kreeft"zodat er aan deze vertrouwde naam vele astrologische associaties zitten wanneer we deze naam hanteren. Toch werd je ook geprezen om je intensieve onderzoek wat je betreffende de naamstelling hebt uitgevoerd. Ook was de meerderheid het er over eens dat men bij de vertalingen van de oude klassieke talen naar het Nederlands de plank wat heeft misgeslagen. De meerderheid incluis het bestuur is er desondanks geen voorstander van om de naam te wijzigen in `Krab".

Er is ook een positieve reactie gekomen en wel van de redactie van het Astrologisch Magazine ASAScoop. Ze hebben me gevraagd om een verkorte versie  van mijn Uranische Vijfster Nieuwsbrief nr 24 te schrijven. In nummer 1/ 2005 van hun magazine staat op pagina 25 mijn artikel  onder de kop: Krab of Kreeft. Historische kanttekeningen bij het symbool van het vierde dierenriem teken.

Figure 19: Gedeelte van het omslag van het Magazine ASAScoop. Het vierde teken van de dierenriem wordt afgebeeld als een Krab, terwijl de voorzitter in haar voorwoord  Kreeft als symbool voor het vierde teken hanteert.