In de vorige nieuwsbrief hebben we de geometrie van de vijfster (het pentagram) de revue laten passeren en hoezeer dit nauw verbonden is met de precessie getallen, de gulden snede en de Fibonacci reeks getallen.
In deze nieuwsbrief geven we een overzicht van de rol die de vijfster in de geschiedenis tot op de dag van vandaag heeft gespeeld en nog steeds speelt.
Symbolen hebben een betekenis, die een bepaalde energie weergeeft. Het zijn tekens die veel meer inhouden dan op het eerste gezicht lijkt. Zoals het symbool van de vijfster (pentagram). Dit symbool speelt een grote rol in de verschillende culturen door de eeuwen heen, overal op de wereld.
Denk maar eens aan de symboliek van de vijfster van de appel, het symbool voor de kennis en het eeuwige leven. De verboden vrucht van het paradijs. (Snij de appel maar eens dwars door midden en je ziet de vijfster in al zijn glorie).

Over het algemeen wordt een vijf puntige ster aangeduid als een pentagram. Toch worden door bepaalde groeperingen een onderscheid gemaakt in verschillende vijfsterren. De lijnen van een pentagram vormen een vijfpuntige ster, maar dit op zich zelf vertegenwoordigt volgens deze groeperingen nog geen pentagram. Zij beschouwen het pas een echt pentagram als de vijfpuntige ster door een cirkel wordt omlijst of wordt getekend in het pentagon (de vijfhoek). De volgelingen van Pythagoras hebben nog een andere variant, namelijk een vijfster met een omschreven vijfhoek, ze noemde dit symbool Pentacle. Andere benamingen voor de vijfster zijn: Eindeloze knoop, Goblin's kruis, Pentalpha, Druïden voet, Heksen voet, de 'Blazing Star', de duivels ster, de zegel van Solomon. (afb. 1-5)

We laten hieronder enkele gegevens over de vijfster de revue passeren, die we in de literatuur zijn tegen gekomen.

Mesopotamia
De oudste vijfster (zonder cirkel) met twee punten naar beneden is gevonden in Mesopotamia. Het was de zegel van de Chaldeeën in de periode 3500-2700 v Chr. Het is ook gevonden op potscherven tezamen met de eerste getuigenis van het schrift (spijkerschrift). (afb. 6-8). Later werd de vijfster het symbool van de koningen om hun macht aan te geven.

Israël.
Door de Hebreeërs werd de vijfster toegedicht aan een symbool voor de waarheid, aan de vijf boeken van de Tora, de Pentateuch. De vijfster was de zegel van de stad Jeruzalem Men heeft een illustratie op een kruik uit de 5^e eeuw v Chr. gevonden met een pentagram met de letters YRSLM (Jerusalem). (afb. 9).Over de zegel van Solomon bestaan verschillende duidingen, sommige zeggen dat het origineel een vijfster was en later een zesster is geworden (David ster, hexagram). ( afb. 11-13). De kabbalisten zagen in het pentagram de vier elementen: vuur, aarde, lucht, water samen met het vijfde element het stralings- of etherische element.De vijfster wordt vergeleken met vijf wonden van Jezus, de vijf broden die 4000 mensen te eten gaven.

Egypte
Om de sterren van de hemel op hun tempels aan te geven gebruikten ze de vijfster. (afb.10)

Griekenland
In het oude Griekenland werd de vijfster Pentalpha genoemd, omdat het is samengesteld uit vijf A's. Zeer belangrijk was het pentagram voor Pythagoras. Tijdens zijn reizen naar Egypte en Babylon raakte hij vertrouwd met het symbool van de vijfster (in de periode 544-533 v Chr.).Door de volgelingen van Pythagoras werd het pentagram (pentacle) als een symbool van de perfectie beschouwt. Ze gebruikten het ook in hun geschriften als groet. met de letters UGEIA de godin van de gezondheid, aan de vijf punten van het pentagram. Volgens Pythagoras was alles te herleiden tot getallen. Hij bedoelde dat alle dingen een kwaliteit, een trilling hebben die kunnen worden vertaald in getallen. Getallen hebben dus niet alleen een kwantiteit, maar ook een kwaliteit.

