Maandag 9 december 2002  Al zappend rustig in mijn stoel zittend voor de TV, word ik om kwart voor negen 's-avonds gebeld door een verontruste Sani Kames van het woonwagencentrum Leyweg. De bewoners hebben vandaag een nieuwsbrief van de gemeente Den Haag ontvangen met de volgende zinsnede:

Ook krijg ik een fax met de brief van 28 november 2002 van de advocaat van de bewoners Mr. H. Koning aan de advocaat van de Gemeente Den Haag Mr.D.H.de Witte. De inhoud van deze brief staat wel in schril contrast met bovengenoemde nieuwsbrief.

Aangezien ik hier geen touw meer aan vast kan knopen van deze twee tegenstrijdige berichten, zeg ik tegen Sani Kames, dat ik de volgende ochtend rond 11 uur op het Centraal Station van Den Haag zal aankomen, alwaar hij mij zal afhalen.

Dinsdag 10 december 2002 Na een rusteloze nacht kom ik rond 11 uur op het Centraal Station aan en ja daar staat mijn vriend Sani Kames. Het eerste wat hij zegt: "Het is afgeblazen. De gedwongen verhuizing gaat niet door en wij mogen vrijwillig verhuizen".In de auto op weg naar het centrum, laat hij mij drie faxen lezen van hun advocaat Mr Koning met de geruststellende mededelingen:

De eerste fax is van 10 december 10:08 en gericht aan Mr Witte de advocaat van de Gemeente Den Haag:"in bovengemelde, mededeling kan ik u mededelen, dat gisteren namiddag de heer Genet*) mij heeft verzocht hem te bevestigen dat de bewoners van het kamp Leyweg alsnog hun vrijwillige medewerking zullen verlenen aan de verhuizing naar de locatie Noordweg".

*)Louis Genet is uitvoerder en organisator van de verhuizing namens de gemeente Den Haag.

De tweede fax is van Mr Koning aan de Heer Genet van 10 december, waarin o.m staat: "in vervolg op het gisteren namiddag met u gevoerde telefonisch onderhoud in bovengemelde aangelegenheid kan ik u bij deze bevestigen dat mijn cliënten mij nogmaals bevestigd gevolg te geven aan de door de bestuursrechter in de rechtbank alhier gewezen beschikking in dier voege dat zij medewerking willen geven aan een vrijwillige verhuizing van de locatie Leyweg naar de locatie Noordweg. (…) Tenslotte verzoek ik mij te bevestigen, dat er op 11 december 2002 geen gedwongen verhuizig zal plaats vinden".

De derde fax is van 10 december 10:27 van Mr. Koning aan Sani Kames in zijn functie als voorzitter van de Vereniging Leyweg Bewoners (opgericht 12 april 1997), is nog positiever van inhoud:"in vervolg op het gisteren met u en de overige bewoners gevoerde onderhoud kan ik u mededelen dat ik inmiddels uitvoerig telefonisch overleg heb gepleegd met mevrouw H. Hijmans*). Mevrouw Hijmans heeft mij medegedeeld dat zij alsnog overleg heeft gevoerd met wethouder Hilhorst en heeft weten te bereiken dat er op 11 december geen gedwongen verhuizing zal plaats vinden doch dat aan de bewoners de mogelijkheid wordt geboden om zelf te verhuizen. (…) Wethouder Hilhorst heeft mevrouw Hijmans bevestigd dat hij ook aan haar zal bevestigen, dat er op 11 december a.s. geen gedwongen verhuizing zal plaatsvinden. Het vorenstaande brengt derhalve wel met zich mee dat de bewoners de verhuizing thans zelf dienen te regelen.

*) mevrouw Hijmans is raadslid van de gemeente Den Haag voor de Socialistische Partij.

Aangekomen op het centrum, zie ik allemaal vrolijke gezichten. De brief van de advocaat is met gejuich ontvangen. Na enkele uren in de wagen van Sani en zijn vrouw Griet te hebben gepraat met vele bewoners, komen er ook ongunstige berichten door, namelijk dat alles voor de 20^ste december moet zijn verhuisd. Iets wat op basis van vrijwilligheid natuurlijk onmogelijk is. Rond half drie zien we op teletekst het volgende persbericht van de gemeente Den Haag op het scherm verschijnen:

Mijn eerste reactie is dat een vrouw zwanger is of niet, maar niet een beetje zwanger. De eerste zin staat namelijk in een schril contrast met de volgende zinnen waaruit zonder meer staat te lezen, dat het woord vrijwillig niet serieus genomen kan worden.

Sani Kames, Dries Middeljans (eveneens bestuurslid van de Vereniging Woonwagenbewoners Leyweg) en ik (als hun adviseur) zijn in de auto gesprongen om aan Mr Koning nader uitleg te vragen. We worden meteen door hem ontvangen rond half vier. Daar wachtte ons de jobstijding. De heer Koning zegt dat de fax van hedenochtend, waarin jullie vrijwillig kunnen verhuizen, is gebaseerd op lucht. Hij heeft namelijk een fax van Mr Witte ontvangen, gedateerd 10 december 2002 12.57, met de volgende onheilspellende zin:

Dat kwam bij ons aan als een mokerslag. De advocaat Mr Koning was ook sprakeloos en zei dat hij nu niets meer voor ons kon doen. Daar sta je met je goede gedrag. Hij gaf ons nog en paar notities mee van persmensen, die hem gebeld hadden voor commentaar. Hij vroeg of wij dat verder willen afhandelen. Nog even langs het stadhuis om het persbericht op te halen, dat we op teletekst hadden gelezen, om te zien of het dezelfde tekst was. We zagen inderdaad dat het klopte.Via het mobieltje gebeld naar het centrum om de mensen op te roepen voor een vergadering rond zes uur in het clubgebouw aan de Leyweg.

In deze vergadering heb ik de brief van de gemeente Den Haag voorgelezen. Dit komt keihard aan. Als enige schrale troost is het woord vrijwillig in het persbericht. Ik krijg de toestemming om de gemeente Den Haag namens de bewoners mede te delen dat zij zelf woensdag 11 december zullen beginnen met de verhuizing, in de ijdele hoop, dat er misschien nog iets ten gunste zou kunnen veranderen. In de late avond heb ik namens de bewoners een brief/fax aan gemeente Den Haag t.a.v de Burgemeester drs W.J. Deetman geschreven met de volgende inhoud:

Den Haag, woensdag 11 december 2002, 0.00 uur

Woensdag 11 december 2002 Sani en ik hebben nog tot rond 1 uur 's-nachts wat gefilosofeerd over het leven en nog vele andere zaken. Ik wil op de bank slapen, maar daar kwam niets van in. Zijn vrouw was al bij haar zuster gaan slapen en hij gaat op de bank slapen ik moet of ik wil of niet in hun gezamenlijk bed slapen. Van slapen komt niet veel. Misschien een half uurtje weggedommeld. Om half acht staat de heer Zwaan van radio West al voor de deur. Hij wilde van ons horen wat we nu gingen doen. We zeiden dat wij al begonnen waren met het verhuizen. Ook Marc Konijn van de Haagsche Courant wil het naadje van de kous weten. Rond kwart over acht komt mevrouw Hijmans het raadslid van de SP, die sinds jaren zeer betrokken is geweest met het lot van de bewoners en zich sinds 1997 fel heeft gekeerd tegen een gedwongen verhuizing.

Hier sliep ik in de woonwagen van Sani en Griet Kames in de nacht van 10 op 11 december 2002. Alle tuinspullen zijn kapot gemaakt en opgebrand door de ME om ze warm te houden, inclusief de oude klompjes, hengel en tuinhek van Sani.

Het is een bitter koude ochtend, met een snerpend oosten wind lijkt het veel kouder dan 10 graden onder nul. Wat we verwacht hebben gebeurde niet, namelijk dat de ME in alle vroegte zou komen. Rond negen uur loop ik op de Leyweg en zie daar opeens een hele lange stoet ME busjes aankomen. Even later springen er allemaal zwarte mannetjes en vrouwtjes uit. Het lijkt net op een James Bond film. Het is angstaanjagend. Een commandant blaast op een fluitje en zo stormen tientallen met lange latten gewapende ME het centrum op om het te bezetten. Het geheel wordt door een camera ploeg van TV West vastgelegd. Het roept bij mij ogenblikkelijk beelden op, die ik had meegemaakt tijdens de tweede wereldoorlog, inclusief concentratiekamp Amersfoort. Behalve de mobiele eenheid is er ook nog een arrestatieteam van de politie. Tractoren beginnen met grote dranghekken om bepaalde delen van het centrum te plaatsen. Hijskranen en ander groot materiaal; waaronder de Mammoet wagen worden in stelling gebracht. Ze willen 24 uur per dag doorgaan met 4 ploegen. De hele operatie moet vrijdag 20 december 2002 om 12 uur zijn afgerond. Grote schijnwerpers werden opgesteld om ook 's-nachts te kunnen doorwerken.

Kind over hek door behulpzame politieagent rond middernacht

Sani loopt steeds rond om de bewoners te kalmeren en hun op het hart te drukken, dat ze geen geweld moeten gebruiken of bedreigingen uiten. Het vraagt wel heel veel van de bewoners als je wordt bloot gesteld aan zoveel geweld en zoveel provocatie. Ik ben er vast van overtuigd, dat de gemeente Den Haag er vast op gerekend heeft, dat de bewoners zich gewelddadig zouden verzetten. Dit zou hun natuurlijk prima zijn uitgekomen en had de inzet van zulke grote politiemacht kunnen rechtvaardigen. Rond twaalf uur komen de kinderen van school. Sommige mogen niet meer naar hun eigen wagen. Bij drie wagens zijn ambtenaren binnengekomen met een brief van uitzetting, met de mededeling dat de bewoners binnen 24 uur weer over hun wagen op de nieuwe locatie kunnen beschikken. Ze hebben maar heel kort de tijd om wat spulletjes mee te nemen. Zo vraagt een moeder of de ME een speen uit haar wagen wil halen, omdat ze die in alle haast had vergeten mee te nemen. Dat staat nog steeds op mijn netvlies gebrand, toen even later een ME deze speen door het raster van het hek aan de moeder gaf. Ook het vreemde beeld, dat kinderen in het afgerasterde gebied gaan voetballen met de ME. Alles was onwerkelijk en spookachtig, vooral wanneer het donker wordt en de schijnwerpers de wagens verlichten, die worden opgetakeld. Ik ben nog even binnen gewipt bij een familie, die hadden gehoord, dat ze binnen een uur hun wagen moesten verlaten. Ze zitten aan tafel met ook een kind van twee jaar in een kinderstoel. De kerstboom lichtjes branden. Ik heb ze sterkte toegewenst en ben weer terug gegaan naar de wagen van Sani. Ik heb het toen te kwaad gekregen en ben als een klein kind gaan huilen over zoveel leed en verdriet aangedaan bij deze mensen zo vlak voor kerstmis. In de wagen van Sani zitten twee raadsleden Helga Hijmans van de SP en Joris Wijsmuller van de Haagsche Stadspartij. (Later heeft ook Ingrid Gyömörei van de SP haar belangstelling getoond, verder hebben we niemand van de raad van de gemeente Den Haag gezien of gehoord).