Bulgarije
In het klooster van Ravna (eind 10^e eeuw n.Chr.) zijn op graffiti 25 afbeeldingen gevonden van pentagrammen. (afb.15)

Engeland
De vijfpuntige ster wordt de Druïdenvoet genoemd. In de tweede Eeuw v.Chr. zijn gouden munten gevonden voorzien van een pentagram. (afb 14). In de Arthur legende heeft Sir Gawain een schild met in het goud uitgevoerde pentagram. Het symboliseert de vijf ridderidealen: generositeit, beleefdheid, kuisheid, ridderlijkheid en vroomheid. In de legende van de Groene Ridder komt het volgende gedicht voor: (afb.18)

Ierland
Het centrum van Ierland kan men vinden door de diagonalen van de vier kust uiteinden aan de grenzen van Ulster en Munster met elkaar te verbinden, er ontstaat dan een pentagon. Een merkwaardig feit is dat de lijnen van het centrale punt naar de twee extremiteiten van de grens van Ulster grens oost en west precies 72 mijlen zijn en de hoek waaronder zij elkaar ontmoeten 72 gaden is. (John Michell, p.155)

Italië
Keizer Constantinus de eerste van Rome (4^e eeuw n.Chr) gebruikte het pentagram in zijn zegel en amulet. (afb. 19)

Dalmatie
Op het doopvont van een kathedraal in Sibenik is een marmerreliëf van een pentagram afgebeeld.. In een kerk in Split is dezelfde afbeelding gevonden.(afb 26)

Duitsland
Agrippa von Nettesheim ( 1486-1535) Duits filosoof, fysicus en occultist projecteert het mannelijk menselijk lichaam binnen het pentagram, met de planeten aan hoofd, handen en voeten. De maan op het geslachtsorgaan en de zon op de navel. Op een soortgelijke manier werd het menselijk lichaam getekend door Leonardo da Vinci en Tycho Brahe. ( afb.25)

In de Faust van Goethe (1807) wordt de vijfhoek genoemd.(p.67)

Dat een hoek iets te open is, wordt toegeschreven aan het feit dat Venus niet in een exacte resonantie is met de Aarde. In astrologische publicaties wordt aangenomen dat de vijfster te maken heeft met de conjuncties van de Zon en Venus. Deze vinden plaats in serie van vijf om de vier jaar op praktisch op dezelfde plek in de dierenriem.. Als de graden van de conjuncties worden uitgezet op een horoscoopcirkel en deze graden met elkaar worden verboden, ontstaat de figuur van een vijfster. In andere publicaties wordt deze relatie van de conjuncties en de vijfster in twijfel getrokken aangezien door de jaren heen het geen echte regelmatige vijfster oplevert. Ook wordt niet direct aangenomen dat de Babyloniërs dit verband al hadden opgemerkt. (zie artikelen van Joyce Hoen en Grand Lodge Webmaster van Brits Columbia 2001.)

De Duitser Hans Müller heeft geïnspireerd door Pythagoras een numerologische systeem van het pentagram ontwikkeld. Hij rangschikte getallen rond de vijfpuntige ster. Hij zag het pentagram als symbool voor de mens. Door op een bepaalde manier de getallen van iemands geboortedatum rondom het pentagram in te vullen, verkreeg hij informatie over de persoon. Dit systeem is verder ontwikkeld door de Zwitserse Marcelle Rüdlinger. In Nederland hebben Jeannette van der Heijden en Anouk van Soest dit systeem vastgelegd in een werkboek.