ME vrouw met jongetje. Leyweg 11 december 2002. Lied zonder woorden

Er is natuurlijk nog veel meer verschrikkelijks gebeurd, maar ik vertel alleen wat ik zelf heb meegemaakt en niet van horen zeggen. In een later stadium als alles weer min of meer tot bedaren is gekomen, ben ik van plan om de ervaringen van de bewoners op te tekenen. Sani brengt me naar het Centraal Station. Met een warme omhelzing nemen we ontroerd afscheid van elkaar. Het meest verschrikkelijke van de hele dag is misschien nog toen ik in de intercity trein binnenkom en zie hoe de kantoormannetjes en vrouwtjes strak voor zich uitkijken. Ik wil het uitgillen: "Weten jullie wel dat ik net uit de oorlog kom en wat ik allemaal vandaag heb gezien en meegemaakt". Ze zouden me dan meewarig hebben aangekeken en misschien de conducteur hebben gewaarschuwd om me te kalmeren. Het is ook onwezenlijk om in mijn veilig verwarmde huis bij mijn vrouw in Baarn terug te komen. Van slaap komt weer bitter weinig terecht.

Donderdag 12 december 2002 Gespannen wacht ik berichten uit het centrum af. Rond half een 's-middags belt Sani mij om te zeggen, dat ze gestopt zijn met de ontruiming. Misschien willen ze toch de zaak afblazen. Ik ben meteen in mijn auto gesprongen en kom een uur later in het centrum aan. Het blijkt alleen dat ze hun plannen van uitzetting hebben gewijzigd. De verhuizing verloopt kennelijk te langzaam. In plaats van 24 uur worden een groot aantal wagens tegelijkertijd aangezegd om hun wagen te verlaten en dat ze pas na drie dagen hun wagens terug zouden krijgen. Ook de wagen van Sani is aan de beurt. Wat ik toen zag tart alle beschrijving. De ME hebben vuurtjes gemaakt om zich warm te houden. Zo moet het houten hek rond de wagen van Sani het ontgelden evenals oude klompjes uit zijn schuur en zijn hengel. Ik vraag aan Sani, terwijl we dit aanschouwen wat hij denkt: "Het is een ramp, maar we blijven lachen".

Wanhopige vrouwen en kinderen in de snerpende kou

Zo wordt wagen voor wagen opgetakeld. Alle stoepjes terrasjes, tuintjes rond de wagens worden vernield. Al het puin wordt op grote hopen gegooid. Het lijkt wel of er een bombardement heeft plaats gevonden.Het is ook aangrijpend, hoe we woensdag nog rondom de kerstboom van een wagen lekker een bakkie koffie zaten te drinken met mensen, die uit hun wagens waren gezet en hoe vandaag deze wagen wordt opgetakeld en we weer in een andere wagen bij elkaar gaan zitten. Moe en verdrietig ben ik weer naar Baarn gereden.

Vrijdag 13 december 2002. Ik ben thuis gebleven. Misschien nog wel erger dan op het centrum te zijn, want lopend door het rustige Baarn en wetende dat niemand in de straat weet wat er nu in Den Haag is gebeurd. Sani belde een paar keer. Het blijkt dat op het nieuwe centrum alles nog een puinhoop is. Geen enkele wagen is nog aangesloten Ze hebben zelfs andere sloten aangebracht, zodat niemand in zijn eigen wagen kan komen. Via het internet bestudeer ik de artikels over de verhuizing in de Haagsche Courant. Trouwens de enige krant naar mijn weten die over de gedwongen verhuizing heeft bericht. Duidelijk perscensuur heeft plaats gevonden. We hebben vele radio en tv programma's gebeld of ze er iets van willen maken, zoals o.a. 'Het hart van Nederland'. De media worden overstroomd met telefoontjes, maar geen allen zien ze er brood in. Enkele bewoners belden Willebord Frequin, maar die wil wel voorrang geven tegen betaling van 15.000 gulden. Het artikel van Marc Konijn is nog het enige positieve wat ik heb kunnen lezen. Hij was woensdag al op het centrum voor de ME en heeft alles direct kunnen meemaken en ook hij was ontzet wat hij allemaal te zien kreeg. We geven hier zijn artikel weer omdat het op een juiste wijze de gang van zaken weergeeft

Artikel uit Haagsche Courant van 12-12-2002 'Mensen op dit kamp hebben oorlog meegemaakt' door Marc Konijn

De gemeente Den Haag heeft woensdag met een grote politiemacht het woonwagencentrum aan de Leyweg bezet. De bewoners worden de komende tien dagen onder dwang verhuisd naar de nieuwe locatie aan de Noordweg. Een dag bij de kampers.

De burgemeester van Den Haag W.J. Deetman

DEN HAAG | "Het lijkt hier wel een gevangenis. Een hek op twee meter van mijn raam. Ben ik lekker mee."Het is de eerste dag van de ontruiming van het kamp. De vrouwen van het woonwagencentrum aan de Leyweg klitten bij elkaar, buiten, ondanks een ijskoude wind. Zij staan voor het hek dat in razend tempo wordt opgetrokken en hun kamp in drieën deelt."Ik werd gebeld door school", begint de een. "Wat er aan de hand was. De kinderen waren helemaal van streek. Wat wil je ook, met zo'n inval. Al die politie hier. Het leek wel oorlog.""En dat hek dan?", gaat de buurvrouw verder. "Waarom moet dat nou? De oude mensen op dit kamp hebben de oorlog meegemaakt. En dan dit. Ik vind het heel erg."Even na negenen stormt een grote politiemacht het woonwagencentrum aan de Leyweg binnen. De Mobiele Eenheid (ME) neemt haar posities in. Een aanhoudingseenheid staat paraat. De gemoederen lopen even hoog op. Maar Sani Kames, behalve voorzitter van de bewonersvereniging de leider van het kamp, stuurt zijn mensen weg van het blauw. "We hebben niets aan heibel", legt Kames even later uit. "Dat geeft alleen maar een alibi om te meppen." Rustig blijft het, de rest van de ochtend. De in streng gelid staande ME'ers klonteren langzaam samen in groepjes. Een sigaret wordt opgestoken. Bewoners beginnen rond te kuieren en kinderen trappen, met wat ME'ers, tegen een bal. In zijn schuur achter de woonwagen schuift Kames de rotzooi aan kant. Een plastic tafel en stoelen worden neergezet. Zijn vrouw Griet, weer wat tot bedaren gekomen, komt met koffie en koekjes. Het vergaderhok, doopt Kames het optrekje. De een na de ander komt binnen. Wordt er nou wel of niet ontruimd?

Dan is er ineens actie. De Haagse wethouder Hilhorst is op het centrum. In het oude clubgebouw drommen tientallen mannen samen. Hun gezichten staan strak. Hilhorst zit, moederziel alleen, aan een oude tafel, sigaret in de hand. Tegenover hem advocaat Koning, namens de bewoners. Kames blijft staan en bewaart, met een enkel gebaar of een enkele blik, de orde. De jurist brengt zijn bezwaren: over de inval, over de gedwongen verhuizing, waarom de bewoners nog steeds van niets weten. De stadsbestuurder zegt te zullen overleggen.Uren later komt het definitieve oordeel: de actie wordt doorgezet. Een man met een plattegrond loopt het terrein op en inspecteert de woonwagens. Twee mannen, zwartleren jas, norse blik, lopen als een schaduw achter hem aan. "Bodyguards", weet bewoner Marco zeker. "Freefighters uit Amsterdam. Wat dat niet kost!" Het kamp is in drie delen verdeeld. Deze dag staat deel één nog op de rol, met vijf woonwagens. De zon staat al laag in het westen, als nog begonnen moet worden aan de verhuizing van de eerste woonwagen, van Wieteke Wolters. "Ik ben benieuwd hoe ze dat aanpakken. De caravan moet worden opgetakeld, waterpas gezet en aangesloten op water en gas. Dat lukt nooit voor acht uur. Dan moet de kleine naar bed. Ik weet nog niets. Maar ja, je bent machteloos. Ik wacht maar af."

Vandaag horen we een heel ander geluid in de Haagsche Courant. "Deetman: veel politie nodig bij kamp Leyweg".

Juist de grootte van de groep zorgt ervoor dat de verhuizing niet escaleert. Dat zei hij tijdens de gemeenteraadsvergadering. Geweld moet zoveel mogelijk worden vermeden, vindt Deetman. "De driehoek (korpsbeheerder, korpschef en hoofdofficier van justitie red.) bepaalt de mankracht. Bij te weinig bestaat het risico dat het geweld vrij fors wordt".

Verwoest terras voor woonwagen, die later door de verhuizing door midden is gezaagd. Ook de aanbouw is er afgezaagd. De wagen is total loss verklaard.

Zaterdag 14 december 2002 Weer centrumwaarts met de auto gegaan. Steeds meer wagens zijn weggetakeld, maar op de nieuwe locatie is alles nog een puinhoop.Ik bel mijn juridisch adviseur Erik van der Maal in Baarn voor bepaalde vragen over de procedure van uitzetting. Nauwelijks heb ik de telefoon neergelegd of hij belt terug en zegt naar het centrumt te komen.en ja hoor, enkele uren later staat hij voor de wagen van Anthony Foulon. Hij geeft vele goede adviezen. Ook in de toekomst wil hij hun juridisch advies blijven geven.

In de Haagsche Courant van 14 december 2002 zien we dat de toon die gisteren al werd gezet door Deetman nu stevig wordt doorgezet.