Het pentagram kan je in een trek op het papier krijgen. Zij geven de volgende methode en de symbolische betekenis van de lijnen van een pentagram p.23
Tekenen van een pentagram: de eerste lijn naar beneden maakt contact met de aarde en symboliseert de geboorte in de stof. Vervolgens gaat de lijn schuin omhoog en in de periode worden de eerste ervaringen opgedaan en getest. De derde lijn blijft op gelijk niveau. Ervaringen worden meer eigen, zijn dieper getest en daarom kan er mee worden gewerkt. Er wordt gehandeld. De vierde lijn buigt weer af naar de aarde. In deze fase wordt de bekwaamheid van het handelen gebruikt om dingen daadwerkelijk tot stand te brengen. Ervaringen en bekwaamheid worden gevormd. De laatste lijn schiet als een soort bevrijding vanuit de aarde weer omhoog naar boven naar de oorsprong. In deze fase kun je contact maken met de spiritualiteit.

Frankrijk
De Franse architect Villard de Honnecourt heeft in de 13^e eeuw 33 schitterende schetsen tijdens zijn vele reizen door Europa gemaakt. Volgens de historici geven deze een unieke indruk van deze tijd. Bij een drietal schetsen heeft hij een pentagram ingetekend. (afb. 21-22)
De Tarotkaarten van Marseille worden gezien als de oudste zoals we die nu kennen en stamt uit ongeveer 1500 n.Chr. De oorsprong is echter veel ouder en moet gezocht worden in het Middenoosten. Het symbool van het pentagram speelt bij de Tarot kaarten een grote rol Het is één van de vier emblemen van de Tarot . De pentagram symboliseert de aarde. (materialisme, voorwaarde voor groei), de andere emblemen zijn Staven(vuur), Kaarsen (water) en Zwaarden (lucht).

Portugal.
Tomar was het hoofdkwartier van de Tempeliers in Portugal (later de orde van Christus). In plaats van de gebruikelijke kruizen komen op de grafstenen pentagrammen voor. Ook zijn deze terug te vinden op de façade van de kerk van Santa Maria do Olival. De orde van de Tempeliers werd in Jeruzalem in 1119 gesticht om de pelgrims naar het heilige land te beschermen. In 1312 werd de orde opgeheven door Paus Clemens en op bevel van Philips de Vijfde van Frankrijk werden haar grootmeester en vele ridders levend verbrand.

Europa
In de Middeleeuwen was het pentagram het symbool van de waarheid en een bescherming tegen de demonen. Tijdens de Inquisitie werd het een symbool van de duivel. In de post-Renaissance tijd werd het pentagram ook gebruikt als een medische symbool. Het pentagram is ook voor de vrijmetselaars alsmede de rozenkruisers een belangrijk symbool. Het werd ook opgenomen in de heilige symboliek van de hoek van een passer. De hoek van 72 graden was het symbool voor deugd en plicht.Pas in de 19^e eeuw is het pentagram met de punt naar beneden gezien als een symbool van de zwarte magie. Het was de afgezette priester Elpihaz Levi Zahed die dit pentagram heeft ingevoerd. Hierdoor ontstaat er een pentagram voor het goed en één voor het kwaad. (afb. 24,27) In 1940 werd onder leiding van Gerald Gardner het pentagram opgenomen als een belangrijk symbool voor de Wicca en Neo-Pagans sekten. De vlag van Europa met de vijfster voor elk land (trouwens in ruim 40 nationale vlaggen van de wereld komt de vijfster voor. (V.S., China, Cuba, Joegoslavië, Noord Vietnam, Somalië , Irak etc)

Indonesië
Pentagons zijn terug te vinden als symbolen in de Indonesische vlaggen. Het pentagon is het symbool van Pancasila de nationale filosofie die bestaat uit vijf principes. (Panca = vijf).

USA
De Fibonacci Associatie in de VS heeft als logo de vijfster. Sinds 21 december 1861 wordt in Amerika een medaille (Medal of Honor) uitgereikt aan militairen, die zich moedig hebben onderscheiden. Merkwaardig genoeg staat op de medaille een vijfster met de punt naar beneden! Ook komt de vijfster voor op gevechtsvliegtuigen, tanks, militaire uniformen. (Typisch dat ook op militaire wapens van Rusland en China de vijfster wordt afgebeeld). Het hoofdkwartier van de militaire macht van de Verenigde Staten heeft de vorm van een pentagon. (In een krant van 12 september jl. was het Pentagon getekend en waarop aangegeven de plaats waar het vliegtuig zich in het gebouw had geboord. De plaats werd met een rode vijfster aangegeven!)