Weinig steun voor SP in strijd Leyweg, door Ellen den Hollander

"We willen niet meezeuren met de SP", oordeelt A. Mulder van de VVD. Hij vindt het 'schandalig wat deze partij doet.' Raadslid I. Gyömörei loopt volgens hem 'rotzooi te schoppen' om niets. "Er wordt gewoon een raadsbesluit uitgevoerd van twee jaar geleden. De bewoners moesten weg en als ze dat gewoon hadden gedaan, dan was er niets aan de hand geweest." Mulder vindt dat de burgemeester en wethouder Hilhorst het goed doen. "We moeten ze nu niet voor de voeten gaan lopen. Als er excessen zijn, dan horen we dat toch wel." Ook D66 vond het al even onnodig om in discussie te gaan over de verhuizing. "Het is nog veel te vroeg", aldus fractievoorzitter R. van Lente. *)"De tactiek om met groot materiaal aan te komen is bedoeld om geweld te voorkomen." De PvdA zag er evenmin brood in om te debatteren over de politie-inzet. "Deze verhuizing is een logisch gevolg van een besluit dat de gemeenteraad al veel eerder heeft genomen", aldus T. van Nimwegen. De uitleg van burgemeester Deetman over de hoeveelheid mankracht vindt zij 'afdoende'. Medezwijger was CDA-fractievoorzitter A. Hartman. "De SP vist in troebel water", vindt hij. Hartman heeft zelf slechte ervaringen met de woonwagenbewoners: zo heeft hij de wethouder enkele keren gevraagd nogmaals met de bewoners aan tafel te gaan zitten. "Op voorwaarde dat zij niet naar de rechter zouden stappen. Wat bleek? Ze waren toch naar de rechter gegaan. Hartman was dus gepiepeld." Kwaad: "En wat doet de SP? Die vraagt een interpellatiedebat aan. Dat is niet netjes." Ze vraagt ook nog eens naar de bekende weg. "Iedereen kan bedenken waarom je foto's en video-opnamen maakt. Omdat je anders schadeclaims aan je broek krijgt."De redenering dat de woonwagenbewoners best zelf voor de verplaatsing hadden kunnen zorgen, is belachelijk in de ogen van Hartman. "Er is een bedrijf in Nederland dat dat kan. Dan kan de gemeente zeggen: 'Laat je wagen maar verplaatsen en stuur een rekening'. Of je kunt een deal sluiten met dat bedrijf om er dertig te verplaatsen. Dat laatste is gebeurd."Verbazing over al dat zwijgen bestaat bij de ChristenUnie/SGP. "Opmerkelijk dat er geen reactie is gekomen van GroenLinks, D66 of CDA", vindt W. Pijl. "Ik vind de verhuizing met zoveel politie in schrille tegenstelling met een verhuizing op basis van vrijwilligheid." Het zijn heus niet allemaal lieverdjes, geeft Pijl toe. "Ik ben niet zo naïef om dat te denken. Er zijn ook mensen die geen lieverdjes zijn, die toch een mate van redelijkheid hebben. Machtsvertoon kan ook agressie oproepen. Het valt nog mee dat er geen waterkanon aan te pas is gekomen."

De SP was niet bereikbaar voor commentaar.

*) In dit verband is wel aardig om te vermelden, dat toen bewoners van de Leyweg drs van Lente telefonisch vroegen hoe hij dacht over gedwongen verhuizing, hij in april 1997 het volgende antwoord gaf: "Ik ben absoluut tegen gedwongen verhuizing". Niets is veranderlijker dan een mens. Zie hiervoor in de nieuwsbrief van de Vliegende Egel van maandag 21 april 1997.

Laat met Erik van der Maal naar Baarn teruggekeerd, net voordat het stevig begint te ijzelen.

Zondag 15 december 2002 Mijn vriend Bert de Haas komt me rond twaalf uur me vanuit Amsterdam ophalen op om mij naar het centrum te brengen. Daar aangekomen ziet het er nog naargeestiger uit. Het hele rijtje woonwagens waar Sani stond is totaal met de grond gelijk gemaakt. De resterende wagens krijgen nu een bevel van uitzetting niet voor 1 of 3 dagen maar voor 5 dagen, dat ze hun wagens weer mogen betreden. Het ziet er naar uit, dat ze nu alle bewoners uit het centrum willen verwijderen, omdat ze duidelijk in tijdnood zijn gekomen. Het miezert en is waterkoud. Gelukkig kunnen we nog opwarmen in de wagen van Anthony en Cella. Hun zoontje van 11 jaar kan nauwelijks slapen omdat pal naast zijn bed ME wagens hun motor blijven draaien voor de verwarming van de manschappen. De kinderen worden hier zwaar getraumatiseerd. Bert is zwaar onder de indruk wat hij allemaal ziet en hoort. We verlaten tegen 5 uur het centrum en keren weer huiswaarts.

Maandag 16 december 2002 Leny Terpstra van het woonwagencentrum Egelshoek in Hilversum en Annie Offenberg van het centrum Trekvaartplein in Leiden opgehaald om hun de gelegenheid te geven om de verschrikkingen van de gedwongen verhuizing met eigen ogen te aanschouwen. Ik bereid ze in de auto geestelijk voor op het ergste. Ze beloven me om na het bezoek te zeggen of ik het misschien te erg had voorgesteld. Zij zijn in hun gevecht met de overheid wel wat gewend en hebben vele ontruimingen meegemaakt. Ze zaten beide in het bestuur van het in januari 1994 opgeheven Landelijk Overlegorgaan Woonwagenvrouwen (LOWV).En ja, wat ik al had aan zien komen. Het hele centrum aan de Leyweg is met dranghekken afgezet en niemand mag het centrum meer op komen. We moeten dus noodgedwongen naar het nieuwe centrum aan de Noordweg. Daar staan groepjes bewoners bij elkaar in de kou, want ze mogen hun wagens nog niet in of hun wagens staan nog op het oude centrum. Er is slechts een wagen goed aangesloten! Leny en Annie kunnen nu met hun eigen ogen zien wat de gemeente Den Haag de bewoners heeft aangedaan. Er zou een verwarmde keet klaar gemaakt worden voor de bewoners om in te schuilen, maar als we er in komen is het steen koud en er zijn ook niet de broodjes en koffie die waren toegezegd.

Leny Terpstra (links) van de Egelshoek, Hilversum en Annie Offenberg (tweede van links) van Trekvaartplein, Leiden in gesprek met vrouwen, die van de Leyweg naar Noordweg door de gemeente Den Haag zijn gedeporteerd.

Na een paar uur te hebben staan blauwbekken vertrekken we rond vier uur. In de auto vraag ik aan Leny en Annie of ik het niet te erg heb voorgesteld. Hun antwoord is duidelijk: "Je hebt ons nog veel te weinig verteld, het is veel erger dan we hadden gedacht en hebben dit nooit voor mogelijk gehouden. Mensen zo maar van hun plekje te verwijderen. Ze hebben toch niets gedaan, ze hebben toch niets bezet. Zo'n gedwongen verhuizing heeft op die manier in Nederland nog nooit plaats gevonden. Gewoon beestachtig, misdadig, maar we hebben er eigenlijk geen woorden voor. Vooral het machteloze gevoel dat overheerst en ook dat niemand in Nederland weet wat hier gebeurd is".

Gelukkig is Marc Konijn weer uit de hoge hoed getoverd en is de strenge Deetman lijn niet doorgezet. Hij beschrijft de situatie op het nieuwe centrum. Artikel uit Haagsche Courant van 16-12-2002

Veel fouten bij verhuizen woonwagens door Marc Konijn

DEN HAAG | Bij de verplaatsing van het woonwagencentrum aan de Leyweg naar de nieuwe locatie aan de Noordweg gaat veel mis.Van de vijftien woonwagens die sinds woensdag zijn ontruimd, zijn er nog maar twee aangesloten op gas, water en elektriciteit. Veel bewoners kunnen daardoor al dagen hun eigen woonwagen niet in. Dat blijkt uit een rondgang over het nieuwe kamp aan de Noordweg. De gemeente had met de bewoners de afspraak dat de verhuizing van een woonwagen niet langer zou duren dan een etmaal. Dat is de tijd die nodig was om de inboedel in te laten pakken door een verhuisbedrijf, de caravan te verplaatsen naar de nieuwe locatie en die aan te sluiten op de nutsvoorzieningen. In de praktijk blijkt dat echter veel langer te duren. De eerste bewoners die woensdag hun woonwagen uit zijn gezet, zijn zaterdag pas aangesloten op gas, water en elektriciteit. De bijbehorende schuurtjes, met douche en warm water, zijn nog steeds niet gereed. Veel gezinnen zitten daardoor al dagen zonder eigen woning. Zij slapen bij familie of in een hotel in Zoetermeer dat de gemeente Den Haag heeft gereserveerd. De overplaatsing loopt volgens de bewoners ook vertraging op doordat verhuizers een woonwagen nogal eens verkeerd binnen het bestemde vak plaatsen. Ook wordt een woonwagen soms meerdere malen in een verkeerd vak gezet. Eén caravan zou al drie keer zijn verplaatst en uiteindelijk toch nog op de verkeerde plek staan.Een sociale opvang ontbreekt in het geheel. De twee keten naast het nieuwe woonwagencentrum waarin koffie en broodjes konden worden genuttigd, zijn nog steeds niet ingericht. De bewoners zijn niet te spreken over de manier waarop de gemeente de ontruiming uitvoert. Zij klagen vooral over de slechte communicatie van de gemeente. Vragen omtrent de verhuizing van hun woonwagens zouden niet of nauwelijks worden beantwoord. Voor iedere bewoner is het een verrassing wanneer de ambtenaar komt die onder begeleiding van een politieteam het bevel geeft tot het verlaten van de woonwagen. De bewoners noemen de ontruiming 'traumatisch' en 'mensonterend'.Een aantal standplaatsen aan de Noordweg is volgens de bewoners te klein. Er zijn woonwagens die groter zijn dan de standplaats en daardoor zou de brandveiligheid niet zijn gewaarborgd. De afstand tussen de schuurtjes en de woonwagens is te kort, evenals de afstand tussen de woonwagens zelf. De standplaatsen zijn ongeveer 7 bij 15 meter. Bewoners hadden bij de gemeente al eerder aangegeven dat ze sommige plekken te klein vinden. De gemeente Den Haag was vanmorgen niet bereikbaar voor commentaar.