Uiteraard zijn er veel meer voorbeelden van de vijfster te vinden. Kijk maar eens om je heen of op TV. Hoe meer je er op let, des te meer vijfsterren vindt vooral in deze kersttijd tot op het toetsenbord van de computer! In ieder geval kunnen we stellen dat de vijfster een heel krachtig symbool is en dat door de eeuwen heen door de mensheid bewust of onbewust als zodanig werd en wordt ervaren. Het gemeenschappelijk onbewuste geheugen vergeet NIETS.
In de volgende nieuwsbrief gaan we nader in op de Gulden Snede, die in de vijfster verborgen zit. Verder gaan we in op de Fibonacci reeks getallen, die de Gulden Snede verhouding hebben.

Gebruikte literatuur:
Docters van Leeuwen O. & R. (1999) De Tarot in de herstelde orde. Servire. ISBN90-215-8985-0
Goethe, J.W. (1982) Faust. Wereldbibliotheek. ISBN 90-284-14665
Heijden, Jeannette van der & Anouk van Zoest (1999) Werkboek Numerologie.. De numerologie van het pentagram. Uitg. Akasha Eeserveen, ISBN 90-73798-46-9
Michell, J. (1994) At the center of the world. Thames en and Hudson. ISBN 0-500-01607-0
Poncé,C. (1976) Kabbalah, Ankh Hermes, 5^e druk, ISBN 90-2024840-5

Materiaal van het internet: (op de zoekmachine Altavista in te tikken)
Apollonios Sophister (1996)
Joyce Hoen (2001) Venus en het getal 5: Zon-Venus conjuncties. CHTA Zutphen
The pentagram and the templars
The Pythagorean Pentacle
The Grand Lodge of British Columbia and Yukon

---------------------------------------------

1. Vijfpuntige ster
2. Pentagram
3. Pentagram met omschreven cirkel
4. Pentacle van Pythagoras
5. Pentagram van de zwarte magie
6. Mesopotamische stadszegel 3100-2700 v.Chr.
7. Pentagram uit de Uruk III/Jemdet Naszr periode 3000 v.Chr
8. Pentagram in spijkerschrift 2600 v.Chr
9. Zegel van Jeruzalem, op kruik 5^e eeuw v.Chr
10. Hiërogliefen Idfoe, Egypte. Vijfster om de hemel aan te geven
11. Solomon's zegel
12. Idem
13. Idem
14. Engelse munt, 2^e eeuw v.Chr
15. Pentagram in klooster Ravna, Bulgarije, 869 n.Chr
16. Gnostische amulet, magische kracht 1-9 met penta- en hexagram
17. Doctrine van de transcendente magie, Eliphas Levi
18. Engelse ridder Sir Gawain met schild met pentagram, 14^e eeuw
19. Zegel van Constantine I van Rome , 4^e eeuw n. Chr
20. Pentagram: amuletring met de letters van 'Salus' (heil) en 'Hygiea' (gezondheid). V.Catari 1647
21. Graffiti uit schetsboek van de franse architect Villard de Honnecourt 13^e eeuw
22. Idem
23. Vijf ster symbool van vrijmetselarij
24. Pentagram van Eliphas Levi, omgekeerde pentagram met de letters Lilith (zwarte maan godin)
25. Menselijk lichaam in pentagram Agrippa von Nettesheim (1486-1535)
26. Pentagram op de doopvont van de kathedraal van Sibenik, Dalmatië. Middeleeuws marmerreliëf
27. Pentagram op het voorhoofd van Baphomet symbool van de duivel door Eliphas Levi

Toevoegsel Nieuwsbrief nr 6.  30 Oktober 2002