Dinsdag 17 december 2002. Ik vetrek per trein naar Den Haag om gebruik te maken van het wekelijkse spreekuur van de burgemeester van Den Haag elke dinsdag van 9.30 -10.30 uur. Ik heb mijn beste pak aan gedaan, een hagelwit hemd met zwarte das en mijn ridderorde in de Oranje Nassau. Als leesmateriaal neem ik een bijbel mee. Ik mis net een trein in Amersfoort en kom maar net op tijd 10.15 uur in het gemeentehuis. Het duurt nog tot kwart voor elf, totdat ik word opgevangen door de heer Chris Mos. Hij leidt mij naar een klein spreekkamertje nummer 15 op de eerste verdieping. Hij neemt het spreekuur namens de burgemeester waar. Hij geeft me zijn visitekaartje, waarop staat dat hij de bestuursadviseur van de burgemeester is. Ik vertel hem het doel van mijn komst. Ik zou van de burgemeester willen weten, waarom hij zijn uitzettingsbeleid heeft gewijzigd, eerst was het 1 dag, daarna 3 dagen en vervolgens 5 dagen, dat de mensen niet in hun wagens mogen komen. Ik wil dit persoonlijk aan de burgemeester vragen. De heer Mos zegt dat dit onmogelijk is. Dan blijf ik hier zitten net zolang ik de burgemeester persoonlijk kan spreken. De heer Mos zegt vervolgens "Dan kunt u wachten tot Sint Juttemis". Mijn antwoord is duidelijk voor hem: "Dan blijf ik tot Sint Juttemis hier zitten". Hij heeft me toen driemaal dringend verzocht om het pand te verlaten. Aangezien ik geen aanstalten maak, roept hij een beveiligingsambtenaar die mij eveneens driemaal verzoekt om het pand te verlaten. Daarna verschijnen twee agenten Ester van Aalst en Bart Leget. Zij sommeren mij driemaal het pand te verlaten, na mijn weigering zegt Bart: "U bent aangehouden. Ik wil niet opstaan, zodat ze me met stoel en al eruit moeten dragen. Maar buiten de deur laat ik mij gewillig meenemen om hun niet voor joker te zetten in de grote hal. Met de politieauto gaan we naar het bureau aan de Jan Hendrik straat. Daar word ik voorgeleid voor de hulpofficier van Justitie, de heer Ronald Kruyswijk. Hij deelt me mede, dat ik ben aangehouden voor het misdrijf omschreven in artikel 139 Wetboek van Strafrecht (lokaalvredebreuk). Na te zijn ontdaan van broekriem, sleutels etc. en te zijn gefouilleerd op eventuele wapens of granaten ga ik de cel in. Ik mag mijn Bijbel en bril behouden, zodat ik een paar uurtjes rustig heb kunnen lezen van het verhaal, hoe Jozef als slaaf wordt verkocht door zijn broers. De cel deur gaat open en een vrouw in spijkerbroek en lange trui komt binnen. Ik vraag haar of ze een advocaat is. "Nee, ik kom U verhoren, ik ben de rechercheur". Ik vraag haar naam. Ze antwoordt: "Ik heet Adriana Jeen"

Boven gekomen in de kamer van de rechercheur, haalt brigadier Kamphorst nog een bekertje koffie voor mij. Op de tafel van de rechercheur blijkt een aangifte van de gemeente te liggen, zodat mijn actie niet voor niets is. Zonder aangifte sta je zo maar weer op straat met lege handen. Mijn doel is duidelijk, ik wil een proces om in de rol van verdachte verschillende overheidspersonen, zoals de burgemeester van Den Haag Deetman als getuige te horen en hun te vragen waarom ze zoveel geweld hebben gebruikt om 30 wagens te verplaatsen. Ik heb dan ook de mogelijkheid uit te leggen hoe het gekomen is dat de woonwagenbewoners steeds in zo'n kwaad daglicht worden geplaatst tot op de dag van vandaag. Kortom een goed platform om de misdadigheid van de gedwongen verhuizing aan de kaak te stellen. Na mijn verhoor word ik weer in de cel gestopt. Na een kwartier of zo, word mij medegedeeld, dat ik weer op vrije voeten mag gaan. Rond half vijf sta ik op straat in afwachting van Sani, die mij komt ophalen. Hij is bijzonder blij, dat het mij gelukt is om een voet binnen de justitiële muur te zetten. Hij heeft me toen rond zes uur op de trein naar Baarn gezet. Thuis gekomen heb ik de heer Mos nog gebeld. Hij had mij namelijk in het gemeentehuis voor mijn arrestatie voorgesteld om samen met hem een kopje koffie in de hal van het gemeentehuis te drinken. Ik vertel hem, dat het te laat is geworden. Ik bedank hem voor de goede zorgen. Hij heeft het een inspirerend gesprek gevonden en was eigenlijk een beetje jaloers op mij. Hij had de burgemeester nog gesproken en hem van mijn komst verteld. De burgemeester zou graag met mij een gesprek willen hebben, maar dan wel voor een afspraak ergens in januari. Ik zeg hem dat het mij geen goed idee lijkt, want het is volgens mij dubbel op, want we spreken elkaar toch al in de rechtzaal wanneer ik hem als getuige zal oproepen in het komende proces.

Dat is me een dagje wel, en in zekere mate voldaan door het bereikte resultaat val ik in een diepe slaap.

Woensdag 18 december 2002 Geen nader nieuws van het centrum. Ik heb de heer Bouman, Hoofdofficier van justitie van Den Haag schriftelijk gevraagd of hij me zal vervolgen voor het door mij gepleegde misdrijf.Om kwart over vijf 's-middags belt Sani mij en is behoorlijk emotioneel en zegt dat hij toch iets gaat ondernemen door overheidspersonen te benaderen. Ik raad hem aan om rustig in zijn wagen samen met zijn vrouw om alles weer op orde te krijgen We hebben immers ons gezamenlijke doel bereikt, om in een proces de misdaden van de gemeente De Haag aan de schandpaal te nagelen.Uit de Haagsche Courant blijkt, dat wethouder Hilhorst schijnbaar van mening is veranderd . Hij heeft immers op 10 december gepleit voor een vrijwillige verhuizing. Nu danst hij weer naar de pijpen van Deetman.

Artikel uit Haagsche Courant van 18-12-2002 Hilhorst: Kampers voeren schijngevecht

DEN HAAG | De klachten die de woonwagenbewoners aan de Leyweg hebben over de verhuizing, vallen onder de noemer 'gepasseerd station'. De misstanden vallen volgens verantwoordelijk wethouder Hilhorst (PvdA, wonen) erg mee. "Het zijn schijngevechten die worden gevoerd."Zo verwijst Hilhorst het verhaal over de slechte brandveiligheid van het nieuwe kamp aan de Noordweg naar het rijk der fabelen. "Het kamp is wel brandveilig. Dat is uit en te na getest in de zomer." Een andere klacht van de woonwagenbewoners gaat over de grootte van de standplaatsen. Ook die klacht is ongegrond. "Ze zijn echt groot genoeg", aldus Hilhorst. "De berichtgeving over verkeerd geplaatste wagens is niet juist. Er is vorige week donderdag een verhuisschema opgesteld en daar houden we ons aan."Het verzet moet volgens de wethouder de werkelijke strijd van de woonwagenbewoners verhullen. Het gaat namelijk helemaal niet om de zaken waarover de bewoners nu spreken, zegt Hilhorst, maar om de ondernemingen die zij nu op het kamp hebben. "Die activiteiten kunnen de bewoners op het nieuwe kamp niet voortzetten." Om welke soort bedrijvigheid het gaat, wil hij niet zeggen.

De verplaatsing van de dertig wagens is afgelopen woensdag begonnen en moet voor kerstmis klaar zijn. Uiteindelijk zullen er wel enkele echte klachten overblijven, verwacht de wethouder. "Dan gaat het om zaken als een deur die naar links opengaat en tegen de schuur aankomt. Dat soort dingen.".Twee woonwagens aan de Noordweg zijn inmiddels compleet opgeleverd. Dit betekent dat de bewoners de sleutel hebben ontvangen en aangesloten zijn op gas, water en elektra. Acht wagens staan inmiddels op de Noordweg en zijn gereed om aangesloten te worden op gas, water en elektra. Zodra de verhuur- en verbruikerscontracten zijn getekend, kunnen ook deze wagens worden aangesloten. Nog tien woonwagens staan inmiddels op de Noordweg en worden nu gereed gemaakt voor gebruik. Het college van B en W acht de inzet van politie noodzakelijk. "Om de veiligheid van alle betrokkenen gedurende het proces te kunnen blijven garanderen."

Donderdag 19 december 2002 Gelukkig belt Sani mij op en zegt dat ik me niet ongerust over hem moet maken. Dat was een pak van mijn hart. Het heeft mij zelfs zo emotioneel te pakken dat ik me zo goed kan voorstellen, dat het opeens allemaal een beetje te veel is. Sani heeft immers 6 jaar lang het voortouw genomen en als rots in de branding te staan, geen zee was hem te hoog en nu alles zo tragisch en dramatisch is verlopen is dit een bittere pil voor hem. Maar hij mag werkelijk trots zijn dat het hem gelukt is om geweld van de bewoners tegen de misdadige deportatie te voorkomen en daarmee de gemeente Den Haag op het verkeerde been heeft gezet en dat zij in de toekomst grote moeite zullen hebben om hun overmatige toegepaste geweld te rechtvaardigen.

Vrijdag 20 december 2002 De klus is geklaard de laatste wagen is van het centrum aan de Leyweg verwijderd en neergezet op de nieuwe locatie. Vraag echter niet hoe de nieuwe locatie er uit ziet. Veel schade aan de wagens, lekkage van gas en water. Iedere bewoner van de Noordweg moet een pasje hebben anders komt hij het kamp niet op. Waar doet me dit aan denken? Nog steeds zijn weinig wagens aangesloten. Ja, de burgemeester kan trots zeggen dat alles is volbracht.

De Haagsche Courant geeft wel een heel cynische kop boven een klein artikeltje "Nieuw woonwagenkamp is gevuld".

De laatste en tevens grootste woning van het voormalige woonwagencentrum aan de Haagse Leyweg arriveert op de nieuwe bestemming aan de Noordweg. De gedwongen verhuizing van in totaal dertig woonwagens is gisteren voltooid. Met een kleuren foto van een woonwagen op een mammoetwagen!

"Het is volbracht"

Hiermee kom ik aan het einde van het opschrijven van mijn persoonlijke zeer emotionele ervaringen van de gedwongen deportatie van de bewoners van de Leyweg, de mensen die mij zo dierbaar zijn. Als jullie ex-adviseur ben ik trots op jullie, dat jullie ondanks al het geweld en terreur van de overheid jullie niet hebben je laten verleiden om je gewelddadig te verzetten. Dit had immers de overheid een wapen in handen gegeven om hun misdadige ingrijpen te rechtvaardigen. Ondanks alle vernederingen hebben jullie je waardig gedragen. Het menselijke leed, dat de overheid jullie heeft aangebracht, zal nog heel lang doorklinken. Als schrale troost mogen jullie er verzekerd van zijn, dat jullie een voorbeeld zijn geweest voor vele mensen in Nederland.

Ik wens jullie alle kracht en sterkte toe om dit leed, dat jullie is aangedaan te verwerken. Jullie kunnen er ook verzekerd van zijn dat ik van jullie veel geleerd heb, vooral de wijze waarop jullie leven. Wat een verschil met het leven van de burgermaatschappij.

Ik eindig met een gedicht van Henriëtte Roland Holst, die de dank aan de ex-bewoners van de Leyweg het beste weergeeft: